{"id":1583,"count":23,"description":"

Co to s\u0105 choroby autoimmunologiczne?<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nAutoimmunizacja <\/b>to odpowied\u017a uk\u0142adu immunologicznego skierowana przeciwko antygenom w\u0142asnym organizmu. Samo jej wyst\u0105pienie nie jest jednak to\u017csame z obecno\u015bci\u0105 choroby autoimmunologicznej. Przeciwcia\u0142a skierowane przeciwko niekt\u00f3rym antygenom w\u0142asnym s\u0105 obecne u os\u00f3b zdrowych, szczeg\u00f3lnie w populacji 65+, i ich obecno\u015b\u0107 nie prowadzi do \u017cadnych objaw\u00f3w chorobowych czy uszkodze\u0144 tkankowych. Co wi\u0119cej, w samym procesie dojrzewania kom\u00f3rek odporno\u015bciowych powstaj\u0105 takie, kt\u00f3re rozpoznaj\u0105 w\u0142asne antygeny, jednak dzi\u0119ki procesom tolerancji immunologicznej nie atakuj\u0105 w\u0142asnego organizmu.\u00a0<\/span>\r\n\r\nO <\/span>chorobie autoimmunologicznej<\/b> m\u00f3wimy w\u00f3wczas, gdy w organizmie dochodzi do rozwoju uszkodze\u0144 i zmian patologicznych, kt\u00f3rych <\/span>przyczyn\u0105 <\/b>jest proces autoimmunologiczny, czyli \u201eatak\u201d uk\u0142adu immunologicznego na tkanki w\u0142asnego organizmu. Wa\u017cna jest tu w\u0142a\u015bnie ta przyczynowo\u015b\u0107. Na etapie klasyfikacji chor\u00f3b jako autoimmunologicznych jest to najwa\u017cniejszy element, kt\u00f3ry wymaga szeroko zakrojonych bada\u0144 klinicznych, immunologicznych, histologicznych i oceny efekt\u00f3w interwencji terapeutycznych.\u00a0<\/span>\r\n\r\nW <\/span>praktyce klinicznej<\/b> u pacjenta dotkni\u0119tego chorob\u0105 autoimmunologiczn\u0105 obecne s\u0105:\u00a0<\/span>\r\n
    \r\n \t
  • objawy choroby;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • cechy uszkodze\u0144 tkankowych widoczne np. w badaniach dodatkowych \u2013 laboratoryjnych i\/lub obrazowych;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • cechy tocz\u0105cego si\u0119 procesu autoimmunologicznego zwi\u0105zanego z obecnymi objawami oraz zmianami tkankowymi, np. swoiste przeciwcia\u0142a skierowane przeciw konkretnym antygenom w\u0142asnym organizmu.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nDlaczego u niekt\u00f3rych ludzi dochodzi do rozwoju chor\u00f3b autoimmunologicznych, a u innych nie? Ustalono, \u017ce na ich pojawienie si\u0119 ma wp\u0142yw kilka czynnik\u00f3w:\u00a0<\/span>\r\n
      \r\n \t
    • predyspozycja genetyczna;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
    • p\u0142e\u0107 \u2013 wiele chor\u00f3b autoimmunologicznych cechuje cz\u0119stsze wyst\u0119powanie u kobiet. W licznych przypadkach pocz\u0105tek przypada na okres wysokiej aktywno\u015bci hormonalnej \u2013 wiek rozrodczy.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
    • wiek \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 chor\u00f3b autoimmunologicznych rozpoczyna si\u0119 w m\u0142odym wieku, cho\u0107 nie wszystkie;\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
    • czynniki \u015brodowiskowe \u2013 istniej\u0105 czynniki, kt\u00f3re zw\u0142aszcza u os\u00f3b predysponowanych genetycznie s\u0105 w stanie zainicjowa\u0107 proces autoimmunologiczny. Wymienia si\u0119 po\u015br\u00f3d nich niekt\u00f3re infekcje, leki, substancje chemiczne, czynniki uszkadzaj\u0105ce organizm, a nawet przewlek\u0142y ci\u0119\u017cki stres emocjonalny.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

      Rodzaje chor\u00f3b autoimmunologicznych<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nJak ju\u017c wspomniano, zakwalifikowanie choroby jako autoimmunologicznej wymaga udowodnienia, \u017ce przyczyn\u0105 zachodz\u0105cych w niej proces\u00f3w jest reakcja autoimmunologiczna. Stanowi to niekiedy wyzwanie. Wynikiem problem\u00f3w klasyfikacyjnych s\u0105 kontrowersje w ustaleniu jednoznacznej listy chor\u00f3b autoimmunologicznych. W zale\u017cno\u015bci od \u017ar\u00f3d\u0142a do tej grupy zalicza si\u0119 od oko\u0142o 80 do 100 jednostek. W kwestii przynale\u017cno\u015bci niekt\u00f3rych z nich do tej grupy wci\u0105\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 liczne kontrowersje.\u00a0<\/span>\r\n\r\nW kontek\u015bcie klinicznym do chor\u00f3b autoimmunologicznych mo\u017cemy zastosowa\u0107 podzia\u0142 na dwie grupy:\u00a0<\/span>\r\n
        \r\n \t
      • choroby <\/span>narz\u0105dowo swoiste<\/b>, w kt\u00f3rych proces chorobowy dotyczy konkretnego narz\u0105du;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
      • choroby <\/span>narz\u0105dowo nieswoiste <\/b>(inaczej uk\u0142adowe), w kt\u00f3rych przebiegu dochodzi do zaj\u0119cia licznych narz\u0105d\u00f3w.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nPo\u015br\u00f3d chor\u00f3b autoimmunologicznych wymienia si\u0119:\u00a0<\/span>\r\n
          \r\n \t
        1. autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (Choroba Hashimoto),\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        2. chorob\u0119 Gravesa- Basedova,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        3. cukrzyc\u0119 typu I,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        4. autoimmunologiczny zesp\u00f3\u0142 wielogruczo\u0142owy,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        5. autoimmunologiczn\u0105 chorob\u0119 Addisona,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        6. autoimmunologiczne zapalenie trzustki,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        7. autoimmunologiczn\u0105 niedokrwisto\u015b\u0107 hemolityczn\u0105,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        8. autoimmunologiczn\u0105 plamic\u0119 ma\u0142op\u0142ytkow\u0105.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        9. zesp\u00f3\u0142 Evansa,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        10. krioglobulinemi\u0119,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        11. chorob\u0119 Addisona- Biermera,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        12. miasteni\u0119,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        13. stwardnienie rozsiane,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        14. zesp\u00f3\u0142 Guillaina Barrego,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        15. p\u0119cherzyc\u0119 zwyk\u0142\u0105,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        16. p\u0119cherzyc\u0119 li\u015bciast\u0105,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        17. opryszczkowe zapalenie sk\u00f3ry,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        18. \u0142ysienie autoimmunologiczne,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        19. bielactwo nabyte,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        20. zesp\u00f3\u0142 Goodpsteure'a,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        21. wsp\u00f3\u0142czulne zapalenie b\u0142ony naczyniowej oka,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        22. ostr\u0105 gor\u0105czk\u0119 reumatyczn\u0105,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        23. reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        24. tocze\u0144 rumieniowaty uk\u0142adowy,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        25. twardzin\u0119 uk\u0142adow\u0105,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        26. mieszan\u0105 chorob\u0119 tkanki \u0142\u0105cznej,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        27. zesp\u00f3\u0142 antyfosfolipidowy,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        28. chorob\u0119 Stilla u doros\u0142ych,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        29. zesp\u00f3\u0142 Sj\u00f6grena,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        30. zapalenie sk\u00f3rno-mi\u0119\u015bniowe,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        31. zapalenie wielomi\u0119\u015bniowe,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        32. wielokom\u00f3rkowe zapalenie t\u0119tnic,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        33. ziarniniakowato\u015b<\/span>\u0107 z zapaleniem naczy\u0144,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        34. eozynofilow\u0105 ziarniniakowato\u015b\u0107 z zapaleniem naczy\u0144,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        35. chorob\u0119 Takayasu,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        36. guzkowe zapalenie t\u0119tnic,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        37. uk\u0142adowe martwicze zapalenia naczy\u0144,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        38. zesztywniaj\u0105ce zapalenie staw\u00f3w kr\u0119gos\u0142upa,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        39. \u0142uszczyc\u0119,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        40. \u0142uszczycowe zapalenie staw\u00f3w,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        41. chorob\u0119 Le\u015bniowskiego-Crohna,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        42. wrzodziej\u0105ce zapalenie jelita grubego,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        43. mikroskopowe zapalenie jelita grubego,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        44. autoimmunologiczne zapalenie w\u0105troby,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        45. pierwotne zapalenie dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        46. pierwotne stwardniaj\u0105ce zapalenie dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        47. celiaki\u0119,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        48. wrodzony blok serca,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        49. eozynofilowe zapalenie powi\u0119zi,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        50. nefropati\u0119 toczniow\u0105,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        51. inne.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ol>\r\n

          Najgro\u017aniejsze choroby autoimmunologiczne<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nTrudno jednoznacznie okre\u015bli\u0107, kt\u00f3re choroby autoimmunologiczne s\u0105 najgro\u017aniejsze. Zagro\u017cenia, jakie nios\u0105 za sob\u0105, s\u0105 r\u00f3\u017cne \u2013 mog\u0105 prowadzi\u0107 do nieodwracalnych deformacji cia\u0142a, niepe\u0142nosprawno\u015bci, zaburze\u0144 neurologicznych, a nawet \u015bmierci.\u00a0<\/span>\r\n\r\nNiemal ka\u017cda choroba nieleczona lub niew\u0142a\u015bciwie leczona mo\u017ce grozi\u0107 ci\u0119\u017ckimi powik\u0142aniami.\u00a0<\/span>\r\n\r\nPrzyk\u0142ady chor\u00f3b autoimmunologicznych wraz z konsekwencjami, kt\u00f3re mog\u0105 za sob\u0105 nie\u015b\u0107:\u00a0<\/span>\r\n
            \r\n \t
          • W niekt\u00f3rych chorobach uk\u0142adowych, np. w toczniu rumieniowatym uk\u0142adowym, mo\u017ce doj\u015b\u0107 do rozwoju niekontrolowanej, bezpo\u015brednio zagra\u017caj\u0105cej \u017cyciu reakcji zapalnej, z objawami wielonarz\u0105dowymi \u2013 zespo\u0142u aktywacji makrofag\u00f3w.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • W niedokrwisto\u015bciach hemolitycznych autoimmunologicznych mo\u017ce dochodzi\u0107 do masywnego rozpadu czerwonych krwinek, nieodpowiadaj\u0105cego na leczenie i niemo\u017cliwego do uzupe\u0142nienia, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do zgonu.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • Podobnie w autoimmunologicznej ma\u0142op\u0142ytkowo\u015bci mo\u017ce doj\u015b\u0107 do ci\u0119\u017ckiego niedoboru tych odpowiadaj\u0105cych za krzepni\u0119cie element\u00f3w morfotycznych, co prowadzi do ci\u0119\u017ckich, zagra\u017caj\u0105cych \u017cyciu krwotok\u00f3w.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • We wrzodziej\u0105cym zapaleniu jelita grubego znacznie podwy\u017cszone jest ryzyko rozwoju raka jelita grubego.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • W przebiegu ci\u0119\u017ckiego zaostrzenia wrzodziej\u0105cego zapalenia jelita grubego mo\u017ce doj\u015b\u0107 do toksycznego rozd\u0119cia okr\u0119\u017cnicy, zwanego <\/span>megacolon toxicum<\/span><\/i>, niezwykle gro\u017anego, zagra\u017caj\u0105cego \u017cyciu.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • W przebiegu choroby Gravesa-Basedova, choroby o zwykle umiarkowanym przebiegu, mo\u017ce doj\u015b\u0107 do prze\u0142omu tarczycowego z za\u0142amaniem metabolicznej r\u00f3wnowagi ca\u0142ego organizmu, niewydolno\u015bci\u0105 wielonarz\u0105dow\u0105 i zgonem.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • W zespole Guillaina Barrego mo\u017ce doj\u015b\u0107 do niewydolno\u015bci oddechowej i zgonu.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • Zmiany w zapaleniach naczy\u0144 mog\u0105 prowadzi\u0107 do wyst\u0105pienia niedokrwienia narz\u0105d\u00f3w istotnych \u017cyciowo.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

            Choroby autoimmunologiczne \u2013 objawy<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nChoroby autoimmunologiczne to heterogenna grupa i trudno tu m\u00f3wi\u0107 o objawach wsp\u00f3lnych dla nich wszystkich. Istniej\u0105 symptomy mog\u0105ce sugerowa\u0107 obecno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych jednostek. Uwag\u0119 zwracaj\u0105 na przyk\u0142ad:\u00a0<\/span>\r\n
              \r\n \t
            • przewlek\u0142e zm\u0119czenie i os\u0142abienie,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • stany podgor\u0105czkowe lub gor\u0105czki,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • b\u00f3le staw\u00f3w,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • obrz\u0119ki staw\u00f3w,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • przewlek\u0142e biegunki,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • b\u00f3le brzucha,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • b\u00f3le mi\u0119\u015bni,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • os\u0142abienie mi\u0119\u015bni,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • nadwra\u017cliwo\u015b\u0107 na \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • zmiany sk\u00f3rne,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • zmiany w morfologii krwi obwodowej,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • podwy\u017cszone parametry zapalne.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

              Choroby autoimmunologiczne \u2013 badania<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nW diagnostyce chor\u00f3b autoimmunologicznych du\u017ce znaczenie ma <\/span>wywiad lekarski \u2013<\/b> dok\u0142adne opisanie objaw\u00f3w, okoliczno\u015bci ich pojawienia si\u0119, czynnik\u00f3w nasilaj\u0105cych objawy i czasu ich trwania. Bardzo wa\u017cny jest te\u017c wywiad dotycz\u0105cy chor\u00f3b wyst\u0119puj\u0105cych w <\/span>rodzinie<\/b> pacjenta.\u00a0<\/span>\r\n\r\nBadanie fizykalne mo\u017ce ujawni\u0107 niekt\u00f3re objawy, np. obrz\u0119ki staw\u00f3w, os\u0142abienie mi\u0119\u015bni, obecno\u015b\u0107 zmian sk\u00f3rnych.\u00a0<\/span>\r\n\r\nPo\u015br\u00f3d bada\u0144 dodatkowych wykonuje si\u0119 badania laboratoryjne \u2013 morfologi\u0119 krwi obwodowej, ocen\u0119 parametr\u00f3w zapalnych OB, CRP, proteinogram, ocen\u0119 funkcji w\u0105troby i nerek. Dalsze badania laboratoryjne wykonuje si\u0119 zale\u017cnie od podejrzewanej jednostki chorobowej, np. ocen\u0119 TSH oraz wolnych hormon\u00f3w tarczycy w autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy.\u00a0<\/span>\r\n\r\nBadania obrazowe r\u00f3wnie\u017c dobiera si\u0119 zale\u017cnie od podejrzewanej choroby. Wykonuje si\u0119 zdj\u0119cia rentgenowskie, tomografi\u0119 komputerow\u0105, rezonans magnetyczny, kolonoskopi\u0119, gastroskopi\u0119, w niekt\u00f3rych przypadkach biopsj\u0119 i badania histopatologiczne.\u00a0<\/span>\r\n

              Choroby autoimmunologiczne \u2013 leczenie<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nChoroby autoimmunologiczne to w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w <\/span>choroby nieuleczalne<\/b>. Celem terapii jest uzyskanie niskiej aktywno\u015bci \u2013 remisji i unikni\u0119cie ci\u0119\u017ckich powik\u0142a\u0144 i niepe\u0142nosprawno\u015bci, a nie ca\u0142kowity powr\u00f3t do zdrowia.\u00a0<\/span>\r\n\r\nW wi\u0119kszo\u015bci chor\u00f3b autoimmunologicznych leczenie jest wielokierunkowe i skomplikowane. W celu opanowania stanu zapalnego w cz\u0119\u015bci jednostek podaje si\u0119 preparaty przeciwzapalne. Aby hamowa\u0107 proces autoagresywny, stosuje si\u0119 glikokortykosteroidy i leki immunosupresyjne. Du\u017ce znaczenie w tym kontek\u015bcie ma <\/span>leczenie biologiczne <\/b>\u2013 skierowane przeciwko sk\u0142adnikom uk\u0142adu odporno\u015bciowego w <\/span>specyficzny<\/span> spos<\/span>\u00f3b. Stosuje si\u0119 je w wybranych jednostkach chorobowych i jest nadal intensywnie badane i rozwijane.\u00a0<\/span>\r\n\r\nW cz\u0119\u015bci autoimmunologicznych chor\u00f3b sk\u00f3ry stosuje si\u0119 leczenie miejscowe, w tym specyficzne, takie jak np. fototerapia w \u0142uszczycy.\u00a0<\/span>\r\n\r\nIstniej\u0105 te\u017c choroby autoimmunologiczne, kt\u00f3re nie wymagaj\u0105 immunosupresji. Sztandarowym przyk\u0142adem jest tu autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto) w fazie niedoczynno\u015bci tarczycy \u2013 stosuje si\u0119 tu suplementacj\u0119 hormon\u00f3w tarczycy. Podobnie w niedokrwisto\u015bci z\u0142o<\/span>\u015bliwej stosuje si\u0119 pozajelitow\u0105 suplementacj\u0119 witaminy B12, kt\u00f3rej to wch\u0142anianie jest upo\u015bledzone przez reakcj\u0119 autoimmunologiczn\u0105 przeciw elementom fizjologicznego \u0142a\u0144cucha jej wch\u0142aniania z przewodu pokarmowego.\u00a0<\/span>\r\n\r\nKa\u017cdy chory powinien koniecznie pozostawa\u0107 pod sta\u0142\u0105 opiek\u0105 specjalisty lecz\u0105cego jego chorob\u0119. Tylko regularna kontrola i przestrzeganie zalece\u0144 daje szans\u0119 na skuteczne leczenie \u2013 uzyskanie d\u0142ugotrwa\u0142ej remisji, normalne funkcjonowanie i unikni\u0119cie niepe\u0142nosprawno\u015bci.\u00a0<\/span>\r\n

              Choroby autoimmunologiczne \u2013 profilaktyka<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nW kontek\u015bcie chor\u00f3b autoimmunologicznych trudno m\u00f3wi\u0107 o profilaktyce pierwotnej, czyli zapobieganiu wyst\u0105pieniu choroby. Do ich wyst\u0105pienia prowadzi zbi\u00f3r r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w, takich jak predyspozycja genetyczna i oddzia\u0142ywania \u015brodowiskowe, kt\u00f3re u os\u00f3b niepredysponowanych nie wyzwalaj\u0105 reakcji autoimmunologicznych. Patogeneza wielu z nich nie zosta\u0142a nadal jednoznacznie wyja\u015bniona.\u00a0<\/span>\r\n\r\nMo\u017cna jednak m\u00f3wi\u0107 o <\/span>profilaktyce wt\u00f3rnej.<\/b> Polega ona na wczesnym wykryciu choroby, co umo\u017cliwia wdro\u017cenie odpowiedniego leczenia. Zapobiega to rozwojowi nieodwracalnych zmian, niekiedy prowadz\u0105cych do niepe\u0142nosprawno\u015bci. Regularna kontrola aktywno\u015bci choroby pozwala unikn\u0105\u0107 ci\u0119\u017ckich, zagra\u017caj\u0105cych \u017cyciu stan\u00f3w.\u00a0<\/span>\r\n\r\n\u0179r\u00f3d\u0142a:\u00a0<\/span>\r\n
                \r\n \t
              1. P. E. Lipsku, B. Diamond \u201eAutoimmunizacja i choroby autoimmunologiczne\u201d w Harrison reumatologia\u201d wyd. II, wyd. Czelej Sp. z o.o., Lublin 2012, s. 66-73.<\/span><\/li>\r\n \t
              2. A. Davidson, B. Diamond \u201eAutoimmune diseases\u201d New England Journal of Medicine, Vol. 345, No.5 pages 340-350.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
              3. D. A. Smith, D. R. Germolec \u201eIntroduction to immunity and autoimmunology\u201d in Environmental Health Perspectives, Vol 107, Supplement 5, pages 661-665.<\/span><\/li>\r\n<\/ol>","link":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/","name":"Choroby autoimmunologiczne","slug":"choroby-autoimmunologiczne","taxonomy":"category","parent":4,"meta":[],"yoast_head":"\nChoroby autoimmunologiczne - Poradnik Gemini<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Choroby autoimmunologiczne sprawiaj\u0105, \u017ce zaburzona zostaje odporno\u015b\u0107 naszego organizmu. Sprawd\u017a, co warto o nich wiedzie\u0107.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Archiwa Choroby autoimmunologiczne\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Choroby autoimmunologiczne sprawiaj\u0105, \u017ce zaburzona zostaje odporno\u015b\u0107 naszego organizmu. Sprawd\u017a, co warto o nich wiedzie\u0107.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Poradnik Gemini\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/w-tre\u015bci1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"710\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"457\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"CollectionPage\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/\",\"name\":\"Choroby autoimmunologiczne - Poradnik Gemini\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website\"},\"description\":\"Choroby autoimmunologiczne sprawiaj\u0105, \u017ce zaburzona zostaje odporno\u015b\u0107 naszego organizmu. Sprawd\u017a, co warto o nich wiedzie\u0107.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"},[],{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/\",\"name\":\"Poradnik Gemini\",\"description\":\"Poradnik Gemini to blog informacyjno - edukacyjny o tematyce prozdrowotnej tworzony przez wykwalifikowanych specjalist\u00f3w. Pomagamy zadba\u0107 o zdrowie dzieci, przysz\u0142ych mam, m\u0119\u017cczyzn oraz os\u00f3b starszych. Odpowiadamy tak\u017ce na pytania pacjent\u00f3w.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization\",\"name\":\"Poradnik Gemini\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg\",\"width\":219,\"height\":51,\"caption\":\"Poradnik Gemini\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/apteka.internetowa.gemini\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Choroby autoimmunologiczne - Poradnik Gemini","description":"Choroby autoimmunologiczne sprawiaj\u0105, \u017ce zaburzona zostaje odporno\u015b\u0107 naszego organizmu. Sprawd\u017a, co warto o nich wiedzie\u0107.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Archiwa Choroby autoimmunologiczne","og_description":"Choroby autoimmunologiczne sprawiaj\u0105, \u017ce zaburzona zostaje odporno\u015b\u0107 naszego organizmu. Sprawd\u017a, co warto o nich wiedzie\u0107.","og_url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/","og_site_name":"Poradnik Gemini","og_image":[{"width":710,"height":457,"url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/w-tre\u015bci1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"CollectionPage","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/","name":"Choroby autoimmunologiczne - Poradnik Gemini","isPartOf":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website"},"description":"Choroby autoimmunologiczne sprawiaj\u0105, \u017ce zaburzona zostaje odporno\u015b\u0107 naszego organizmu. Sprawd\u017a, co warto o nich wiedzie\u0107.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/choroby-autoimmunologiczne\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL"},[],{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/","name":"Poradnik Gemini","description":"Poradnik Gemini to blog informacyjno - edukacyjny o tematyce prozdrowotnej tworzony przez wykwalifikowanych specjalist\u00f3w. Pomagamy zadba\u0107 o zdrowie dzieci, przysz\u0142ych mam, m\u0119\u017cczyzn oraz os\u00f3b starszych. Odpowiadamy tak\u017ce na pytania pacjent\u00f3w.","publisher":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization","name":"Poradnik Gemini","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg","contentUrl":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg","width":219,"height":51,"caption":"Poradnik Gemini"},"image":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/apteka.internetowa.gemini"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/1583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories"}],"about":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/taxonomies\/category"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/4"}],"wp:post_type":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/posts?categories=1583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}