{"id":1593,"count":9,"description":"

Szczepienia ochronne \u2013 czym s\u0105 i na czym polegaj\u0105?<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nSzczepienie ochronne polega na podaniu aktywnego biologicznie preparatu<\/b> zawieraj\u0105cego okre\u015blone antygeny, kt\u00f3re poprzez stymulacj\u0119 uk\u0142adu odporno\u015bciowego <\/span>prowadz\u0105 do wytworzenia swoistej odporno\u015bci nabytej<\/b>. Mechanizm ten przypomina naturaln\u0105 reakcj\u0119 organizmu, kt\u00f3ry po zetkni\u0119ciu si\u0119 z patogenem chorobotw\u00f3rczym produkuje specjalne przeciwcia\u0142a, nabywaj\u0105c tzw. <\/span>pami\u0119\u0107 immunologiczn\u0105<\/b>. Przy kolejnym kontakcie z jego antygenami <\/span>uk\u0142ad immunologiczny jest w stanie szybko i efektywnie odpowiedzie\u0107, zapobiegaj\u0105c dalszemu rozwojowi choroby<\/b>. Zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 pomi\u0119dzy szczepieniem a przebyciem choroby jest kontrola nad zjadliwo\u015bci\u0105 patogenu, dzi\u0119ki czemu szczepienie nie wywo\u0142uje objaw\u00f3w chorobowych lub daje tylko \u0142agodne odczyny poszczepienne. Szczepionki chroni\u0105 przede wszystkim przed zachorowaniem na infekcje wirusowe i bakteryjne, jednak w ostatnich latach naukowcy wykraczaj\u0105 poza ramy chor\u00f3b zaka\u017anych, opracowuj\u0105c innowacyjne szczepionki, np. przeciw chorobie Alzheimera, w leczeniu nowotwor\u00f3w i innych chor\u00f3b przewlek\u0142ych. Szczepienia s\u0105 skutecznym i bezpiecznym sposobem na unikni\u0119cie zachorowania na potencjalnie gro\u017ane schorzenia i ich powik\u0142ania. Warunkiem poddania si\u0119 wakcynacji jest pozytywne przej\u015bcie badania i wywiadu lekarskiego. Lekarz ocenia stan zdrowia i kwalifikuje dan\u0105 osob\u0119 do szczepienia. Je\u015bli pacjent nie jest w pe\u0142ni zdrowy, ma niedobory odporno\u015bci lub istniej\u0105 inne przeciwwskazania medyczne, lekarz mo\u017ce przesun\u0105\u0107 termin szczepienia lub zadecydowa\u0107 o zaniechaniu podawania danej szczepionki.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n

Znaczenie szczepie\u0144 ochronnych<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nSzczepienia ochronne s\u0105 cennym narz\u0119dziem we wsp\u00f3\u0142czesnej medycynie. Poddanie si\u0119 szczepieniu ma wp\u0142yw nie tylko na dan\u0105 jednostk\u0119, ale na ca\u0142\u0105 populacj\u0119. Dzi\u0119ki szczepieniom ochronnym uzyskuje si\u0119:\u00a0<\/span>\r\n
    \r\n \t
  • redukcj\u0119 ryzyka zachorowania na dan\u0105 jednostk\u0119 chorobow\u0105<\/b>, ci\u0119\u017ckiego przebiegu choroby i wyst\u0105pienia jej powik\u0142a\u0144. Warto mie\u0107 na uwadze, \u017ce choroby, przeciwko kt\u00f3rym opracowuje si\u0119 szczepionk\u0119, z regu\u0142y nios\u0105 ze sob\u0105 potencjalne ryzyko zgonu. Wed\u0142ug danych WHO ka\u017cdego roku z powodu chor\u00f3b, kt\u00f3rym mo\u017cna by zapobiec poprzez szczepienia ochronne, na \u015bwiecie umiera ponad 1,4 miliona dzieci do 5. roku \u017cycia. Odnosz\u0105c te dane do kraj\u00f3w Europy, w ci\u0105gu roku umiera oko\u0142o 32 tysi\u0105ce ma\u0142ych dzieci. Szacuje si\u0119, \u017ce dzi\u0119ki szczepieniom przed \u015bmierci\u0105 udaje si\u0119 uchroni\u0107 3 miliony os\u00f3b rocznie;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • zapobieganie epidemiom i pandemiom<\/b> \u2013 ograniczenie rozprzestrzeniania si\u0119 patogen\u00f3w w \u015brodowisku jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki mechanizmowi <\/span>odporno\u015bci zbiorowiskowej <\/b>(populacyjnej). Wysoki poziom wyszczepienia populacji (zwykle powy\u017cej 90%) sprawia, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b jest odporna na dany patogen, co przerywa \u0142a\u0144cuch zaka\u017ce\u0144. Odporno\u015b\u0107 zbiorowiskowa chroni wi\u0119c osoby nieuodpornione, kt\u00f3re z wa\u017cnych przyczyn medycznych nie mog\u0142y zosta\u0107 zaszczepione. Mechanizm ten ma znaczenie tylko w przypadku chor\u00f3b przenoszonych z cz\u0142owieka na cz\u0142owieka, nie ma natomiast wp\u0142ywu na zapadalno\u015b\u0107 na takie choroby jak t\u0119\u017cec, w\u015bcieklizna czy kleszczowe zapalenie m\u00f3zgu. Dzi\u0119ki zastosowaniu szczepionek uda\u0142o si\u0119 ca\u0142kowicie wyeliminowa\u0107 wirusa ospy prawdziwej, kt\u00f3ry na przestrzeni wiek\u00f3w wywo\u0142ywa\u0142 epidemie poch\u0142aniaj\u0105ce miliony ofiar. W zale\u017cno\u015bci od postaci \u015bmiertelno\u015b\u0107 waha\u0142a si\u0119 od 30% do nawet 95%. W 2002 roku \u015awiatowa Organizacja Zdrowia og\u0142osi\u0142a, \u017ce na terenie Europy uda\u0142o si\u0119 wyeliminowa\u0107 tak\u017ce wirusa polio. Szczepienia pomog\u0142y opanowa\u0107 rozprzestrzenianie si\u0119 wielu innych chor\u00f3b zaka\u017anych, takich jak odra, \u015bwinka, b\u0142onica czy krztusiec;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • szczepienia generuj\u0105 du\u017co ni\u017csze koszty ni\u017c leczenie danej jednostki chorobowej<\/b>, co niew\u0105tpliwie ma ogromne znaczenie dla obci\u0105\u017conych bud\u017cet\u00f3w pa\u0144stw. Zapadalno\u015b\u0107 na choroby zaka\u017ane generuje koszty bezpo\u015brednie zwi\u0105zane z konieczno\u015bci\u0105 hospitalizacji, podawania lek\u00f3w i rehabilitacji, a tak\u017ce koszty po\u015brednie wynikaj\u0105ce z nieobecno\u015bci w pracy i wyp\u0142acania \u015bwiadcze\u0144 chorobowych. Przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 szczepienia przeciwko rotawirusom \u2013 w pa\u0144stwach, w kt\u00f3rych je wprowadzono, nak\u0142ady zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 w ci\u0105gu 2 lat;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
  • zapobiegaj\u0105 nier\u00f3wnemu dost\u0119powi do us\u0142ug medycznych<\/b> \u2013 dzi\u0119ki programowi bezp\u0142atnych szczepie\u0144 ochronnych ka\u017cde dziecko ma r\u00f3wny dost\u0119p do profilaktyki chor\u00f3b. W przypadku zachorowania status finansowy rodziny cz\u0119sto decyduje o jako\u015bci podejmowanego leczenia, co przek\u0142ada si\u0119 na wyniki terapeutyczne.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

    Rodzaje szczepie\u0144 ochronnych<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nZe wzgl\u0119du na ilo\u015b\u0107 jednostek chorobowych, kt\u00f3rym zapobiega dany preparat, szczepionki dzielimy na:\u00a0<\/span>\r\n
      \r\n \t
    • jednosk\u0142adnikowe<\/b> (monowalentne) \u2013 daj\u0105 odporno\u015b\u0107 na jedn\u0105 chorob\u0119 zaka\u017an\u0105. Zwykle zawieraj\u0105 jeden rodzaj drobnoustroju lub jego antygeny, np. szczepionka przeciwko t\u0119\u017ccowi, WZW typu B;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
    • wielosk\u0142adnikowe<\/b> (poliwalentne) \u2013 niekt\u00f3re patogeny wykazuj\u0105 du\u017ce zr\u00f3\u017cnicowanie antygenowe w obr\u0119bie jednego gatunku. Dlatego szczepionki poliwalentne zawieraj\u0105 w swoim sk\u0142adzie kilka typ\u00f3w tego samego drobnoustroju (np. szczepionka przeciwko <\/span>poliomyelitis<\/span><\/i>) lub antygeny kilku typ\u00f3w danego drobnoustroju (np. szczepionka przeciwko pneumokokom);\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
    • skojarzone<\/b> (wielowa\u017cne) \u2013 s\u0105 niejako mieszanin\u0105 kilku r\u00f3\u017cnych szczepionek i daj\u0105 odporno\u015b\u0107 na kilka r\u00f3\u017cnych chor\u00f3b zaka\u017anych. Zawieraj\u0105 r\u00f3\u017cne drobnoustroje lub ich antygeny, np. szczepionka MMR (przeciwko odrze, \u015bwince i r\u00f3\u017cyczce) czy szczepionka DTP (b\u0142onica-t\u0119\u017cec-krztusiec). W\u015br\u00f3d szczepie\u0144 wysoko skojarzonych wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 preparat 4w1: b\u0142onica, t\u0119\u017cec, krztusiec, <\/span>poliomyelitis<\/span><\/i>, 5w1: b\u0142onica, t\u0119\u017cec, krztusiec, <\/span>poliomyelitis<\/span><\/i>, <\/span>Haemophilus influenzae<\/span><\/i> typu b oraz 6w1: b\u0142onica, t\u0119\u017cec, krztusiec, <\/span>poliomyelitis<\/span><\/i>, <\/span>Haemophilus influenzae <\/span><\/i>typu b, wirusowe zapalenie w\u0105troby typu B. Dzi\u0119ki zastosowaniu szczepie\u0144 wysoko skojarzonych zmniejsza si\u0119 liczb\u0119 wykonywanych iniekcji oraz redukuje ilo\u015b\u0107 substancji pomocniczych i konserwant\u00f3w wprowadzanych do organizmu.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nIstnieje r\u00f3wnie\u017c podzia\u0142 szczepionek uwzgl\u0119dniaj\u0105cy w\u0142a\u015bciwo\u015bci antygenu:\u00a0<\/span>\r\n
        \r\n \t
      • szczepionki \u017cywe<\/b> \u2013 zawieraj\u0105 ca\u0142e drobnoustroje, kt\u00f3re zosta\u0142y pozbawione zjadliwo\u015bci, np. szczepionka przeciwko odrze, gru\u017alicy. Szczepionki \u017cywe s\u0105 w stanie wygenerowa\u0107 siln\u0105 odporno\u015b\u0107 ju\u017c po pojedynczym podaniu. Ich wad\u0105 jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wywo\u0142ania choroby u os\u00f3b z niedoborami odporno\u015bci;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
      • szczepionki inaktywowane<\/b> \u2013 zawieraj\u0105 drobnoustroje zabite dzia\u0142aniem zwi\u0105zk\u00f3w chemicznych (np. formaldehyd) lub wysokiej temperatury. S\u0105 wi\u0119c bezpieczne i z regu\u0142y lepiej tolerowane przez organizm, ale charakteryzuj\u0105 si\u0119 nieco mniejsz\u0105 immunogenno\u015bci\u0105 ni\u017c szczepionki \u017cywe. Dlatego te\u017c niekt\u00f3re z nich mog\u0105 wymaga\u0107 podania kilku dawek przypominaj\u0105cych;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
      • szczepionki rekombinowane<\/b> \u2013 w klasycznej metodzie oczyszczone antygeny otrzymuje si\u0119 dzi\u0119ki modyfikacji genetycznej niepatogennych kom\u00f3rek (np. dro\u017cd\u017ce, bakterie) polegaj\u0105cej na wprowadzeniu do ich genomu fragmentu koduj\u0105cego dany antygen. W taki spos\u00f3b produkuje si\u0119 szczepionk\u0119 przeciwko wirusowemu zapaleniu w\u0105troby typu B. Do szczepionek rekombinowanych nale\u017c\u0105 tak\u017ce <\/span>szczepionki wektorowe<\/b>. No\u015bnikami (wektorami) informacji genetycznej s\u0105 zwykle nieszkodliwe wirusy lub bakterie, kt\u00f3re dostarczaj\u0105 antygeny dzi\u0119ki naturalnej zdolno\u015bci do wnikania w g\u0142\u0105b ludzkich kom\u00f3rek i indukowania ekspresji niesionych gen\u00f3w. Efektem jest produkcja bia\u0142ek patogenu, kt\u00f3re stymuluj\u0105 organizm do wytwarzania konkretnych przeciwcia\u0142. Przyk\u0142adem szczepionek wektorowych s\u0105 preparaty przeciwko COVID-19 firm Astra-Zeneca i Johnson&Johnson. Innym rodzajem nowoczesnych szczepionek s\u0105 <\/span>szczepionki mRNA. <\/b>Matrycowy RNA (mRNA) to kwas rybonukleinowy, kt\u00f3ry przenosi informacj\u0119 genetyczn\u0105 o budowie konkretnego bia\u0142ka. mRNA, dostaj\u0105c si\u0119 do wn\u0119trza kom\u00f3rki, staje si\u0119 matryc\u0105 do syntezy kodowanego polipeptydu. W przypadku szczepionki jest to wybrane bia\u0142ko wirusa, kt\u00f3re nast\u0119pnie wzbudza odpowied\u017a immunologiczn\u0105 organizmu.\u00a0 Cz\u0105steczka mRNA jest zamkni\u0119ta w lipidowych nanocz\u0105steczkach, kt\u00f3re u\u0142atwiaj\u0105 jej transport do kom\u00f3rki i chroni\u0105 przed przedwczesn\u0105 degradacj\u0105. mRNA dzia\u0142a w obr\u0119bie cytoplazmy, nie dostaje si\u0119 do j\u0105dra kom\u00f3rkowego i nie integruje si\u0119 z ludzkim DNA. Taka technologia zosta\u0142a wykorzystana w produkcji preparat\u00f3w Pfizer i Moderna skierowanych przeciw wirusowi SARS-CoV-2.\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nZe wzgl\u0119du na drog\u0119 podania szczepionki dzieli si\u0119 na:\u00a0<\/span>\r\n
          \r\n \t
        • szczepionki podawane przez wstrzykni\u0119cie<\/b> \u2013 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 szczepionek podawana jest podczas iniekcji domi\u0119\u015bniowej lub podsk\u00f3rnej;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        • szczepionki podawane doustnie<\/b> \u2013 w postaci roztworu do po\u0142kni\u0119cia podawane s\u0105 zwykle szczepionki \u017cywe jak np. szczepionka przeciw rotawirusom;\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
        • szczepionki wziewne<\/b> \u2013 wyst\u0119puj\u0105 w postaci aerozolu rozpylanego donosowo, np. \u017cywa, atenuowana szczepionka przeciwko grypie, kt\u00f3ra jest dost\u0119pna w Polsce od 2019 roku.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

          Szczepienia obowi\u0105zkowe<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nW art. 68 ust. 4 Konstytucji RP widnieje zapis o tym, \u017ce <\/span>w\u0142adze publiczne maj\u0105 obowi\u0105zek zwalczania chor\u00f3b zaka\u017anych<\/b>. Obowi\u0105zkowe szczepienia ochronne s\u0105 wykonywane na podstawie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zaka\u017ce\u0144 i chor\u00f3b zaka\u017anych u ludzi (Dz.U.2008 nr 234 poz. 1570). <\/span>Powy\u017csze normy prawne zobowi\u0105zuj\u0105 wszystkie osoby znajduj\u0105ce si\u0119 na terytorium Polski do poddania si\u0119 obowi\u0105zkowym szczepieniom<\/b> ochronnym<\/b>. Jednocze\u015bnie ustawodawca pozostawia pojedynczym jednostkom mo\u017cliwo\u015b\u0107 rezygnacji ze szczepienia, je\u015bli lekarz prowadz\u0105cy stwierdzi medyczne przeciwwskazania do wakcynacji. W Polsce szczepienia obowi\u0105zkowe s\u0105 finansowane z bud\u017cetu Ministerstwa Zdrowia, co oznacza, \u017ce dla ka\u017cdego pacjenta s\u0105 bezp\u0142atne. <\/span>Wykonuje si\u0119 je od urodzenia do 19. roku \u017cycia<\/b>, a tak\u017ce u os\u00f3b doros\u0142ych szczeg\u00f3lnie nara\u017conych (np. studenci medycyny).\u00a0\u00a0<\/span>\r\n\r\nSzczepienia obowi\u0105zkowe obejmuj\u0105 ochron\u0119 przed zachorowaniem na nast\u0119puj\u0105ce choroby<\/b>:\u00a0<\/span>\r\n
            \r\n \t
          • gru\u017alica,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • wirusowe zapalenie w\u0105troby typu B (WZW B),\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • b\u0142onica,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • t\u0119\u017cec,\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • krztusiec,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • ostre nagminne pora\u017cenie dzieci\u0119ce (<\/span>poliomyelitis<\/span><\/i>),\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • inwazyjne zaka\u017cenie\u202f<\/span>Haemophilus influenzae<\/span><\/i>\u202ftypu B (Hib),\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • odra,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • \u015bwinka,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • r\u00f3\u017cyczka,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • pneumokoki,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
          • ospa wietrzna\u202f(w grupach ryzyka).\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\nSzczepienia te realizuje si\u0119 preparatami zakupionymi za po\u015brednictwem Ministerstwa Zdrowia. Je\u015bli natomiast pacjent lub jego prawny opiekun zdecyduje si\u0119 na inn\u0105, r\u00f3wnowa\u017cn\u0105 lub wysoko skojarzon\u0105 szczepionk\u0119, samodzielnie ponosi koszt jej zakupu. Szczepienia ochronne wykonywane s\u0105 w przychodni, do kt\u00f3rej zosta\u0142o zapisane dziecko. Za realizacj\u0119 kolejnych szczepie\u0144 obowi\u0105zkowych odpowiedzialni s\u0105 rodzice i lekarz rodzinny.\u00a0\u00a0<\/span>\r\n

            Szczepienia nieobowi\u0105zkowe<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nOpr\u00f3cz szczepie\u0144 obowi\u0105zkowych finansowanych z bud\u017cetu pa\u0144stwa istnieje szereg szczepie\u0144 zalecanych, kt\u00f3rym mo\u017cna si\u0119 podda\u0107 na w\u0142asny koszt w zale\u017cno\u015bci od indywidualnych wskaza\u0144 b\u0105d\u017a potrzeb. S\u0105 to szczepienia przeciwko:\u00a0<\/span>\r\n
              \r\n \t
            • wirusowemu zapaleniu w\u0105troby typu A (WZW A),\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • WZW B (osoby nara\u017cone na zaka\u017cenie),\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • ospie wietrznej,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • grypie,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • rotawirusom,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • pneumokokom (dla urodzonych przed 1 stycznia 2017),\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • meningokokom,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • ludzkiemu wirusowi brodawczaka (HPV),\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • kleszczowemu zapaleniu m\u00f3zgu,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • cholerze,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • durowi brzusznemu,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • w\u015bciekli\u017anie,\u00a0\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
            • \u017c\u00f3\u0142tej gor\u0105czce.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>\r\n

              Program Szczepie\u0144 Ochronnych \u2013 czym jest?<\/b>\u00a0<\/span><\/h2>\r\nProgram Szczepie\u0144 Ochronnych<\/b> popularnie nazywany jest <\/span>kalendarzem szczepie\u0144<\/b>. Jest to spis aktualizowany corocznie przez G\u0142\u00f3wny Inspektorat Sanitarny. Zawiera wykaz szczepie\u0144 obowi\u0105zkowych i zalecanych oraz informacje o zasadach i czasie, w jakim powinny by\u0107 wykonane. W niekt\u00f3rych indywidualnych przypadkach harmonogram szczepie\u0144 mo\u017ce zosta\u0107 zmodyfikowany przez lekarza prowadz\u0105cego, np. ze wzgl\u0119du na stan zdrowia dziecka. Najwi\u0119cej szczepie\u0144 ochronnych zaplanowanych jest na pierwszy rok \u017cycia dziecka. Tak du\u017ca cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 szczepie\u0144 w\u015br\u00f3d najm\u0142odszych jest prawdopodobnie jedn\u0105 z przyczyn, dla kt\u00f3rych w ostatnich latach obserwuje si\u0119 coraz cz\u0119stsze uchylanie si\u0119 rodzic\u00f3w przed szczepieniem dzieci. Konsekwencj\u0105 takich zachowa\u0144 jest zagro\u017cenie ponownego pojawienia si\u0119 epidemii dawno zapomnianych chor\u00f3b. Ten globalny problem jest dobrze widoczny w krajach zachodnich, gdzie zn\u00f3w odnotowuje si\u0119 przypadki odry, kt\u00f3r\u0105 do niedawna uwa\u017cano za ca\u0142kowicie wyeliminowan\u0105.\u00a0<\/span>\r\n\r\nDzi\u0119ki realizacji Programu Szczepie\u0144 Ochronnych zapewnia si\u0119 dziecku ochron\u0119 przed zachorowaniem na szereg chor\u00f3b zaka\u017anych, a tak\u017ce ogranicza mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozprzestrzeniania si\u0119 poszczeg\u00f3lnych patogen\u00f3w w \u015brodowisku. Uzyskanie odporno\u015bci populacyjnej ma szczeg\u00f3lne znaczenie dla os\u00f3b, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na stan zdrowia nie mog\u0105 podda\u0107 si\u0119 szczepieniom. Podczas wizyty lekarskiej poprzedzaj\u0105cej wakcynacj\u0119 mamy prawo pyta\u0107 o w\u0142a\u015bciwo\u015bci danej szczepionki oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 nabycia innego preparatu dost\u0119pnego na rynku.\u00a0<\/span>\r\n\r\n\u0179r\u00f3d\u0142a:\u00a0<\/span>\r\n
                \r\n \t
              • Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego \u2013 Pa\u0144stwowy Zak\u0142ad Higieny \u2013 PORTAL szczepienia.info.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
              • Bia\u0142a A., Ko\u0142aczkowska E., O tym, jak rywalizacja Ludwika Pasteura z Robertem Kochem doprowadzi\u0142a do stworzenia kilku szczepionek i dlaczego \"Eksperyment z Pouilly-Le-Fort\" by\u0142 perfekcyjny, Wszech\u015bwiat, 2020.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
              • Chmielewska A., Mrukowicz J., Szczepionki mRNA i wektorowe przeciwko COVID-19 \u2013 konstrukcja i mechanizm dzia\u0142ania, Med. Prakt., 2021.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
              • Krywult-Alba\u0144ska M., Dobrzy rodzice czy \u017ali obywatele? Uchylanie si\u0119 od szczepie\u0144 ochronnych w badaniach Jennifer A. Reich, Studia Socjologiczne, 2020.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
              • Roeske K., Stachowiak R., Bielecki J., Za\u0142o\u017cenia i perspektywy wykorzystania \u017cywych wektor\u00f3w bakteryjnych we wsp\u00f3\u0142czesnej wakcynologii, Post. Mikrobiol., 2016.\u00a0<\/span><\/li>\r\n \t
              • Szalonka A., Spo\u0142eczne uwarunkowania szczepie\u0144 w Polsce w \u015bwietle bada\u0144 ankietowych, Repozytorium Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, 2020.\u00a0<\/span><\/li>\r\n<\/ul>","link":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/","name":"Szczepienia ochronne","slug":"szczepienia-ochronne","taxonomy":"category","parent":4,"meta":[],"yoast_head":"\nSzczepienia ochronne \u2013 rodzaje i ich znaczenie\u00a0 - Poradnik Gemini<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Szczepienia ochronne pozwalaj\u0105 uchroni\u0107 si\u0119 przed wieloma chorobami. Sprawd\u017a, jakie s\u0105 ich rodzaje. Kt\u00f3re szczepienia s\u0105 obowi\u0105zkowe?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Archiwa Szczepienia ochronne\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Szczepienia ochronne pozwalaj\u0105 uchroni\u0107 si\u0119 przed wieloma chorobami. Sprawd\u017a, jakie s\u0105 ich rodzaje. Kt\u00f3re szczepienia s\u0105 obowi\u0105zkowe?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Poradnik Gemini\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/w-tre\u015bci1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"710\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"457\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"CollectionPage\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/\",\"name\":\"Szczepienia ochronne \u2013 rodzaje i ich znaczenie\u00a0 - Poradnik Gemini\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website\"},\"description\":\"Szczepienia ochronne pozwalaj\u0105 uchroni\u0107 si\u0119 przed wieloma chorobami. Sprawd\u017a, jakie s\u0105 ich rodzaje. Kt\u00f3re szczepienia s\u0105 obowi\u0105zkowe?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\"},[],{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/\",\"name\":\"Poradnik Gemini\",\"description\":\"Poradnik Gemini to blog informacyjno - edukacyjny o tematyce prozdrowotnej tworzony przez wykwalifikowanych specjalist\u00f3w. Pomagamy zadba\u0107 o zdrowie dzieci, przysz\u0142ych mam, m\u0119\u017cczyzn oraz os\u00f3b starszych. Odpowiadamy tak\u017ce na pytania pacjent\u00f3w.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization\",\"name\":\"Poradnik Gemini\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg\",\"width\":219,\"height\":51,\"caption\":\"Poradnik Gemini\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/apteka.internetowa.gemini\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Szczepienia ochronne \u2013 rodzaje i ich znaczenie\u00a0 - Poradnik Gemini","description":"Szczepienia ochronne pozwalaj\u0105 uchroni\u0107 si\u0119 przed wieloma chorobami. Sprawd\u017a, jakie s\u0105 ich rodzaje. Kt\u00f3re szczepienia s\u0105 obowi\u0105zkowe?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Archiwa Szczepienia ochronne","og_description":"Szczepienia ochronne pozwalaj\u0105 uchroni\u0107 si\u0119 przed wieloma chorobami. Sprawd\u017a, jakie s\u0105 ich rodzaje. Kt\u00f3re szczepienia s\u0105 obowi\u0105zkowe?","og_url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/","og_site_name":"Poradnik Gemini","og_image":[{"width":710,"height":457,"url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/w-tre\u015bci1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"CollectionPage","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/","name":"Szczepienia ochronne \u2013 rodzaje i ich znaczenie\u00a0 - Poradnik Gemini","isPartOf":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website"},"description":"Szczepienia ochronne pozwalaj\u0105 uchroni\u0107 si\u0119 przed wieloma chorobami. Sprawd\u017a, jakie s\u0105 ich rodzaje. Kt\u00f3re szczepienia s\u0105 obowi\u0105zkowe?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/zdrowie\/szczepienia-ochronne\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL"},[],{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#website","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/","name":"Poradnik Gemini","description":"Poradnik Gemini to blog informacyjno - edukacyjny o tematyce prozdrowotnej tworzony przez wykwalifikowanych specjalist\u00f3w. Pomagamy zadba\u0107 o zdrowie dzieci, przysz\u0142ych mam, m\u0119\u017cczyzn oraz os\u00f3b starszych. Odpowiadamy tak\u017ce na pytania pacjent\u00f3w.","publisher":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#organization","name":"Poradnik Gemini","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg","contentUrl":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/poradnik-gemini-logo.jpg","width":219,"height":51,"caption":"Poradnik Gemini"},"image":{"@id":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/apteka.internetowa.gemini"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/1593","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories"}],"about":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/taxonomies\/category"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/categories\/4"}],"wp:post_type":[{"href":"https:\/\/gemini.pl\/poradnik\/wp-json\/wp\/v2\/posts?categories=1593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}