{"id":1468,"count":2,"description":"<h2><b>Transplantologia \u2013 czym jest?<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Poj\u0119cie \u201etransplantacja\u201d ma swoje korzenie w \u0142acinie (<\/span><b>plant\u014d <\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u2013 sadzi\u0107, umieszcza\u0107 oraz <\/span><b>tr\u0101ns<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> \u2013 poza, dalej). Zamiennie dla tej nazwy stosuje si\u0119 przeszczep. A czym jest <\/span><b>transplantologia? Definicja<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> m\u00f3wi, \u017ce jest to dziedzina medycyny, w kt\u00f3rej specjali\u015bci zajmuj\u0105 si\u0119 przeszczepianiem narz\u0105d\u00f3w, prowadzeniem pacjent\u00f3w po przeszczepach oraz logistyk\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 cz\u0119sto g\u0142\u00f3wnym wyzwaniem. Jest to nowo wyodr\u0119bniona specjalizacja lekarska, a transplantacj\u0105 narz\u0105d\u00f3w zajmuj\u0105 si\u0119 lekarze wielu specjalno\u015bci, przede wszystkim chirurdzy.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Przeszczep narz\u0105du polega na pobraniu jednego z narz\u0105d\u00f3w, cz\u0119\u015bci narz\u0105du, tkanek czy kom\u00f3rek z organizmu dawcy i przeniesienie go do cia\u0142a biorcy w celu uzupe\u0142nienia zniszczonego lub brakuj\u0105cego organu. Je\u015bli dawca jest jednocze\u015bnie biorc\u0105, przeszczep nazywa si\u0119 <\/span><b>autogeniczym <\/b><span style=\"font-weight: 400\">(na przyk\u0142ad przeszczepy sk\u00f3rne pobrane z okolicy uda przesuni\u0119te na oparzone miejsce). Je\u015bli dawca i biorca s\u0105 r\u00f3\u017cnymi osobami, przeszczep nazywa si\u0119 <\/span><b>allogenicznym<\/b><span style=\"font-weight: 400\">. Natomiast je\u015bli biorcy przeszczepiane s\u0105 tkanki pochodzenia innego ni\u017c ludzkie, przeszczep nazywa si\u0119 <\/span><b>ksenogenicznym<\/b><span style=\"font-weight: 400\">. Obecnie bada si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania organ\u00f3w zwierz\u0119cych do przeszczepiania ich ludziom, jednak nie wykonuje si\u0119 zabieg\u00f3w z u\u017cyciem tych materia\u0142\u00f3w (poza \u0142atami naczyniowymi i zastawkami serca).\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Narz\u0105dy, kt\u00f3re z powodzeniem si\u0119 przeszczepia lub uda\u0142o si\u0119 przeszczepi\u0107, to:\u00a0<\/span>\r\n<ul>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">nerki,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">serce,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">w\u0105troba,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">p\u0142uca,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">trzustka,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">jelito,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">grasica,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">macica,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">ko\u015bci,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">sk\u00f3ra,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">rog\u00f3wka,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">zastawki serca,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">naczynia krwiono\u015bne,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">mi\u0119\u015bnie szkieletowe,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">ko\u0144czyny,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">palce.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2><b>Historia transplantologii na \u015bwiecie <\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Pierwszy dokumenty opisuj\u0105ce procedur\u0119 przeszczepu dotycz\u0105 hinduskiego chirurga Sushruta, kt\u00f3ry mia\u0142 u\u017cy\u0107 przeszczepu sk\u00f3rnego w rekonstrukcji nosa (autotransplantacja) ju\u017c w II wieku przed nasz\u0105 er\u0105. Setki lat p\u00f3\u017aniej w\u0142oski chirurg Gasparo Taglizacozzi przeprowadzi\u0142 kilka autogenicznych przeszczep\u00f3w sk\u00f3ry. Jednocze\u015bnie przeszczepy allogeniczne nie sko\u0144czy\u0142y si\u0119 sukcesem. Co ciekawe, autor procedur w swojej pracy wysun\u0105\u0142 przypuszczenie odrzucania przeszczepu na d\u0142ugo przed pojawieniem si\u0119 technologii pozwalaj\u0105cej na zrozumienie tego procesu.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Wzmianki o przeszczepach mo\u017cna znale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c w legendach. <\/span><b>Pien Ch'iao, <\/b><span style=\"font-weight: 400\">mityczny pierwszy lekarz w kulturze chi\u0144skiej, mia\u0142 przeprowadzi\u0107 podw\u00f3jny przeszczep serca ju\u017c w IV wieku p.n.e. W apokryfach rzymskokatolickich znajdziemy histori\u0119 Damiana i Kosmy, \u015bwi\u0119tych z III wieku naszej ery, kt\u00f3rzy przeszczepili nog\u0119 cesarzowi bizantyjskiemu Justynianowi I Wielkiemu. Dawc\u0105 mia\u0142 by\u0107 nie\u017cyj\u0105cy Etiopczyk.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Autorem pierwszego udanego przeszczepu jest jeden z najbardziej znanych chirurg\u00f3w w historii medycyny \u2013 Theodor Kocher. Lekarz ten zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ca\u0142kowite wyci\u0119cie tarczycy (tyroidektomia) u pacjent\u00f3w z wolem skutkuje zespo\u0142em objaw\u00f3w, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie s\u0105 dobrze znane i \u0142\u0105czone z niedoborem hormon\u00f3w tarczycy. Aby zapobiec dzia\u0142aniom niepo\u017c\u0105danym tyroidektomii, przeszczepia\u0142 funkcjonuj\u0105ce tarczyce pacjentom po ich wyci\u0119ciu.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Prze\u0142om XIX i XX wieku to czas szerokiej akceptacji metody leczenia polegaj\u0105cej na zast\u0105pieniu dysfunkcyjnych narz\u0105d\u00f3w zdrowymi. W konsekwencji by\u0142 to czas wielu pr\u00f3b przeszczepiania organ\u00f3w. Zabiegi by\u0142y chirurgicznie udane, jednak odrzucanie przeszczepu by\u0142o zjawiskiem nie do okie\u0142znania bez <a href=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/czym-sa-leki-immunosupresyjne-i-kiedy-je-stosowac\/\">lek\u00f3w immunosupresyjnych<\/a> (w\u00f3wczas niedost\u0119pnych).\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Pierwszy udany przeszczep rog\u00f3wki przeprowadzi\u0142 Eduard Zirm w 1905 roku w O\u0142omu\u0144cu, \u00f3wcze\u015bnie znajduj\u0105cym si\u0119 na terenie Czech. Rog\u00f3wka jest jedn\u0105 z \u0142atwiejszych do przeszczepienia struktur, gdy\u017c zjawisko odrzucania jest w jej przypadku s\u0142abo zaznaczone.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Pierwszy udany przeszczep narz\u0105du zosta\u0142 przeprowadzony w 1954 roku przez Josepha Murraya. Zabieg przeprowadzony zosta\u0142 u pacjenta z niewydolno\u015bci\u0105 nerek, a dawc\u0105 organu by\u0142 jego brat bli\u017aniak. Biorca nerki prze\u017cy\u0142 8 lat przy przewidywanej w tamtym czasie 30-dniowej prze\u017cywalno\u015bci pacjent\u00f3w z niewydolno\u015bci\u0105 nerek. Takie same lub niemal identyczne antygeny tkankowe u bli\u017ani\u0105t jednojajowych by\u0142y przyczyn\u0105 powodzenia zabiegu i niewyst\u0105pienia zjawiska odrzucania.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">W latach 50 XIX wieku wynaleziono leki immunosupresyjne oraz zasugerowano ich potencja\u0142 w hamowaniu odpowiedzi immunologicznej biorcy wobec przeszczepionego narz\u0105du. Jednak dopiero wynalezienie cyklosporyny w 1970 roku umo\u017cliwi\u0142o stosowanie skutecznej immunosupresji.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">W 1963 roku przeprowadzone zosta\u0142y pierwsze przeszczepy w\u0105troby i p\u0142uc \u2013 oba nieudane.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">W 1967 roku Christiaan Barnard \u2013 chirurg z Republiki Po\u0142udniowej Afryki (RPA), przeprowadzi\u0142 pierwszy przeszczep serca. Niestety pacjent zmar\u0142 18 dni p\u00f3\u017aniej z powodu zapalenia p\u0142uc. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej zesp\u00f3\u0142 chirurg\u00f3w pod kierownictwem Barnarda podj\u0105\u0142 drug\u0105 pr\u00f3b\u0119 przeszczepienia serca, tym razem udan\u0105 \u2013 pacjent prze\u017cy\u0142 18 miesi\u0119cy.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">W tym samym roku przeprowadzone zosta\u0142y pierwsze udane przeszczepy w\u0105troby oraz trzustki. Zabiegi zosta\u0142y wykonane w Stanach Zjednoczonych.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">W kolejnych dekadach a\u017c po dzi\u015b dzie\u0144 osi\u0105gane by\u0142y kolejne kamienie milowe. Wa\u017cniejsze osi\u0105gni\u0119cia:\u00a0<\/span>\r\n<ul>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">jednoczasowe przeszczepienie serca i p\u0142uc (<\/span><span style=\"font-weight: 400\">1981, USA),\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">przeszczep p\u0142uca (1983, Kanada),\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">przeszczep r\u0119ki (1998, Francja),\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">przeszczep jajnika (2005, Indie),\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">przeszczep obu ko\u0144czyn g\u00f3rnych (2008, Niemcy),\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">przeszczep twarzy (2010, Hiszpania).\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<h2><b>Transplantologia \u2013 historia w Polsce<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h2>\r\n<h3><b>Pierwszy przeszczep nerki, Wroc\u0142aw 1965 r.<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h3>\r\n<b>Prof. Wiktor Bross i\u202fprof. W\u0142adys\u0142aw Wr\u0119\u017alewicz<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> podj\u0119li pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0119 przeszczepienia nerki u 9-letniej dziewczynki. Mimo \u017ce narz\u0105d podj\u0105\u0142 prac\u0119, pacjentka zmar\u0142a w wyniku powik\u0142a\u0144 operacji.\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwszy udany przeszczep nerki, Warszawa 26 stycznia 1966 r. <\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Operacji dokona\u0142 <\/span><b>prof. Jan Nielubowicz<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> w\u202fI Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w\u202fWarszawie przy asy\u015bcie <\/span><b>prof. Wojciecha Rowi\u0144skiego, Jerzego Szczerbania i Waldemara Olszewskiego. <\/b><span style=\"font-weight: 400\">Nadz\u00f3r nefrologiczny nad przeszczepieniem mia\u0142 <\/span><b>prof. Tadeusz Or\u0142owski. <\/b><span style=\"font-weight: 400\">Przeszczepienie wykonano u\u202f18-letniej uczennicy szko\u0142y piel\u0119gniarskiej \u2013 Danuty Milewskiej. Pacjentka od\u202fdzieci\u0144stwa cierpia\u0142a na\u202fchorob\u0119 nerek. Operacja trwa\u0142a 57 minut. Wszczepiona nerka ju\u017c po kilku minutach podj\u0119\u0142a prac\u0119. Aby upami\u0119tni\u0107 t\u0119 dat\u0119, 26 stycznia w Polsce jest obchodzony jako Dzie\u0144 Transplantacji.\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwszy udany przeszczep serca, Zabrze 5 listopada 1985 r.<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Pierwszego udanego przeszczepienia serca dokona\u0142 <\/span><b>prof. Zbigniew Religa, <\/b><span style=\"font-weight: 400\">kt\u00f3remu asystowali <\/span><b>prof. Andrzej Bochenek, dr\u202fJerzy Wo\u0142czyk, prof.\u202fMarian Zembal<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> oraz <\/span><b>dr. n. med. Bogus\u0142aw Ryfi\u0144ski. <\/b><span style=\"font-weight: 400\">Biorc\u0105 by\u0142 62-letni pacjent z niewydolno\u015bci\u0105 serca, kt\u00f3ry zmar\u0142 kilka dni po przeszczepie. W wywiadach zaznacza si\u0119, \u017ce czas, w kt\u00f3rym dokonano pierwszego przeszczepu, by\u0142 pocz\u0105tkiem kardiochirurgii w Polsce. Zespo\u0142owi brakowa\u0142o do\u015bwiadczenia nie tylko w zabiegu przeszczepu serca, ale r\u00f3wnie\u017c kardiochirurgicznego.\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwszy przeszczep w\u0105troby, pierwszy jednoczasowy przeszczep nerki i cz\u0119\u015bci trzustki, Szczecin 1987 r.<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h3>\r\n<b>Profesor Stanis\u0142aw Zieli\u0144ski, <\/b><span style=\"font-weight: 400\">chirurg z\u202fPomorskiej Akademii Medycznej, przeprowadzi\u0142 operacj\u0119 przeszczepienia w\u0105troby, jednak pacjent zmar\u0142 kilka dni po zabiegu. W tym samym roku zesp\u00f3\u0142 pod kierownictwem prof. Zieli\u0144skiego przeprowadzi\u0142 pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0119 przeszczepienia nerki i cz\u0119\u015bci trzustki, r\u00f3wnie\u017c nieudan\u0105.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwszy udany jednoczasowy przeszczep nerki i cz\u0119\u015bci trzustki, Warszawa 4 lutego 1988 r.<\/b><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Operacja by\u0142a przeprowadzona przez <\/span><b>prof. Jacka Szmidta <\/b><span style=\"font-weight: 400\">w asy\u015bcie\u202f<\/span><b>dr. Krzysztofa Madeja, dr.\u202fS\u0142awomira Frunze i\u202fprof.\u202fS\u0142awomira Nazarewskiego<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> w\u202f\u00f3wczesnej Klinice Chirurgii Naczy\u0144 i\u202fTransplantologii Akademii Medycznej w\u202fCentralnym Szpitalu Klinicznym przy ul. Banacha w\u202fWarszawie. Po transplantacji pacjentka prze\u017cy\u0142a przez niemal 15 lat bez konieczno\u015bci suplementowania insuliny i\u202fwykonywania dializ.\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwsze udane przeszczepienie w\u0105troby, Warszawa 1 marca 1990 r.<\/b><\/h3>\r\n<b>Profesor Piotr Kalici\u0144ski<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> przy wsp\u00f3\u0142pracy z <\/span><b>prof.\u202fdr.\u202fRudolfem Pichlmayrem<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> z\u202fNiemiec wykona\u0142 pierwsze udane przeszczepienie w\u0105troby w\u202fPolsce. Zabieg odby\u0142 si\u0119 w\u202fCentrum Zdrowia Dziecka w\u202fWarszawie.\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwsze udane przeszczepienie w\u0105troby u doros\u0142ego pacjenta, Warszawa 1994 r.<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Operacja przebieg\u0142a pod kierunkiem <\/span><b>prof. Andrzeja Karwowskiego, <\/b><span style=\"font-weight: 400\">a\u202foperatorami byli <\/span><b>prof. Bogdan Micha\u0142owicz oraz doc. Jacek Pawlak. <\/b><span style=\"font-weight: 400\">Obecnie w\u0105trob\u0119 przeszczepia si\u0119 w dziewi\u0119ciu o\u015brodkach w\u202fPolsce. Do ko\u0144ca 2019 r. w Polsce wykonano \u0142\u0105cznie <\/span><b>5218<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> takich operacji.\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwsze udane przeszczepienie pojedynczego p\u0142uca, Zabrze 1998 r.<\/b><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Przeszczep pojedynczego p\u0142uca przeprowadzi\u0142 po raz pierwszy w\u202fPolsce <\/span><b>prof. Marian Zembala<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> (asystent oraz ucze\u0144 profesora Religi) z\u202fzespo\u0142em. Do ko\u0144ca 2019 r. w Polsce wykonano <\/span><b>317<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> takich operacji.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwsze udane przeszczepienie wielonarz\u0105dowe (w\u0105troba i jelita), Warszawa 2001 r.<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Zabieg wykonany pod kierownictwem <\/span><b>prof. Piotra Kalici\u0144skiego <\/b><span style=\"font-weight: 400\">w\u202fCentrum Zdrowia Dziecka.\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwsze przeszczepienie ko\u0144czyny g\u00f3rnej, Trzebnica 2006<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Zabiegiem kierowa\u0142 <\/span><b>prof. Jerzy Jab\u0142ecki.<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0\u00a0<\/span>\r\n<h3><b>Pierwsza operacja przeszczepienia twarzy, Gliwice 2013 r.<\/b><\/h3>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Operacja odby\u0142a si\u0119 w Instytucie Onkologii w\u202fGliwicach. By\u0142a przeprowadzona przez zesp\u00f3\u0142 pod kierownictwem <\/span><b>prof. Adama Maciejewskiego<\/b><span style=\"font-weight: 400\">. Operacja trwa\u0142a 25 godzin i zosta\u0142a og\u0142oszona sukcesem polskiej medycyny.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n<h2><b>\u017bycie po przeszczepie<\/b><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/h2>\r\n<span style=\"font-weight: 400\">Zmiany w \u017cyciu codziennym po przeszczepie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 zale\u017cnie od choroby, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a konieczno\u015b\u0107 takiego leczenia. Przeszczepienie nerki jest najlepsz\u0105 z terapii nerkozast\u0119pczych (inne to dializy), gdy\u017c nie wymaga konieczno\u015bci regularnych i cz\u0119stych wizyt szpitalnych (kilka razy w tygodniu po kilka godzin) w celu oczyszczenia krwi z metabolit\u00f3w. <\/span><span style=\"font-weight: 400\">Transplantacja umo\u017cliwia najcz\u0119\u015bciej pacjentowi powr\u00f3t do normalnego \u017cycia. Wszyscy pacjenci po przeszczepach musz\u0105 stosowa\u0107 leczenie immunosupresyjne, kt\u00f3re zapobiega odrzucaniu narz\u0105du. Moc terapii hamuj\u0105cej uk\u0142ad odporno\u015bciowy r\u00f3\u017cni si\u0119 zale\u017cnie od przeszczepionego organu. Allogeniczne serce wymaga stosowania wi\u0119kszej ilo\u015bci lek\u00f3w ni\u017c nerka. Leki przyjmuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej do ko\u0144ca \u017cycia, a ich dzia\u0142ania niepo\u017c\u0105dane nasilaj\u0105 si\u0119 wraz z d\u0142ugo\u015bci\u0105 trwania leczenia. Nale\u017c\u0105 do nich: nadci\u015bnienie, zaburzenia gospodarki lipidowej czy nieprawid\u0142owo\u015bci w obr\u0119bie uk\u0142adu krzepni\u0119cia.\u00a0<\/span>\r\n\r\n<span style=\"font-weight: 400\">\u0179r\u00f3d\u0142a:\u00a0<\/span>\r\n<ul>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">https:\/\/izba-lekarska.pl\/monitor-lekarski\/aktualnosci-2016\/50-lat-temu-prof-nielubowicz-i-prof-orlowski-przeszczepili-nerke-po-raz-pierwszy-w-polsce\/.<\/span><span style=\"font-weight: 400\">\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">Barbara Seidler: <\/span><i><span style=\"font-weight: 400\">Batalia o \u017cycie<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400\">. Warszawa: Iskry, 1969 <\/span><span style=\"font-weight: 400\">http:\/\/www.przeszczep.pl\/khh0u_pierwszy_przeszczep.htm<\/span><span style=\"font-weight: 400\"> [dost\u0119p: 01.04.2021].\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">https:\/\/naukawpolsce.pap.pl\/aktualnosci\/news%2C408173%2Cprzed-50-laty-odbyl-sie-pierwszy-w-polsce-przeszczep-nerki.html<\/span><span style=\"font-weight: 400\"> [dost\u0119p: 04.04.2021].\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">https:\/\/swiatlekarza.pl\/prof-piotr-kalicinski\/ [dost\u0119p: 04.04.2021].\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">Sterkowicz S. HISTORIA MEDYCYNY Historia pierwszych transplantacji serca w Polsce. Kardiochirurgia i Torakochirurgia Polska\/Polish Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery. 2009;6(3):313-316.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t<li><span style=\"font-weight: 400\">Krawczyk M.: Transplantacja jako metoda leczenia niewydolno\u015bci w\u0105troby \u2013 historia i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 [w:] O\u0142dakowska-Jedynak U., Krawczyk M. (red.): Transplantacja w\u0105troby\u202f\u2013 \"nowe \u017cycie\". Poradnik dla pacjent\u00f3w. Wydawnictwo Czelej, Lublin 2014, s. 8-12.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>","link":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/transplantologia\/","name":"Transplantologia","slug":"transplantologia","taxonomy":"category","parent":4,"meta":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.4 (Yoast SEO v27.4) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Transplantologia \u2013 porady, wskaz\u00f3wki - Poradnik Gemini<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Transplantologia to dziedzina medycyny, w kt\u00f3rej lekarze zajmuj\u0105 si\u0119 przeszczepianiem narz\u0105d\u00f3w i opiek\u0105 nad pacjentami po przeszczepach. Co warto wiedzie\u0107?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/transplantologia\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Archiwa Transplantologia\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Transplantologia to dziedzina medycyny, w kt\u00f3rej lekarze zajmuj\u0105 si\u0119 przeszczepianiem narz\u0105d\u00f3w i opiek\u0105 nad pacjentami po przeszczepach. Co warto wiedzie\u0107?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/transplantologia\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Poradnik Gemini\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/w-tre\u015bci1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"710\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"457\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"CollectionPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/zdrowie\\\/transplantologia\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/zdrowie\\\/transplantologia\\\/\",\"name\":\"Transplantologia \u2013 porady, wskaz\u00f3wki - Poradnik Gemini\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/#website\"},\"description\":\"Transplantologia to dziedzina medycyny, w kt\u00f3rej lekarze zajmuj\u0105 si\u0119 przeszczepianiem narz\u0105d\u00f3w i opiek\u0105 nad pacjentami po przeszczepach. Co warto wiedzie\u0107?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/zdrowie\\\/transplantologia\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"},[],{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/\",\"name\":\"Poradnik Gemini\",\"description\":\"Poradnik Gemini to blog informacyjno - edukacyjny o tematyce prozdrowotnej tworzony przez wykwalifikowanych specjalist\u00f3w. Pomagamy zadba\u0107 o zdrowie  dzieci, przysz\u0142ych mam, m\u0119\u017cczyzn oraz os\u00f3b starszych. Odpowiadamy tak\u017ce na pytania pacjent\u00f3w.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/#organization\",\"name\":\"Poradnik Gemini\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/04\\\/poradnik-gemini-logo.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/04\\\/poradnik-gemini-logo.jpg\",\"width\":219,\"height\":51,\"caption\":\"Poradnik Gemini\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gemini.pl\\\/poradnik\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/apteka.internetowa.gemini\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Transplantologia \u2013 porady, wskaz\u00f3wki - Poradnik Gemini","description":"Transplantologia to dziedzina medycyny, w kt\u00f3rej lekarze zajmuj\u0105 si\u0119 przeszczepianiem narz\u0105d\u00f3w i opiek\u0105 nad pacjentami po przeszczepach. Co warto wiedzie\u0107?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/transplantologia\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Archiwa Transplantologia","og_description":"Transplantologia to dziedzina medycyny, w kt\u00f3rej lekarze zajmuj\u0105 si\u0119 przeszczepianiem narz\u0105d\u00f3w i opiek\u0105 nad pacjentami po przeszczepach. Co warto wiedzie\u0107?","og_url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/transplantologia\/","og_site_name":"Poradnik Gemini","og_image":[{"width":710,"height":457,"url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/w-tre\u015bci1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"CollectionPage","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/transplantologia\/","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/transplantologia\/","name":"Transplantologia \u2013 porady, wskaz\u00f3wki - Poradnik Gemini","isPartOf":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website"},"description":"Transplantologia to dziedzina medycyny, w kt\u00f3rej lekarze zajmuj\u0105 si\u0119 przeszczepianiem narz\u0105d\u00f3w i opiek\u0105 nad pacjentami po przeszczepach. Co warto wiedzie\u0107?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/transplantologia\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL"},[],{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/","name":"Poradnik Gemini","description":"Poradnik Gemini to blog informacyjno - edukacyjny o tematyce prozdrowotnej tworzony przez wykwalifikowanych specjalist\u00f3w. Pomagamy zadba\u0107 o zdrowie  dzieci, przysz\u0142ych mam, m\u0119\u017cczyzn oraz os\u00f3b starszych. Odpowiadamy tak\u017ce na pytania pacjent\u00f3w.","publisher":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization","name":"Poradnik Gemini","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg","contentUrl":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg","width":219,"height":51,"caption":"Poradnik Gemini"},"image":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/apteka.internetowa.gemini"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/1468","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories"}],"about":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/taxonomies\/category"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/4"}],"wp:post_type":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/posts?categories=1468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}