{"id":1579,"count":57,"description":"

Choroby sk\u00f3ry (dermatozy) \u2013 czym s\u0105?<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nDermatozy to choroby sk\u00f3ry, kt\u00f3re atakuj\u0105 nask\u00f3rek i sk\u00f3r\u0119 w\u0142a\u015bciw\u0105<\/b>, niekiedy obejmuj\u0105c nawet <\/span>tkank\u0119 podsk\u00f3rn\u0105<\/b>. Proces chorobowy mo\u017ce toczy\u0107 si\u0119 nie tylko w sk\u00f3rze, ale tak\u017ce w jej przydatkach (mieszki w\u0142osowe, paznokcie, gruczo\u0142y \u0142ojowe i potowe). Istnieje bardzo wiele chor\u00f3b sk\u00f3ry, kt\u00f3rych <\/span>g\u0142\u00f3wnym objawem s\u0105 tak zwane wykwity, czyli chorobowe zmiany sk\u00f3rne<\/b>. Dermatozy mog\u0105 by\u0107 schorzeniami wrodzonymi warunkowanymi genetycznie, mog\u0105 powstawa\u0107 w wyniku nieprawid\u0142owych reakcji organizmu (np. alergie, choroby autoimmunologiczne, nowotwory), rozwija\u0107 si\u0119 na skutek dzia\u0142ania niekorzystnych czynnik\u00f3w zewn\u0119trznych lub inwazji patogen\u00f3w chorobotw\u00f3rczych (bakterie, wirusy, grzyby). Niekt\u00f3re choroby sk\u00f3ry mog\u0105 dawa\u0107 jedynie \u0142agodne objawy, podczas gdy inne maj\u0105 przewlek\u0142y, ci\u0119\u017cki przebieg lub nawet stanowi\u0105 bezpo\u015brednie zagro\u017cenie \u017cycia.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n
Szacuje si\u0119, \u017ce dermatozy dotykaj\u0105 a\u017c 30% Polak\u00f3w, a najcz\u0119\u015bciej diagnozowane s\u0105 stany zapalne sk\u00f3ry (wyprysk), tr\u0105dzik, grzybice, pokrzywka, \u0142uszczyca i osutki polekowe. <\/b>\u00a0<\/span><\/blockquote>\r\nZ kolei w populacji dzieci\u0119cej dominuje atopowe zapalenie sk\u00f3ry, wyprysk kontaktowy, \u0142ojotokowe zapalenie sk\u00f3ry oraz infekcje bakteryjne i wirusowe. Ci\u0105\u017ca to stan, w kt\u00f3rym kobiety s\u0105 szczeg\u00f3lnie nara\u017cone na pojawienie si\u0119 nowych lub nasilenie istniej\u0105cych problem\u00f3w sk\u00f3rnych. W wyniku przemian hormonalnych, metabolicznych i immunologicznych zwi\u0119ksza si\u0119 ryzyko powstawania rozst\u0119p\u00f3w, reakcji alergicznych i wielu innych dermatoz charakterystycznych dla okresu ci\u0105\u017cy.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n

Rodzaje chor\u00f3b sk\u00f3ry<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nIstnieje kilka klasyfikacji chor\u00f3b sk\u00f3ry uwzgl\u0119dniaj\u0105cych r\u00f3\u017cne aspekty: etiologi\u0119 schorzenia, lokalizacj\u0119 zmian chorobowych, w\u0142a\u015bciwo\u015bci wykwit\u00f3w sk\u00f3rnych oraz wiek wyst\u0119powania.\u00a0<\/span>\r\n\r\nBior\u0105c pod uwag\u0119 przyczyny rozwoju dermatozy, wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce choroby sk\u00f3ry:\u00a0<\/span>\r\n
    \r\n \t
  • bakteryjne<\/b> (np. czyrak, zapalenie mieszk\u00f3w w\u0142osowych, fig\u00f3wka, r\u00f3\u017ca, liszajec zaka\u017any, r\u00f3\u017cyca, choroba kociego pazura, \u0142upie\u017c rumieniowy, promienica, niesztowica, ropnie mnogie pach);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • grzybicze<\/b> (np. grzybica ow\u0142osionej sk\u00f3ry g\u0142owy, grzybica sk\u00f3ry g\u0142adkiej, st\u00f3p, pachwin, paznokci, kandydoza b\u0142on \u015bluzowych, zajady, \u0142upie\u017c pstry, ziarniniak dro\u017cd\u017cakowy);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • wirusowe<\/b> (opryszczka, p\u00f3\u0142pasiec, ospa wietrzna, brodawki, niesztownica zaka\u017ana, guzki dojarek, mi\u0119czak zaka\u017any);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • paso\u017cytnicze<\/b> (wszawica, \u015bwierzb);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • alergiczne<\/b> (np. pokrzywka ostra i przewlek\u0142a, obrz\u0119k naczynioruchowy, wyprysk kontaktowy, wyprysk zawodowy, atopowe zapalenie sk\u00f3ry, osutki polekowe, \u015bwierzbi\u0105czka guzkowa);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • autoimmunologiczne <\/b>(np. p\u0119cherzyca zwyk\u0142a, pemfigoid, nabyte p\u0119cherzowe oddzielanie si\u0119 nask\u00f3rka, zapalenie opryszczkowate sk\u00f3ry, sarkoidoza);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • fotodermatozy<\/b> (np. pokrzywka \u015bwietlna, wielopostaciowe osutki \u015bwietlne, odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne, \u015bwietlne zapalenie czerwienie warg);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • genetyczne<\/b> (rogowiec d\u0142oni i st\u00f3p, rybia \u0142uska, rogowacenie mieszkowe, choroba Dariera, choroba\u00a0 Haileya-Haileya, p\u0119cherzowe oddzielanie si\u0119 nask\u00f3rka, zesp\u00f3\u0142 Blocha-Sulzbergera);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • gru\u017alice sk\u00f3ry<\/b> (np. toczniowa, rozp\u0142ywowa, brodawkuj\u0105ca, wrzodziej\u0105ca, rumie\u0144 stwardnia\u0142y);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • choroby tkanki \u0142\u0105cznej<\/b> (np. tocze\u0144 rumieniowaty, zesp\u00f3\u0142 antyfosfolipidowy, zesp\u00f3\u0142\u00a0 Sneddona, zesp\u00f3\u0142\u00a0 Sjogrena, twardzina uk\u0142adowa, liszaj twardzinowy i zanikowy, zapalenie sk\u00f3rno-mi\u0119\u015bniowe, guzkowe zapalenie t\u0119tnic, Zesp\u00f3\u0142 Sharpa);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • dermatozy wynikaj\u0105ce z zaburze\u0144 metabolicznych<\/b> (porfiria szpikowa i w\u0105trobowa, k\u0119pki \u017c\u00f3\u0142te w hiperlipoproteinemiach, obumieranie t\u0142uszczowate i rumie\u0144\u00a0 nekrolityczny w\u0119druj\u0105cy wyst\u0119puj\u0105ce w cukrzycy);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • znamiona i \u0142agodne nowotwory<\/b> (znamiona barwnikowe, brodawki \u0142ojotokowe, gruczolak \u0142ojowy, naczyniaki, ziarniniaki, w\u0142\u00f3kniaki, bliznowce);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • nowotwory<\/b> (ch\u0142oniaki sk\u00f3ry, choroba Bowena, erytroplazja\u00a0 Queyrata, rak kolczystokom\u00f3rkowy sk\u00f3ry, rak podstawnokom\u00f3rkowy sk\u00f3ry, rak brodawkuj\u0105cy, czerniak z\u0142o\u015bliwy);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • zaburzenia barwnikowe<\/b> (bielactwo nabyte, piegi, ostuda);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • choroby naczyniowe sk\u00f3ry<\/b> (plamica ma\u0142op\u0142ytkowa wrodzona, plamice z zaburze\u0144 krzepliwo\u015bci, plamica starcza, przewlek\u0142e zapalenie naczy\u0144 w\u0142osowatych, zapalenie\u00a0 ziarniniakowe naczy\u0144\u00a0 Wegenera, zesp\u00f3\u0142 Churga-Strauss, piodermia zgorzelinowa, guzowate zapalenie naczy\u0144);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • choroby sk\u00f3ry wynikaj\u0105ce z zapalenia tkanki podsk\u00f3rnej<\/b> (choroba Webera i Christiana, zesp\u00f3\u0142\u00a0 Rothmana-Makaia, cytophagic histiocytic panniculitis);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • choroby spowodowane dzia\u0142aniem czynnik\u00f3w fizycznych<\/b> (odmro\u017cenia, oparzenia, pokrzywka fizykalna, odczyn porentgenowski);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • dermatozy ci\u0105\u017cowe<\/b> (<\/span>sw\u0119dz\u0105ce grudki i\u202fogniska pokrzywkowe w\u202fprzebiegu ci\u0105\u017cy \u2013 PUPPP, cholestaza ci\u0105\u017cowa, grudkowe zapalenie sk\u00f3ry, \u015bwierzbi\u0105czka ci\u0105\u017cowa, liszajec opryszczkowaty, progesteronowe autoimmunologiczne zapalenie sk\u00f3ry, pemfigoid ci\u0119\u017carnych).\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

    Najgro\u017aniejsze choroby sk\u00f3ry<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nDo chor\u00f3b sk\u00f3ry, kt\u00f3re cechuje szczeg\u00f3lnie ci\u0119\u017cki przebieg, nie rzadko stwarzaj\u0105c ryzyko zagro\u017cenia \u017cycia, nale\u017c\u0105 przede wszystkim:\u00a0<\/span>\r\n
      \r\n \t
    • rak sk\u00f3ry <\/b>\u2013 najgro\u017aniejszy jest <\/span>czerniak z\u0142o\u015bliwy sk\u00f3ry<\/b> ze wzgl\u0119du na<\/span> du\u017ce tempo rozwoju, oporno\u015b\u0107 na leki i wcze\u015bnie wyst\u0119puj\u0105ce przerzuty. Czerniak wywodzi si\u0119 z melanocyt\u00f3w (kom\u00f3rki barwnikowe sk\u00f3ry), kt\u00f3re przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w kom\u00f3rki nowotworowe i mno\u017c\u0105 si\u0119 w niekontrolowany spos\u00f3b. Zmiany sk\u00f3rne mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 na sk\u00f3rze, b\u0142onach \u015bluzowych i na ga\u0142ce ocznej. Czerniak mo\u017ce powsta\u0107 na uprzednio niezmienionej sk\u00f3rze lub zlokalizowa\u0107 si\u0119 <\/span>na pod\u0142o\u017cu znamienia<\/b> (pieprzyka) \u2013 w\u00f3wczas <\/span>cz\u0119sto dochodzi do zmiany jego kszta\u0142tu i grubo\u015bci, mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 \u015bwi\u0105d, b\u00f3l lub krwawienie<\/b>. Zmiany sk\u00f3rne maj\u0105 posta\u0107 czerwonych lub bardzo ciemnych, a nawet czarnych plamek o nieregularnym kszta\u0142cie i grubo\u015bci. <\/span>Wszelkie zmiany w wygl\u0105dzie dotychczasowych pieprzyk\u00f3w powinny sk\u0142oni\u0107 nas do konsultacji u dermatologa<\/b>, kt\u00f3ry obejrzy znamiona przy pomocy specjalnego dermatoskopu, a w razie konieczno\u015bci zleci badanie histopatologiczne. Je\u015bli czerniak zostanie wykryty zbyt p\u00f3\u017ano i dojdzie do przerzut\u00f3w do narz\u0105d\u00f3w wewn\u0119trznych, szanse na wyleczenie znacznie spadaj\u0105. Inne cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105ce niebezpieczne nowotwory sk\u00f3ry to rak podstawnokom\u00f3rkowy i rak kolczystokom\u00f3rkowy. <\/span>Rak podstawnokom\u00f3rkowy<\/b> jest najcz\u0119\u015bciej diagnozowanym nowotworem sk\u00f3ry. Na szcz\u0119\u015bcie rozwija si\u0119 bardzo powoli i rzadko daje przerzuty, a wczesne wykrycie znacznie polepsza rokowania. Zwykle pojawia si\u0119 na ods\u0142oni\u0119tych cz\u0119\u015bciach cia\u0142a, np. w obr\u0119bie g\u0142owy i szyi, ale r\u00f3wnie dobrze mo\u017ce zlokalizowa\u0107 si\u0119 w innym miejscu na ciele. Rak podstawnokom\u00f3rkowy ma posta\u0107 niewielkiego guzka barwy porcelanowej, kt\u00f3ry mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w kilku odmianach (np. odmiana wrzodziej\u0105ca, powierzchowna, twardzinopodobna). Zwykle jego rozpoznanie nie stwarza dla lekarza wi\u0119kszych trudno\u015bci. <\/span>Rak kolczystokom\u00f3rkowy<\/b> jest drugim z kolei najcz\u0119stszym nowotworem sk\u00f3ry. Mo\u017ce on dawa\u0107 przerzuty do w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych. Przybiera zwykle posta\u0107 guzka lub owrzodzenia. Zmiana mo\u017ce sw\u0119dzie\u0107, bole\u0107 i krwawi\u0107 po podra\u017cnieniu. Cz\u0119sto lokalizuje si\u0119 na pograniczu sk\u00f3ry i b\u0142ony \u015bluzowej, np. na wardze, w okolicy oczu, nosa lub narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
    • rybia \u0142uska arlekinowa<\/b> \u2013 to powa\u017cna choroba genetyczna o dramatycznym przebiegu. W tej najci\u0119\u017cszej postaci wrodzonej rybiej \u0142uski proces nadmiernego rogowacenia nask\u00f3rka rozpoczyna si\u0119 ju\u017c w \u017cyciu p\u0142odowym. Dziecko w chwili narodzin (cz\u0119sto przedwczesnych) ma sk\u00f3r\u0119 w ca\u0142o\u015bci pokryt\u0105 tward\u0105 warstw\u0105 szaro\u017c\u00f3\u0142tego, zrogowacia\u0142ego nask\u00f3rka, kt\u00f3ry przypomina pancerz. Podczas ruch\u00f3w noworodka sk\u00f3ra g\u0142\u0119boko p\u0119ka, tworz\u0105c g\u0142\u0119bokie rozpadliny podatne na wt\u00f3rne zaka\u017cenia bakteryjne, kt\u00f3re mog\u0105 przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w infekcje uog\u00f3lnione. W nast\u0119pstwie procesu chorobowego twarz i ko\u0144czyny ulegaj\u0105 deformacji (np. sp\u0142aszczony nos, wywini\u0119te wargi i powieki, przykurcz ko\u0144czyn). Dzieci chore na t\u0119 posta\u0107 rybiej \u0142uski maj\u0105 trudno\u015bci z oddychaniem, karmieniem i poruszaniem si\u0119. Ich stan jest bardzo ci\u0119\u017cki, a czasem s\u0105 niezdolne do prze\u017cycia;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
    • p\u0119cherzowe oddzielanie si\u0119 nask\u00f3rka<\/b> \u2013 wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 a\u017c 5 postaci tej rzadkiej choroby genetycznej, a najci\u0119\u017cszy przebieg charakteryzuje posta\u0107 dystroficzna, w kt\u00f3rej zmiany lokalizuj\u0105 si\u0119 g\u0142\u0119boko w sk\u00f3rze w\u0142a\u015bciwej. Na skutek drobnych uraz\u00f3w lub nawet samoistnie na ca\u0142ej powierzchni cia\u0142a tworz\u0105 si\u0119 rozleg\u0142e, bolesne p\u0119cherze surowicze lub krwotoczne. Na sk\u00f3rze powstaj\u0105 prosaki, przebarwienia, nad\u017cerki, blizny i ubytki nask\u00f3rka. Chorobie mo\u017ce towarzyszy\u0107 \u0142ysienie, zanik paznokci, zrosty palc\u00f3w r\u0105k i st\u00f3p. Objawy p\u0119cherzowego oddzielania nask\u00f3rka mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 ju\u017c od pierwszych chwil \u017cycia, a w p\u00f3\u017aniejszym wieku wzrasta ryzyko rozwoju raka sk\u00f3ry w obr\u0119bie licznych blizn. Opr\u00f3cz du\u017cego nasilenia zmian sk\u00f3rnych choroba mo\u017ce obj\u0105\u0107 tak\u017ce b\u0142ony \u015bluzowe przewodu pokarmowego, uk\u0142adu moczowego i p\u0142uc, powoduj\u0105c zrosty i przew\u0119\u017cenia w obr\u0119bie prze\u0142yku, cewki moczowej i odbytu oraz uszkodzenie s\u0142uchu. Chorzy na p\u0119cherzowe oddzielanie nask\u00f3rka nie s\u0105 w stanie normalnie funkcjonowa\u0107, poniewa\u017c ka\u017cdego dnia towarzyszy im dotkliwy b\u00f3l;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
    • erytrodermia <\/b>\u2013 to inaczej z\u0142uszczaj\u0105ce zapalenie sk\u00f3ry, kt\u00f3re mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 nagle wskutek zaburze\u0144 immunologicznych czy stosowanych lek\u00f3w, lub wt\u00f3rnie, stanowi\u0105c zaostrzenie r\u00f3\u017cnorodnych chor\u00f3b sk\u00f3ry, np. \u0142uszczycy. Stan zapalny obejmuje a\u017c 75-90% powierzchni cia\u0142a. Czerwone wykwity pokrywaj\u0105 obrz\u0119kni\u0119t\u0105 sk\u00f3r\u0119, kt\u00f3ra nadmiernie si\u0119 \u0142uszczy, traci w\u0142osy, a paznokcie ulegaj\u0105 zniekszta\u0142ceniom. Chorzy odczuwaj\u0105 \u015bwi\u0105d, b\u00f3l i og\u00f3lne os\u0142abienie. Takiemu stanowi mo\u017ce te\u017c towarzyszy\u0107 gor\u0105czka, dreszcze i zastoinowa niewydolno\u015b\u0107 serca. Erytrodermia wymaga hospitalizacji i agresywnego leczenia. U pacjent\u00f3w wyst\u0119puje wy\u017csze ryzyko wt\u00f3rnego zaka\u017cenia bakteryjnego i posocznicy. Nieleczona erytrodermia prowadzi do licznych powik\u0142a\u0144, a w skrajnych przypadkach mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 przyczyn\u0105 \u015bmierci.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

      Rzadkie choroby sk\u00f3ry<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nNajrzadziej wyst\u0119puj\u0105ce choroby sk\u00f3ry to genodermatozy, kt\u00f3rych przyczyn\u0105 s\u0105 mutacje genetyczne. Wadliwe geny mog\u0105 zosta\u0107 odziedziczone po rodzicach lub mutacja mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 <\/span>de novo<\/span><\/i> w rozwijaj\u0105cym si\u0119 zarodku. Genodermatozy mog\u0105 powodowa\u0107 zaburzenia pigmentacji sk\u00f3ry (np. albinizm), nadmierne rogowacenie (np. choroba Dariera), nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 nask\u00f3rka (np. p\u0119cherzowe oddzielanie si\u0119 nask\u00f3rka), tendencj\u0119 do powstawania nowotwor\u00f3w i naro\u015bli sk\u00f3rnych (dysplazja Lewandowsky'ego-Lutza). Niekt\u00f3re mog\u0105 zaburza\u0107 budow\u0119 tkanki \u0142\u0105cznej (np. z<\/span>esp\u00f3\u0142 Ehlersa i\u202fDanlosa) oraz naczy\u0144 krwiono\u015bnych i limfatycznych (zesp\u00f3\u0142 Oslera\u2013Rendu\u2013Webera). Wiele chor\u00f3b genetycznych, opr\u00f3cz zaburze\u0144 w budowie i funkcji sk\u00f3ry, mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 tak\u017ce na inne struktury wywodz\u0105ce si\u0119 z tego samego listka zarodkowego, takie jak w\u0142osy, paznokcie, z\u0119by (dysplazja ektodermalna).\u00a0<\/span>\r\n

      Objawy chor\u00f3b sk\u00f3ry<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nPodstawowym objawem dermatoz s\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju wykwity sk\u00f3rne. Cz\u0119sto ju\u017c na etapie badania ich wygl\u0105du i ewolucji zmian lekarz dermatolog jest w stanie postawi\u0107 trafn\u0105 diagnoz\u0119. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 kilkana\u015bcie rodzaj\u00f3w wykwit\u00f3w:\u00a0<\/span>\r\n
        \r\n \t
      • wykwity pierwotne<\/b> \u2013 powstaj\u0105 jako bezpo\u015bredni przejaw tocz\u0105cego si\u0119 procesu chorobowego. Zalicza si\u0119 do nich:\u00a0<\/span>\r\n
          \r\n \t
        • p\u0119cherze i p\u0119cherzyki<\/b> \u2013 to wykwity wyra\u017anie wznosz\u0105ce si\u0119 ponad powierzchni\u0119 sk\u00f3ry wype\u0142nione p\u0142ynem. Je\u015bli ich \u015brednica nie przekracza 0,5 cm, nazywane s\u0105 p\u0119cherzykami, natomiast wi\u0119ksze wykwity definiuje si\u0119 jako p\u0119cherze. W zale\u017cno\u015bci od dok\u0142adnej lokalizacji p\u0142ynu w tkankach wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 p\u0119cherze podrogowe (np. liszajec), \u015br\u00f3dnask\u00f3rkowe (np. p\u0119cherzyca zwyk\u0142a), podnask\u00f3rkowe (np. pemfigoid) i dermolityczne (p\u0119cherzowe oddzielanie si\u0119 nask\u00f3rka). Zanikaj\u0105c, p\u0119cherze nie pozostawiaj\u0105 po sobie blizn;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        • krosty <\/b>\u2013 cho\u0107 wygl\u0105dem przypominaj\u0105 wypuk\u0142e p\u0119cherze, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 widoczn\u0105 zawarto\u015bci\u0105 tre\u015bci ropnej. Ropa mo\u017ce by\u0107 obecna w wykwitach od samego pocz\u0105tku schorzenia (np. \u0142uszczyca krostkowa) lub pojawi\u0107 si\u0119 w wyniku wt\u00f3rnego zaka\u017cenia bakteryjnego w obr\u0119bie p\u0119cherzy;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        • plamy <\/b>\u2013 to wykwity p\u0142askie, niewyczuwalne w dotyku, kt\u00f3re r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od zdrowej sk\u00f3ry wy\u0142\u0105cznie kolorem. Odmienne zabarwienie mo\u017ce wynika\u0107 z nadmiernego odk\u0142adania si\u0119 barwnika w sk\u00f3rze (np. piegi, znamiona), z przekrwienia w przebiegu stanu zapalnego (w\u00f3wczas plamy nazywane s\u0105 <\/span>rumieniem<\/b>), zmian naczyniowych (wynaczynienia, teleangiektazje, naczyniaki) lub jako plamy z\u0142ogowe (np. przy zatruciu rt\u0119ci\u0105);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        • b\u0105ble<\/b> \u2013 b\u0105ble pokrzywkowe powstaj\u0105 na skutek obrz\u0119ku sk\u00f3ry w\u0142a\u015bciwej. Wykwity te unosz\u0105 si\u0119 ponad powierzchni\u0119 sk\u00f3ry i charakteryzuj\u0105 si\u0119 porcelanowobia\u0142\u0105 lub r\u00f3\u017cowaw\u0105 barw\u0105. Mog\u0105 bardzo szybko powstawa\u0107 i r\u00f3wnie szybko ust\u0119powa\u0107, bez pozostawiania \u017cadnych \u015blad\u00f3w. B\u0105ble wyst\u0119puj\u0105 m.in. w przebiegu pokrzywki oraz po poparzeniu pokrzyw\u0105, sk\u0105d pochodzi ich nazwa;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        • guzki<\/b> \u2013 to niewielkie, wypuk\u0142e wykwity, powstaj\u0105ce na skutek zmian chorobowych w sk\u00f3rze w\u0142a\u015bciwej. Gdy ulega rozpadowi, zmiana ust\u0119puje z pozostawieniem blizny (np. guzki gru\u017alicze);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        • guzy<\/b> \u2013 to wykwity wynios\u0142e nad powierzchni\u0119 sk\u00f3ry, kt\u00f3re obejmuj\u0105 zar\u00f3wno sk\u00f3r\u0119 w\u0142a\u015bciw\u0105, jak i tkank\u0119 podsk\u00f3rn\u0105. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 guzy o charakterze zapalnym (rumie\u0144 guzowaty, czyrak) oraz guzy nowotworowe (tumor), kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 \u0142agodne (w\u0142\u00f3kniaki) lub z\u0142o\u015bliwe (rak sk\u00f3ry, ziarniniak grzybiasty);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        • grudki<\/b> \u2013 maj\u0105 posta\u0107 wyra\u017anie odgraniczonych od zdrowej sk\u00f3ry wypuk\u0142ych wykwit\u00f3w. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 przede wszystkim spoisto\u015bci\u0105 i ust\u0119puj\u0105 bez pozostawiania \u015blad\u00f3w. Powstawanie grudek mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z przerostem nask\u00f3rka \u2013 takimi grudkami nask\u00f3rkowymi s\u0105 brodawki. Zmiany chorobowe cz\u0119\u015bciej jednak dotycz\u0105 zar\u00f3wno nask\u00f3rka, jak i sk\u00f3ry w\u0142a\u015bciwej, jak ma to miejsce np. w \u0142uszczycy czy liszaju p\u0142askim. Je\u015bli grudki zlej\u0105 si\u0119 w du\u017ce obszary o \u015brednicy przekraczaj\u0105cej 1 cm, nazywane s\u0105 <\/span>blaszkami;<\/b>\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n \t
        • wykwity wt\u00f3rne<\/b> \u2013 powstaj\u0105 na bazie wykwit\u00f3w pierwotnych, b\u0119d\u0105c ich nast\u0119pstwem. S\u0105 to:\u00a0<\/span>\r\n
            \r\n \t
          • strupy <\/b>\u2013 to zmiany powsta\u0142e na powierzchni sk\u00f3ry na skutek zasychania p\u0142ynu wysi\u0119kowego lub tre\u015bci ropnej z poprzednich wykwit\u00f3w. Strupy mog\u0105 tak\u017ce tworzy\u0107 si\u0119 na nad\u017cerkach i owrzodzeniach;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • nad\u017cerki<\/b> \u2013 to ubytki w zniszczonym chorobowo nask\u00f3rku. Zwykle goj\u0105 si\u0119, nie pozostawiaj\u0105c blizn;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • przeczosy<\/b> \u2013 to rodzaj nad\u017cerki powsta\u0142ej na skutek drapania w przebiegu chor\u00f3b ze \u015bwi\u0105dem (np. \u015bwierzb, \u015bwierzbi\u0105czka);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • p\u0119kni\u0119cia i rozpadliny<\/b> \u2013 to pod\u0142u\u017cne, w\u0105skie ubytki nie tylko w nask\u00f3rku, ale i w g\u0142\u0119bszych warstwach sk\u00f3ry. Mog\u0105 pozostawia\u0107 po sobie blizny;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • owrzodzenia<\/b> \u2013 to ubytki w sk\u00f3rze w\u0142a\u015bciwej, kt\u00f3re mog\u0105 powstawa\u0107 na bazie guzk\u00f3w, guz\u00f3w, krost lub w wyniku oparze\u0144, odmro\u017ce\u0144, odle\u017cyn lub patologicznych zmian naczyniowych. Owrzodzenia po zagojeniu zazwyczaj pozostawiaj\u0105 blizny;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • blizny<\/b> \u2013 to struktury utworzone z tkanki \u0142\u0105cznej w\u0142\u00f3knistej, powstaj\u0105ce w miejscach uszkodzenia sk\u00f3ry w\u0142a\u015bciwej. Blizny mog\u0105 mie\u0107 charakter przerostowy (np. pooparzeniowe, pooperacyjne) lub zanikowy (przewlek\u0142y tocze\u0144 rumieniowaty, liszaj twardzinowy i zanikowy);\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n<\/li>\r\n \t
          • \u0142uski<\/b> \u2013 stanowi\u0105 z\u0142uszczaj\u0105c\u0105 si\u0119 warstw\u0119 rogow\u0105 sk\u00f3ry. \u0141uska powstaje w czasie ust\u0119powania zmian zapalnych w przebiegu chor\u00f3b z nadmiernym rogowaceniem (rybia \u0142uska) lub w \u0142uszczycy, w kt\u00f3rej dochodzi do przyspieszenia procesu podzia\u0142u keranocyt\u00f3w.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nOpr\u00f3cz wykwit\u00f3w objawem dermatozy mog\u0105 by\u0107 tzw. stany narzucone sk\u00f3ry, do kt\u00f3rych zaliczamy:\u00a0<\/span>\r\n
              \r\n \t
            • liszajowacenie (lichenizacja) \u2013 przerost nask\u00f3rka z nasilonym poletkowaniem na powierzchni, przez co sk\u00f3ra staje si\u0119 szorstka. Liszajowacenie jest charakterystyczne dla przewlek\u0142ych stan\u00f3w zapalnych, np. w przebiegu atopowego zapalenia sk\u00f3ry;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • zliszajcowacenia \u2013 maj\u0105 posta\u0107 \u017c\u00f3\u0142to-miodowych, mi\u0119kkich strup\u00f3w;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • spryszczenie \u2013 charakteryzuje si\u0119 fazowym wysiewem zmian o typie wyprysku w miejscach obj\u0119tych procesem chorobowym innego rodzaju.\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nPoza zmienionym wygl\u0105dem sk\u00f3ry do objaw\u00f3w chor\u00f3b sk\u00f3ry mog\u0105 do\u0142\u0105czy\u0107:\u00a0<\/span>\r\n
                \r\n \t
              • \u015bwi\u0105d,<\/b>\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
              • pieczenie,<\/b>\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
              • bolesno\u015b\u0107.<\/b>\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

                Podstawowe badania przy chorobach sk\u00f3ry<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nPodstaw\u0105 w procesie diagnostycznym chor\u00f3b sk\u00f3ry jest <\/span>badanie przedmiotowe pacjenta<\/b>. Lekarz uwa\u017cnie ogl\u0105da zmienion\u0105 chorobowo sk\u00f3r\u0119, bior\u0105c pod uwag\u0119 nie tylko wygl\u0105d wykwit\u00f3w, ale tak\u017ce ich rozmiar, kszta\u0142t, liczebno\u015b\u0107 i zabarwienie. Istotna jest tak\u017ce tzw. ewolucja zmian, czyli ich zmienno\u015b\u0107 w czasie. Niekiedy ogl\u0119dzin mo\u017ce wymaga\u0107 ca\u0142a powierzchnia sk\u00f3ry, kt\u00f3ra mo\u017ce wykazywa\u0107 cechy charakterystyczne dla konkretnych stan\u00f3w chorobowych, np. brunatne zabarwienie sk\u00f3ry mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o marsko\u015bci w\u0105troby, a nadmierna sucho\u015b\u0107 wyst\u0119puje cz\u0119sto w przebiegu chor\u00f3b atopowych. Wiele informacji mo\u017ce tak\u017ce dostarczy\u0107 wygl\u0105d b\u0142on \u015bluzowych, w\u0142os\u00f3w i paznokci.\u00a0<\/span>\r\n\r\nWywiad lekarski<\/b> pozwala odnotowa\u0107 obecno\u015b\u0107 objaw\u00f3w towarzysz\u0105cych, takich jak \u015bwi\u0105d, pieczenie czy bolesno\u015b\u0107. Lekarz zbiera tak\u017ce informacje o warunkach, w jakich pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze zmiany (\u015brodowisko pracy, kontakt z czynnikami toksycznymi lub alergenami) oraz ustala, czy w rodzinie wyst\u0119powa\u0142y podobne przypadki dermatoz.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n\r\nBadania, kt\u00f3re wykonuje si\u0119 w celu zdiagnozowania chor\u00f3b sk\u00f3ry, to:\u00a0<\/span>\r\n
                  \r\n \t
                • dermatoskopia <\/b>\u2013 to nieinwazyjna metoda pozwalaj\u0105ca na dok\u0142adn\u0105 ocen\u0119 poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w strukturalnych sk\u00f3ry, jej wytwor\u00f3w i b\u0142on \u015bluzowych. Zaletami badania dermatoskopowego s\u0105 szybko\u015b\u0107, bezbolesno\u015b\u0107, bezpiecze\u0144stwo i niski koszt przeprowadzenia oraz brak konieczno\u015bci pobierania wycinka sk\u00f3ry. Dermatoskopia ma najwi\u0119ksze zastosowanie w badaniu zmian barwnikowych (czerniaki, znamiona) oraz zmian naczyniowych pod k\u0105tem diagnostyki nowotworowej. Nieprawid\u0142owo\u015bci zaobserwowane podczas dermatoskopii mog\u0105 sk\u0142oni\u0107 lekarza do zlecenia dalszych, bardziej inwazyjnych bada\u0144, takich jak pobranie wycinka do oceny histopatologicznej. Opr\u00f3cz wczesnego wykrywania czerniaka dermatoskopia jest przydatna w diagnostyce chor\u00f3b zapalnych sk\u00f3ry, a tak\u017ce w badaniu p\u0142ytek paznokciowych i ow\u0142osionej sk\u00f3ry g\u0142owy. Dermatoskop to urz\u0105dzenie wyposa\u017cone w wystandaryzowane \u017ar\u00f3d\u0142o \u015bwiat\u0142a oraz lup\u0119 z 10-20-krotnym powi\u0119kszeniem. Przed ogl\u0105daniem zmian na sk\u00f3r\u0119 nanosi si\u0119 olejek immersyjny lub \u017cel ultrasonograficzny w celu zminimalizowania zak\u0142\u00f3ce\u0144 obrazu wynikaj\u0105cych z odbijania i rozpraszania \u015bwiat\u0142a oraz lepszego uwidocznienia kolor\u00f3w. Badanie jednej zmiany trwa kilka minut, a w postawieniu diagnozy du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa wiedza i do\u015bwiadczenie lekarza;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                • badanie histopatologiczne <\/b>\u2013 aby przeprowadzi\u0107 to badanie, nale\u017cy pobra\u0107 od pacjenta wycinek sk\u00f3ry z miejsca zmiany. Pobrana pr\u00f3bka jest nast\u0119pnie utrwalana, ci\u0119ta na ma\u0142e fragmenty i barwiona. Tak przygotowany preparat poddaje si\u0119 wnikliwej analizie pod mikroskopem. Badanie histopatologiczne jest wykorzystywane przede wszystkim w diagnostyce nowotworowej. Dzi\u0119ki niemu mo\u017cliwe jest rozr\u00f3\u017cnienie zmian \u0142agodnych od z\u0142o\u015bliwych. Metoda ta pozwala r\u00f3wnie\u017c na wykrycie chor\u00f3b sk\u00f3ry o pod\u0142o\u017cu zapalnym;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                • kapilaroskopia <\/b>\u2013 to badanie s\u0142u\u017c\u0105ce do oceny mikrokr\u0105\u017cenia. U\u017cywany w tym celu stereomikroskop pozwala ogl\u0105da\u0107 obraz w 10-200-krotnym powi\u0119kszeniu, dzi\u0119ki czemu widoczny jest kszta\u0142t, wielko\u015b\u0107 i liczebno\u015b\u0107 naczy\u0144 krwiono\u015bnych. Podczas tego nieinwazyjnego badania mo\u017cna wykry\u0107 ich uszkodzenie przejawiaj\u0105ce si\u0119 mikrowybroczynami oraz oceni\u0107 przep\u0142yw krwi. Tego typu analizie poddaje si\u0119 naczynia w\u0142osowate w obr\u0119bie wa\u0142u paznokciowego. Kapilaroskopia znajduje zastosowanie przede wszystkim w diagnostyce zespo\u0142u Raynauda i twardziny uk\u0142adowej, a pomocniczo mo\u017ce by\u0107 przeprowadzona przy podejrzeniu zapalenia sk\u00f3rno-mi\u0119\u015bniowego oraz tocznia rumieniowatego, kt\u00f3re przebiegaj\u0105 ze zmianami sk\u00f3rnymi;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                • p\u0142atkowe testy sk\u00f3rne <\/b>\u2013 mog\u0105 zosta\u0107 zlecone przy podejrzeniu alergicznego charakteru zmian sk\u00f3rnych, zw\u0142aszcza gdy maj\u0105 one posta\u0107 p\u0119cherzy b\u0105d\u017a grudek, kt\u00f3rym towarzyszy \u015bwi\u0105d. Wskazaniem do diagnostyki pod k\u0105tem alergii mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c pojawienie si\u0119 objaw\u00f3w sk\u00f3rnych po kontakcie z potencjalnym alergenem oraz w rodzinach obci\u0105\u017conych sk\u0142onno\u015bci\u0105 do atopii. P\u0142atkowe testy sk\u00f3rne polegaj\u0105 na naklejeniu na powierzchni\u0119 sk\u00f3ry (najcz\u0119\u015bciej plecy) plastr\u00f3w nas\u0105czonych roztworami najcz\u0119\u015bciej uczulaj\u0105cych alergen\u00f3w kontaktowych. Pozostawia si\u0119 je na sk\u00f3rze na co najmniej 48 godzin, a odczytu wynik\u00f3w dokonuje si\u0119 w drugiej dobie od aplikacji oraz ewentualnie po 72 lub 96 godzinach w celu wykrycia op\u00f3\u017anionej reakcji alergicznej;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                • posiewy mikrobiologiczne <\/b>\u2013 badania mikrobiologiczne wykonuje si\u0119, gdy zachodzi podejrzenie grzybicy lub zaka\u017ce\u0144 bakteryjnych i wirusowych. Opr\u00f3cz identyfikacji rodzaju patogenu odpowiedzialnego za rozw\u00f3j schorzenia mo\u017cliwe jest tak\u017ce okre\u015blenie jego lekowra\u017cliwo\u015bci (antybiogram), co umo\u017cliwia dobranie najefektywniej dzia\u0142aj\u0105cych antybiotyk\u00f3w. Spos\u00f3b pobrania materia\u0142u mo\u017ce si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od specyfiki zmian sk\u00f3rnych. Aby pobra\u0107 wymaz z rany lub owrzodzenia, wystarczy potarcie sterylnym wacikiem bawe\u0142nianym. Zbadanie zawarto\u015bci ropnia lub p\u0119cherza mo\u017ce wymaga\u0107 jego przebicia;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                • badanie lamp\u0105 Wooda <\/b>\u2013 polega na na\u015bwietlaniu zmian sk\u00f3rnych promieniami UV o d\u0142ugo\u015bci fali 320-400 nm, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 zjawisko fluorescencji. Zastosowanie \u015bwiat\u0142a Wooda obejmuje diagnostyk\u0119 infekcji sk\u00f3ry (np. grzybica), zaburze\u0144 pigmentacji i porfirii sk\u00f3rnych. W zale\u017cno\u015bci od rodzaju drobnoustroju kolonizuj\u0105cego powierzchni\u0119 sk\u00f3ry po na\u015bwietleniu lamp\u0105 obserwuje si\u0119 charakterystyczne kolory fluorescencji, np. <\/span>Microsporum spp<\/span><\/i>. wywo\u0142uj\u0105cy grzybic\u0119 ow\u0142osionej sk\u00f3ry g\u0142owy emituje b\u0142yszcz\u0105c\u0105, zielon\u0105 fluorescencj\u0119, infekcje <\/span>Corynebacterium minutissimum<\/span><\/i> cechuje czerwony kolor, a <\/span>Pseudomonas aeruginosa <\/span><\/i>mo\u017cna rozpozna\u0107 po zielonkawo-\u017c\u00f3\u0142tym zabarwieniu. To proste badanie umo\u017cliwia odr\u00f3\u017cnienie bielactwa nabytego od \u0142upie\u017cu pstrego, kt\u00f3ry daje charakterystyczn\u0105, \u017c\u00f3\u0142t\u0105 fluorescencj\u0119. W \u015bwietle lampy Wooda lepiej widoczne s\u0105 tak\u017ce zmiany hipo- i hiperpigmentacyjne.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

                  Choroby sk\u00f3ry \u2013 profilaktyka<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nO sk\u00f3r\u0119 nale\u017cy dba\u0107 codziennie, aby utrzyma\u0107 j\u0105 w czysto\u015bci, zapewni\u0107 optymalne nawil\u017cenie i zapobiega\u0107 rozwojowi chor\u00f3b. Do dzia\u0142a\u0144 profilaktycznych zalicza si\u0119:\u00a0<\/span>\r\n
                    \r\n \t
                  • dba\u0142o\u015b\u0107 o w\u0142a\u015bciw\u0105 higien\u0119<\/b> \u2013 czyli codzienne oczyszczanie sk\u00f3ry, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem miejsc zabrudzonych, takich jak r\u0119ce, twarz, okolice intymne. Warto od najm\u0142odszych lat uczy\u0107 nawyku cz\u0119stego mycia r\u0105k i buzi, poniewa\u017c u dzieci cz\u0119sto zdarzaj\u0105 si\u0119 mikrourazy sk\u00f3ry, kt\u00f3re nieodpowiednio oczyszczone mog\u0105 doprowadzi\u0107 do nadka\u017ce\u0144 bakteryjnych;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • unikanie poparze\u0144 s\u0142onecznych<\/b> \u2013 przebywaj\u0105c na \u015bwie\u017cym powietrzu latem, powinno si\u0119 zawsze nak\u0142ada\u0107 krem z filtrem UV (minimum SPF 30). Osoby o jasnej karnacji z wieloma pieprzykami powinny zrezygnowa\u0107 z opalania si\u0119 (tak\u017ce w solarium), a wychodz\u0105c na s\u0142o\u0144ce latem koniecznie zastosowa\u0107 kremy z wysokim filtrem UV (np. SPF 50), powtarzaj\u0105c aplikacj\u0119 co 2 godziny. Gdy nas\u0142onecznienie jest bardzo silne, najlepiej ca\u0142kowicie zas\u0142oni\u0107 sk\u00f3r\u0119 lekkimi ubraniami, zak\u0142adaj\u0105c jednocze\u015bnie kapelusz i okulary przeciws\u0142oneczne;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • zapobieganie otarciom i odparzeniom<\/b> \u2013 ka\u017cde podra\u017cnienie os\u0142abia barier\u0119 ochronn\u0105 i zwi\u0119ksza ryzyko infekcji;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • ochrona przed czynnikami dra\u017cni\u0105cymi<\/b> \u2013 w czasie pracy, w kt\u00f3rej jeste\u015bmy nara\u017ceni na kontakt z substancjami chemicznymi, a tak\u017ce podczas u\u017cywania \u015brodk\u00f3w czyszcz\u0105cych w domu, warto korzysta\u0107 z r\u0119kawiczek ochronnych;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • zabezpieczanie przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi<\/b> \u2013 silny wiatr, niska temperatura i wilgo\u0107 niekorzystnie wp\u0142ywaj\u0105 na stan sk\u00f3ry. Przed wyj\u015bciem na zewn\u0105trz nale\u017cy zastosowa\u0107 krem ochronny i w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci os\u0142oni\u0107 sk\u00f3r\u0119 odzie\u017c\u0105;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • unikanie alergen\u00f3w kontaktowych<\/b> \u2013 osoby ze stwierdzon\u0105 alergi\u0105 kontaktow\u0105 powinny przede wszystkim wyeliminowa\u0107 z najbli\u017cszego otoczenia uczulaj\u0105ce przedmioty i substancje, a odzie\u017c pra\u0107 w delikatnych \u015brodkach pior\u0105cych przeznaczonych dla alergik\u00f3w i ma\u0142ych dzieci;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • zapewnienie optymalnego nawil\u017cenia<\/b> \u2013 przyjmuje si\u0119, \u017ce ka\u017cdy powinien regularnie nak\u0142ada\u0107 kremy dobrane do swojego wieku i typu sk\u00f3ry. Wi\u0119kszego nawil\u017cenia mo\u017ce wymaga\u0107 sk\u00f3ra os\u00f3b sp\u0119dzaj\u0105cych du\u017co czasu w klimatyzowanych pomieszczeniach i korzystaj\u0105cych z chlorowanej wody. Stosowanie emolient\u00f3w jest natomiast konieczno\u015bci\u0105 u os\u00f3b cierpi\u0105cych na atopowe zapalenie sk\u00f3ry, u kt\u00f3rych sk\u00f3ra ma sk\u0142onno\u015b\u0107 do nadmiernej utraty wody, co upo\u015bledza jej funkcjonowanie. Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 najlepszy efekt nawil\u017cenia, emolienty w formie kremu nale\u017cy aplikowa\u0107 3-4 minuty po ka\u017cdej k\u0105pieli;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • stosowanie dobrej jako\u015bci kosmetyk\u00f3w<\/b> z jak najmniejsz\u0105 zawarto\u015bci\u0105 substancji zapachowych, barwnik\u00f3w i substancji pieni\u0105cych. Ma to szczeg\u00f3lne znaczenie w piel\u0119gnacji sk\u00f3ry niemowl\u0105t i dzieci oraz os\u00f3b ze sk\u00f3r\u0105 wra\u017cliw\u0105, sk\u0142onn\u0105 do alergii. Nie zawsze najdro\u017cszy produkt jest najlepszy \u2013 w wyborze odpowiedniego kosmetyku nale\u017cy kierowa\u0107 si\u0119 przede wszystkim jego sk\u0142adem;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • wykonywanie tatua\u017cy i piercingu tylko w profesjonalnych salonach<\/b>, co ograniczy ryzyko infekcji;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                  • regularne badania profilaktyczne w kierunku czerniaka<\/b> \u2013 dotyczy to zw\u0142aszcza os\u00f3b z jasn\u0105 karnacj\u0105 i licznymi piegami, posiadaczy znamion, naczyniak\u00f3w i brodawek.\u00a0 Dermatoskopii cz\u0119\u015bciej powinny poddawa\u0107 si\u0119 osoby, w kt\u00f3rych rodzinie wyst\u0119powa\u0142y przypadki nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry oraz wszyscy, kt\u00f3rzy w sezonie letnim ulegli poparzeniom s\u0142onecznym.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDobry stan sk\u00f3ry i jej w\u0142a\u015bciwe funkcjonowanie s\u0105 niezb\u0119dne do zachowania pe\u0142ni zdrowia. Cho\u0107 na rozw\u00f3j niekt\u00f3rych chor\u00f3b sk\u00f3ry nie mamy wp\u0142ywu, warto o ni\u0105 codziennie dba\u0107, aby wspiera\u0107 jej mechanizmy obronne. <\/span>Wszelkie wykwity pojawiaj\u0105ce si\u0119 na sk\u00f3rze, a tak\u017ce ka\u017cde zmiany w obr\u0119bie istniej\u0105cych znamion i brodawek powinny zosta\u0107 skonsultowane z lekarzem. <\/b>\u00a0<\/span>\r\n\r\n\u0179r\u00f3d\u0142a:\u00a0<\/span>\r\n
                      \r\n \t
                    • Da\u0144czak-Pazdrowska A., Pola\u0144ska A., \u017baba R., Adamski Z., Znaczenie kapilaroskopii w autoimmunizacyjnych chorobach tkanki \u0142\u0105cznej, Forum Reumatol., 2015.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • Diepgen T. L., Occupational skin diseases, Journal of the German Society of Dermatology, 2012.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • Fonacier L. S., Dreskin S. C., Leung D. Y. M., Allergic skin diseases, American Academy of Allergy, Asthma & Immunology, 2010.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • Jab\u0142o\u0144ska S., Chorzelski T., Choroby sk\u00f3ry, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2002.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • Rutkowski P., Wysocki P., Nasierowska-Guttmejer A., Fijuth J., Kalinka-Warzocha E., \u015awitaj T., Jeziorski A., Szacht M., Zegarski W., Wysocki W. M., Rudnicka L., Owczarek W., Krzakowski M., Czerniaki sk\u00f3ry \u2014 zasady post\u0119powania diagnostyczno-terapeutycznego w 2016 roku, Via Medica, 2015.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • Stasiak M., Lasek J., Witkowski Z., Marks W., Go\u0142\u0105bek K., Zaka\u017cenia sk\u00f3ry i tkanek mi\u0119kkich \u2014 z\u0142o\u017cony i aktualny problem diagnostyczny i terapeutyczny lekarza ka\u017cdej specjalno\u015bci medycznej, Via Medica, 2012.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • Sybilski A. J., Sk\u00f3ra \u2013 najwa\u017cniejszy narz\u0105d naszego cia\u0142a. dbajmy o ni\u0105!, Pediatr Med Rodz, 2012.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • \u015apiewak R., Cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania chor\u00f3b sk\u00f3ry w losowej grupie doros\u0142ych Polak\u00f3w, Estetol Med Kosmetol, 2012.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • Weltz-Kubiak K., Reich A., Znaczenie emolient\u00f3w w codziennej piel\u0119gnacji sk\u00f3ry, Forum Dermatologicum, 2016.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
                    • Wertheim-Tysarowska K., Genodermatozy \u2013 patogeneza i diagnostyka molekularna, Post\u0119py Biochemii, 2018.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>","link":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/","name":"Choroby sk\u00f3ry","slug":"choroby-skory","taxonomy":"category","parent":4,"meta":[],"yoast_head":"\nChoroby sk\u00f3ry (dermatozy) \u2013 czym s\u0105? Rodzaje, objawy, badania, zapobieganie, profilaktyka\u00a0 - Poradnik Gemini<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Choroby sk\u00f3ry mo\u017cemy podzieli\u0107 na kilka grup schorze\u0144. Sprawd\u017a, kt\u00f3re z nich s\u0105 najgro\u017aniejsze, jak je rozpozna\u0107 i czy mo\u017cna si\u0119 przed nimi uchroni\u0107.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Archiwa Choroby sk\u00f3ry\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Choroby sk\u00f3ry mo\u017cemy podzieli\u0107 na kilka grup schorze\u0144. Sprawd\u017a, kt\u00f3re z nich s\u0105 najgro\u017aniejsze, jak je rozpozna\u0107 i czy mo\u017cna si\u0119 przed nimi uchroni\u0107.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Poradnik Gemini\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/w-tre\u015bci1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"710\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"457\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"CollectionPage\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/\",\"name\":\"Choroby sk\u00f3ry (dermatozy) \u2013 czym s\u0105? Rodzaje, objawy, badania, zapobieganie, profilaktyka\u00a0 - Poradnik Gemini\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website\"},\"description\":\"Choroby sk\u00f3ry mo\u017cemy podzieli\u0107 na kilka grup schorze\u0144. Sprawd\u017a, kt\u00f3re z nich s\u0105 najgro\u017aniejsze, jak je rozpozna\u0107 i czy mo\u017cna si\u0119 przed nimi uchroni\u0107.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"},[],{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/\",\"name\":\"Poradnik Gemini\",\"description\":\"Poradnik Gemini to blog informacyjno - edukacyjny o tematyce prozdrowotnej tworzony przez wykwalifikowanych specjalist\u00f3w. Pomagamy zadba\u0107 o zdrowie dzieci, przysz\u0142ych mam, m\u0119\u017cczyzn oraz os\u00f3b starszych. Odpowiadamy tak\u017ce na pytania pacjent\u00f3w.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization\",\"name\":\"Poradnik Gemini\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg\",\"width\":219,\"height\":51,\"caption\":\"Poradnik Gemini\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/apteka.internetowa.gemini\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Choroby sk\u00f3ry (dermatozy) \u2013 czym s\u0105? Rodzaje, objawy, badania, zapobieganie, profilaktyka\u00a0 - Poradnik Gemini","description":"Choroby sk\u00f3ry mo\u017cemy podzieli\u0107 na kilka grup schorze\u0144. Sprawd\u017a, kt\u00f3re z nich s\u0105 najgro\u017aniejsze, jak je rozpozna\u0107 i czy mo\u017cna si\u0119 przed nimi uchroni\u0107.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Archiwa Choroby sk\u00f3ry","og_description":"Choroby sk\u00f3ry mo\u017cemy podzieli\u0107 na kilka grup schorze\u0144. Sprawd\u017a, kt\u00f3re z nich s\u0105 najgro\u017aniejsze, jak je rozpozna\u0107 i czy mo\u017cna si\u0119 przed nimi uchroni\u0107.","og_url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/","og_site_name":"Poradnik Gemini","og_image":[{"width":710,"height":457,"url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/w-tre\u015bci1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"CollectionPage","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/","name":"Choroby sk\u00f3ry (dermatozy) \u2013 czym s\u0105? Rodzaje, objawy, badania, zapobieganie, profilaktyka\u00a0 - Poradnik Gemini","isPartOf":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website"},"description":"Choroby sk\u00f3ry mo\u017cemy podzieli\u0107 na kilka grup schorze\u0144. Sprawd\u017a, kt\u00f3re z nich s\u0105 najgro\u017aniejsze, jak je rozpozna\u0107 i czy mo\u017cna si\u0119 przed nimi uchroni\u0107.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-skory\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL"},[],{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/","name":"Poradnik Gemini","description":"Poradnik Gemini to blog informacyjno - edukacyjny o tematyce prozdrowotnej tworzony przez wykwalifikowanych specjalist\u00f3w. Pomagamy zadba\u0107 o zdrowie dzieci, przysz\u0142ych mam, m\u0119\u017cczyzn oraz os\u00f3b starszych. Odpowiadamy tak\u017ce na pytania pacjent\u00f3w.","publisher":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization","name":"Poradnik Gemini","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg","contentUrl":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg","width":219,"height":51,"caption":"Poradnik Gemini"},"image":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/apteka.internetowa.gemini"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/1579","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories"}],"about":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/taxonomies\/category"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/4"}],"wp:post_type":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/posts?categories=1579"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}