44
17 grudnia 2020

Szczepionka na koronawirusa – co warto o niej wiedzieć?

Końcówka wyjątkowego, pandemicznego 2020 roku przynosi informacje o rozpoczęciu w Polsce programu szczepień ochronnych przeciw Covid-19. W pierwszej kolejności szczepione są osoby szczególnie narażone na zakażenie, czyli pracownicy sektora ochrony zdrowia czy Domów Pomocy Społecznej. Co jednak wiemy o samych szczepionkach i procedurze wakcynacji? 

Szczepionka na koronawirusa

Produkty stosowane w walce z koronawirusem

Główne założenia dotyczące szczepionek mówią, że mają one być: 

  • bezpieczne i skuteczne, 
  • darmowe, 
  • dobrowolne, 
  • szybko i łatwo dostępne.

W jaki sposób powstawały szczepionki? 

Gorączkowe prace nad produkcją szczepionki trwają praktycznie od początku pandemii. Wymogi jakości, skuteczności i bezpieczeństwa podlegały takim samym restrykcjom jak w przypadku opracowywania innych produktów leczniczych. Po wyprodukowaniu szczepionki kolejne etapy obejmowały: 

  • badania przedkliniczne in vitro oraz in vivo na modelach zwierzęcych, które miały wykazać działanie ochronne przed danym patogenem chorobotwórczym, ale także właściwości farmakologiczne i toksykologiczne preparatu; 
  • badania kliniczne I fazy z udziałem zdrowych ochotników, które oceniały skuteczność szczepionki i pomogły ustalić właściwą dawkę; 
  • badania kliniczne II fazy na kilkuset ochotnikach, które miały potwierdzić zasadność podawanej dawki oraz pomóc ustalić najczęstsze działania niepożądane; 
  • badania kliniczne III fazy z udziałem kilku tysięcy ochotników, ich celem była ocena skuteczności oraz analiza profilu bezpieczeństwa. 

Ostatnim etapem prac była całościowa ocena i analiza zebranych danych, po której dokonaniu można rozpocząć procedurę dopuszczenia preparatu do obrotu. W przypadku szczepionek pandemicznych za wydanie decyzji odpowiada Komisja Europejska na podstawie opinii Komitetu ds. produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP), będącego częścią Europejskiej Agencji Leków (EMA). To właśnie EMA przyczyniła się do uzyskania szybkiego i bezpłatnego doradztwa naukowego oraz szybkiej oceny i zatwierdzenia badań pediatrycznych. Ponadto CHMP na bieżąco dokonuje weryfikacji wszystkich dostępnych danych i badań. Przyspieszony został także proces merytorycznej oceny dokumentów rejestracyjnych. Te wszystkie aspekty miały wpływ na skrócenie czasu oczekiwania na szczepionkę, która po pozytywnej opinii CHMP dotyczącej stosunku korzyści do ryzyka uzyskała warunkowe dopuszczenie do obrotu. Oznacza to, że szczepionka będzie nadal monitorowana i poddana badaniom klinicznym IV fazy, służącym zebraniu dodatkowych informacji dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa. Ponadto istnieje obowiązek zgłaszania działań niepożądanych występujących po jej zastosowaniu

Kiedy będzie szczepionka na koronawirusa? 

Szczepionki zostały już opracowane, a w USA, Kanadzie i Anglii społeczeństwo jest stopniowo uodparniane preparatem firmy Pfizer/BioNTech. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) opowiedziała się także za zatwierdzeniem szczepionki koncernu Moderna. 21 grudnia 2020 EMA zdecydowała o dopuszczeniu pierwszej szczepionki do dystrybucji na obszarze Unii Europejskiej, tego samego dnia pojawiła się także pozytywna decyzja Komisji Europejskiej. 26 grudnia 10 tysięcy szczepionek firmy Pfizer/BioNTech trafiło do magazynu Agencji Rezerw Materiałowych, a stamtąd przez hurtownie do szpitali węzłowych. Pierwsze osoby w Polsce zostały zaszczepione 27 grudnia w Warszawie. Zgodnie z harmonogramem dostaw do końca stycznia do naszego kraju ma trafić łącznie 1,5 mln dawek preparatu, a na połowę stycznia planowane jest rozpoczęcie masowych szczepień. 

6 stycznia EMA wydała pozytywną opinię dotyczącą preparatu koncernu Moderna a Komisja Europejska niezwłocznie dopuściła tę szczepionkę do obrotu na terenie Unii.  

25 stycznia rozpoczęło się masowe szczepienie Polaków, zaczynając od najstarszych obywateli. 

Jakie są rodzaje szczepionek? 

Szczepionki przeciw Covid-19 można podzielić na trzy rodzaje: 

  • wektorowe, które cechuje stabilność i bezpieczeństwo. Nie są w stanie wywołać choroby, a mała dawka wystarczy do pojawienia się silnej reakcji immunologicznej. Takie preparaty wyprodukowała AstraZeneca i Janssen Pharmaceutica NV/ Johnson&Johnson. 
  • mRNA, które nie wpływają na genom osoby szczepionej. Wyróżnia je m.in. możliwość szybkiej produkcji dużej ilości dawek. Podobnie jak szczepionki wektorowe nie wywołują choroby i są wysoko immunogenne. Takimi szczepionkami są produkty koncernów CureVac, Moderna i Pfizer/BioNTech. 
  • podjednostkowe, które wywołują swoistą odpowiedź immunologiczną przeciw określonym antygenom. Ich skuteczność może okazać się niższa niż pozostałych rodzajów szczepionek. Producentem takiego preparatu jest Sanofi-GSK. 

Polska zadecydowała o podpisaniu umów na dostawę ponad 62 milionów dawek szczepionek, z wyłączeniem preparatu produkcji Sanofi-GSK. 

Kto i w jaki sposób będzie mógł się zaszczepić? 

Plan szczepień podzielony został na kolejne etapy: 

Etap 0, który obejmie osoby najbardziej zagrożone: pracowników służby zdrowia, w tym personel pomocniczy i administracyjny placówek medycznych, pracowników Domów Pomocy Społecznej i Miejskich Ośrodków Pomocy Społecznej, ale także nauczycieli akademickich i studentów kierunków medycznych, dietetyków, pracowników izb czy hurtowni farmaceutycznych. 

Etap 1 będzie skierowany do pensjonariuszy DPS-ów i zakładów opiekuńczo-wychowawczych, osób powyżej 60 roku życia, zaczynając od najstarszych, aktywnych zawodowo, z chorobami współistniejącymi lub będących w trakcie diagnostyki, która wymusza częsty kontakt z placówkami ochrony zdrowia. W tym czasie szczepieni będą także nauczyciele oraz pracownicy służb mundurowych. 

Etap 2 dedykowany jest osobom poniżej 60 roku życia z chorobami przewlekłymi oraz osobom zapewniającym podstawowe funkcjonowanie państwa, które są narażone na częste kontakty społeczne. 

Etap 3 dotyczy pozostałych osób powyżej 18 roku życia, w tym obcokrajowców pracujących na terenie Polski.  

Rejestracja na szczepienia powszechne rozpoczęła się w połowie stycznia. E-skierowania ważne 60 dni są generowane automatycznie, według ustalonego harmonogramu. W indywidualnych przypadkach będą je mogli wystawić także lekarze. Scentralizowany system rejestracji ma być oparty o grafiki poszczególnych punktów wykonujących szczepienia.  

Wizytę w placówce wykonującej szczepienie będzie można umówić: 

  • poprzez dedykowaną temu infolinię 989, jeżeli osoba przebywa zagranicą powinna wybrać numer 22 62 62 989, 
  • Internetowo, m.in. przez Indywidualne Konto Pacjenta, 
  • bezpośrednio w punkcie, 
  • za pośrednictwem placówki wystawiającej indywidualnie skierowanie SMS wysłanego pod numer 664 908 556. 

15 stycznia rozpoczęła się rejestracja osób powyżej 80 roku życia, od 22 stycznia mogą się rejestrować osoby powyżej 70 roku życiaBez względu na formę rejestracji potrzebny będzie PESEL zgłaszanej osoby oraz kod pocztowypóźniej także numer kontaktowy i/lub adres e-mailZostanie zaproponowanych kilka (zwykle 5) terminów do wyboru w najbliższych miejsca zamieszkania placówkachBędzie także możliwość wyboru innej placówki, terminu lub godziny jeżeli zaproponowane nie będą odpowiadać, oczywiście w zależności od dostępności. Po udanej rejestracji pacjent otrzyma SMS z terminem i godziną wizyty, a dzień przed wizytą otrzyma przypominający SMS. Podczas szczepienia nie trzeba będzie mieć przy sobie skierowania, wystarczy podanie danych osobowych. W dniu pierwszej wizyty szczepiennej zostanie wyznaczona data drugiej.

Osoby niezdolne do samodzielnego poruszania się lub niepełnosprawne będą mogły skorzystać z mobilnego punktu szczepień – w każdej gminie ma funkcjonować przynajmniej jeden.  

Po zgłoszeniu się do placówki w wyznaczonym terminie lekarz dokona kwalifikacji do szczepienia na podstawie przeprowadzonego badania oraz wywiadu. Zastrzyk wykonywany jest w mięsień naramienny. Po iniekcji wskazana jest 15-minutowa obserwacja, która w uzasadnionych przypadkach może być dłuższa. Pełna odporność wykształci się w ciągu 7 dni po przyjęciu drugiej dawki szczepionki. Skuteczność szczepionki Pfizet/BioNTech oceniana jest na 95%, a szczepionki Moderny na około 94%.

Czego można się spodziewać po szczepieniu? 

Szczepionka przeciw Covid-19, jak każda inna, może wywołać działania niepożądane. W przypadku ich wystąpienia należy skontaktować się z lekarzem placówki, która wykonała iniekcję. Te najcięższe, obejmujące reakcje anafilaktyczne czy wstrząs anafilaktyczny, zwykle obserwowane są w krótkim czasie po wstrzyknięciu. Stąd zalecana jest minimum 15-minutowa obserwacja pacjenta po szczepieniu.  

Planowane jest także stworzenie funduszu kompensacyjnego dla osób, które ucierpiały z powodu niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP).  

Czy każdy może się zaszczepić? 

Przeciwwskazaniem do odbycia szczepienia jest: 

  • ciężka reakcja alergiczna na którykolwiek składnik szczepionki, reakcja anafilaktyczna po poprzedniej dawce szczepionki, 
  • infekcja przebiegająca z gorączką. 

Choroby przewlekłe, przyjmowane na stałe leki, przebyte operacje nie wykluczają pacjenta z programu szczepień, aspekty te są wręcz dodatkowym wskazaniem do przystąpienia do programu.  

Przebyte już zakażenie SARS-CoV- 2 także nie jest przeciwwskazaniem do zastosowania szczepionki.  

Ostatecznej kwalifikacji do szczepienia dokona lekarz w trakcie umówionej wizyty.

Status osoby zaszczepionej 

Informacja o szczepieniu zostanie automatycznie wprowadzona do e-Kart Szczepień, pacjent otrzyma także stosowne zaświadczenie. Specjalny system umożliwi szybką weryfikację odbytego szczepienia m.in. poprzez kod QR. Osoby uodpornione: 

  • będą mogły korzystać z publicznej służby zdrowia bez wykonywania testów, 
  • nie będą brane pod uwagę w limitach osób w trakcie spotkań, 
  • nie będą podlegały kwarantannie po kontakcie z osobą zakażoną. 

Informacje dotyczące rodzaju zastosowanej szczepionki zostaną umieszczone na Indywidualnym Koncie Pacjenta. 

Co jeszcze warto wiedzieć? 

Prowadzona jest szeroko zakrojona kampania mająca na celu zachęcenie społeczeństwa do zaszczepienia się. Duży nacisk kładzie się na uświadamianie i przekazywanie rzetelnych informacji, dlatego w projekt włączeni są eksperci-lekarze, epidemiolodzy oraz naukowcy. Ponadto powstała platforma edukacyjna (www.gov.pl/web/szczepimysie), której treści są na bieżąco aktualizowane. Uruchomiono również całodobową infolinię. Narzędzie to dedykowane jest przede wszystkim osobom niekorzystającym z Internetu, a pracownicy NFZ pomogą w rozwiązaniu indywidualnych problemów i umówią wizytę szczepienną.

Ocenia się, że prawdopodobieństwo ochrony przed zachorowaniem w wyniku szczepienia może sięgnąć nawet 95%. Wyszczepialność na poziomie 50% populacji istotnie wpłynie na rozprzestrzenianie się koronawirusa, a po przekroczeniu 80% będzie stanowić ochronę także dla osób niezaszczepionych. Zatem chroniąc siebie, ochronimy także innych.  

Przeczytaj również:
Co to jest pulsoksymetr, jak działa, w jaki sposób czytać wyniki?
Saturacja krwi – co to jest, pomiar, norma oraz wartość krytyczna
Testy na koronawirusa – badania serologiczne
Testy na koronawirusa – testy antygenowe
Testy na koronawirusa – testy RT-PCR

Źródła:  

  • Narodowy Program Szczepień, 
  • www. gov.pl/web/szczepimysie, 
  • Charakterystyka Produktu Leczniczego Comirnaty. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Czwarty czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19

Polscy naukowcy odkryli gen odpowiedzialny za ciężki przebieg COVID-19. Dokonali tego badacze z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku (UMB) pod kierownictwem…

Zobacz więcej

Przeziębienie czy COVID-19?

Pamiętaj, by przede wszystkim nie lekceważyć objawów chorobowych. Nawet gdy nie wydają się niezbyt nasilone – mogą zwiastować początek infekcji…

Zobacz więcej

Ważność UCC po szczepieniu preparatem Johnson&Johnson

Obecnie trwa akcja szczepień tzw. dawką przypominającą. Dawka ta wydłuża ważność certyfikatu covidowego o kolejny rok. Szczepienie przypominające jest przeznaczone…

Zobacz więcej

Certyfikat covidowy – co się zmieniło?

Od 1 lutego 2022 roku UCC (Unijne cyfrowe zaświadczenie COVID) służące do celów podróży po krajach należących do Unii Europejskiej…

Zobacz więcej

Szczepienie przeciwko COVID-19 a przeciwko grypie – które najpierw?

Rekomendacje Zespołu Ekspertów, bazujące na wytycznych kilku krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, dopuszczają jednoczesne szczepienie przeciwko grypie i COVID-19. Warunkiem…

Zobacz więcej

Dawka szczepionki przypominająca a dodatkowa – jaka jest różnica?

  Dawka przypominająca rekomendowana jest u osób powyżej 18. roku życia oraz pracowników ochrony zdrowia, którzy mają bezpośredni kontakt z…

Zobacz więcej

Test antygenowy – czy warto go wykonać po kontakcie z osobą z objawami COVID-19?

Wskazane przez Pana objawy u osoby z poczekalni mogą, ale nie muszą wskazywać na jej zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Ponadto został…

Zobacz więcej

Szczepienie na COVID-19 dostępne dla wszystkich

W ramach Narodowego Programu Szczepień do 10 maja 2021 wszyscy Polacy powyżej 18 roku życia powinni mieć wystawione e-skierowania, które…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

  1. Natalia pisze:

    Dzień dobry
    Proszę o informację czy jeżeli jestem alergikiem, wystąpiła u mnie silna alergia na olfem i nimesil, mam uczulenia na metale oraz jajko kakao i pszenice, to powinnam się zaszczepić? Jestem w grupie 0 do szczepień.
    Dziękuję za odpowiedź

    1. Poradnik Gemini pisze:

      Dzień dobry, w szczepionce nie ma składników, na które jest Pani uczulona. Ogólnopojęta alergia nie jest przeciwwskazaniem do szczepień. Nie dotyczy to oczywiście sytuacji, w której osoba jest uczulona na którykolwiek składnik preparatu. Kwalifikacji do szczepienia dokonuje lekarz na podstawie przeprowadzonego wywiadu i badania.

  2. Waldemar pisze:

    Na zachodzie odradza sie alergikom szczepienia na Covid z powodu ryzyka silnych reakcji ubocznych do smierci wlacznie… Co juz sie miedzy innymi w szwajcarii i Meksyku zdazylo. Sam producent BionTech nie wyklucza smierci jako skutkow ubocznych. informacje do wgladu na stonie producenta po angielsku.

  3. Kazimierz pisze:

    Czy mogę wybrać rodzaj szczepionki, którą będę zaszczepiony? Czy na rodzaj szczepionki nie będę miał wpływu, bo będę zaszczepiony taką szczepionką, jaka trafi akurat do punktu szczepień? Ja np. osobiście wolę szczepionkę typu mRNA.

    1. Poradnik Gemini pisze:

      Panie Kazimierzu, zgodnie z najnowszymi informacjami podanymi przez Ministerstwo Zdrowia nie będzie możliwości wyboru szczepionki. Niemniej jednak podczas szczepienia pacjent otrzymuje kartkę z informacją, jaka szczepionka została podana.

  4. Alicja pisze:

    Czy jeżeli w przeszłości występowała u mnie silna reakcja alergiczna na użądlenie pszczoły, mogę zostać zaszczepiona?

    1. Poradnik Gemini pisze:

      Pani Alicjo, ważne, by taką informację przekazać lekarzowi, który na podstawie wywiadu i badania, kwalifikuje do szczepienia.

  5. Bogusława pisze:

    W jakim czasie po przebytej chorobie z powodu koronawirusa można się zaszczepić.

    1. Poradnik Gemini pisze:

      Pani Bogusławo, można zaszczepić się miesiąc od zakażenia. W przypadku otrzymania pierwszej dawki szczepionki kolejną należy przyjąć w ciągu 42 dni, aby cykl szczepień był kompletny.

  6. Ania Ga pisze:

    Czy przyjmując antybiotyk na zapalenie pęcherza,można się zaszczepić?

  7. Elzbieta pisze:

    ile osob zachorowalo po zaszczepieniu

  8. Anna pisze:

    Ile razy szczepieni są ozdrowieńcy szczepionką Pfaizera?

    1. Poradnik Gemini pisze:

      Ozdrowieńcy są szczepieni tyloma dawkami, ile przewiduje producent szczepionki. E-skierowanie jest widoczne w systemie po 90 dniach od pozytywnego wyniku testu na COVID-19.

  9. anwo pisze:

    W zasadzie skutki uboczne pojawiaja sie w przeciago nawet i 4 lat od zaszczepienia/przyjevcia leku… poczekam ze szczepieniem do stycznia 2025

Szczepionka na koronawirusa

Produkty stosowane w walce z koronawirusem

Czytaj także
22 marca 2021 lek. Rafał Suchodolski
15 grudnia 2020 mgr farm. Karolina Kochańska
22 marca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
18 marca 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
28 stycznia 2021 mgr inż. Ewa Gwóźdź
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)