Bradykardia – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Co to bradykardia? 

Bradykardia to spowolnienie częstości pracy serca. Przyjmuje się, że o bradykardii mówimy, gdy serce bije wolniej niż 60 razy na minutę, jednak sama wartość tętna nie zawsze oznacza problem zdrowotny. Znaczenie ma również to, czy wolnej pracy serca towarzyszą objawy oraz jaka jest jej przyczyna.

Niska częstość pracy serca może być prawidłowa, np. u osób aktywnych fizycznie lub podczas snu. Jeśli nie powoduje dolegliwości, nie musi wymagać leczenia.

U zawodowych sportowców tętno spoczynkowe może być znacznie niższe niż 60 uderzeń na minutę, a mimo to nie powodować żadnych dolegliwości. Takie spowolnienie pracy serca określa się jako bradykardię fizjologiczną i może ono wynikać m.in. ze zwiększonej aktywności nerwu błędnego.

Bradykardia patologiczna ma natomiast związek z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu elektrycznego serca. Może wynikać m.in. z chorób serca, zaburzeń powstawania lub przewodzenia impulsów elektrycznych, a także z działania niektórych leków i chorób ogólnoustrojowych.

Czytaj też:
Czy niskie ciśnienie to powód do niepokoju?

Bradykardia – przyczyny

Bradykardia może mieć różne przyczyny – od naturalnych zmian związanych z aktywnością organizmu po choroby i działanie niektórych leków.

Do najczęstszych należą:

• choroby serca, w tym choroba niedokrwienna serca i zaburzenia układu przewodzącego,
• niektóre leki, szczególnie β-adrenolityki i antagoniści wapnia,
• zaburzenia elektrolitowe, zwłaszcza hiperkaliemia,
• niedoczynność tarczycy,
• zaburzenia neurologiczne,
• hipoglikemia,
• zwiększona aktywność nerwu błędnego.

W przypadku podejrzenia, że wolne bicie serca jest związane z przyjmowanymi lekami, nie zmieniaj samodzielnie dawki ani nie odstawiaj preparatu. Warto poinformować lekarza lub farmaceutę o wszystkich przyjmowanych lekach, suplementach i preparatach ziołowych.

Bradykardia – objawy 

Zbyt wolne bicie serca może powodować różne objawy, zwłaszcza gdy prowadzi do niewystarczającego przepływu krwi do narządów.

Objawy bradykardii mogą obejmować:

• osłabienie i zmęczenie,
• gorszą tolerancję wysiłku,
• zawroty i bóle głowy,
• problemy z koncentracją i uwagą,
• duszność,
• omdlenia.

Nie każda bradykardia powoduje dolegliwości. U części osób, szczególnie przy wolnym rytmie utrzymującym się przez dłuższy czas, organizm może przystosować się do niższej częstości pracy serca. Z kolei przy nagłym lub okresowym spowolnieniu rytmu objawy mogą pojawić się gwałtownie.

Asystolia to stan, w którym serce przestaje wykazywać aktywność elektryczną, a w efekcie przestaje skutecznie pompować krew. Oznacza to zatrzymanie krążenia i bezpośrednie zagrożenie życia. W takiej sytuacji konieczne jest natychmiastowe rozpoczęcie resuscytacji i wezwanie pomocy medycznej.

Bradykardia – diagnostyka

Podstawą diagnostyki bradykardii jest badanie EKG, które pozwala ocenić częstość i rytm pracy serca oraz wykryć zaburzenia przewodzenia. Jeśli wolne bicie serca występuje okresowo, lekarz może zalecić Holter EKG, czyli dłuższe monitorowanie pracy serca. Przy rzadziej pojawiających się objawach może być potrzebne dłuższe monitorowanie za pomocą zewnętrznego lub wszczepialnego rejestratora.

W zależności od sytuacji lekarz może zlecić również badania krwi, m.in. oznaczenie elektrolitów i TSH, aby sprawdzić, czy przyczyną bradykardii nie są zaburzenia gospodarki elektrolitowej lub choroby tarczycy. Echo serca pozwala natomiast ocenić jego budowę i funkcjonowanie.

Test wysiłkowy może być pomocny w ocenie reakcji rytmu serca na wysiłek, natomiast badanie elektrofizjologiczne wykonuje się tylko w wybranych przypadkach, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena układu przewodzącego serca.

Bradykardia – leczenie

Leczenie bradykardii zawsze dobiera się do przyczyny i objawów. Samo wolne bicie serca nie musi oznaczać konieczności stosowania leków czy wszczepienia rozrusznika.

Najważniejsze jest ustalenie, dlaczego serce bije zbyt wolno. Jeśli przyczyną jest choroba lub stosowany lek, lekarz w pierwszej kolejności zajmuje się właśnie tym problemem.

Gdy bradykardia pojawia się nagle

Objawowa, ostra bradykardia może wymagać szybkiego leczenia, szczególnie gdy powoduje spadek ciśnienia, zaburzenia świadomości, ból w klatce piersiowej, objawy wstrząsu lub ostrą niewydolność serca. W takiej sytuacji lekarz może zastosować leki zwiększające częstość pracy serca, np. atropinę, a w razie potrzeby również czasową stymulację serca.

Gdy problem utrzymuje się dłużej

W przypadku przewlekłej bradykardii kluczowe jest znalezienie jej przyczyny. Jeżeli spowolnienie rytmu powoduje objawy i wynika z zaburzeń pracy układu bodźcoprzewodzącego, lekarz może zdecydować o wszczepieniu rozrusznika serca, który pomaga utrzymać odpowiednią częstość jego pracy.

Nie każda bradykardia wymaga leczenia. Jeśli wolny rytm serca nie powoduje dolegliwości i nie jest związany z chorobą, lekarz może zalecić jedynie obserwację.

W wybranych przypadkach stosuje się również stymulatory bezelektrodowe. Są to niewielkie urządzenia umieszczane bezpośrednio w sercu, które mogą być alternatywą dla tradycyjnych rozruszników u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o bradykardię

Czy bradykardia serca jest niebezpieczna?

Nie zawsze – u części osób wolne bicie serca jest prawidłowe i nie powoduje żadnych dolegliwości. Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim omdlenia, duszność, ból w klatce piersiowej lub inne nagłe objawy.

Czy bradykardia może występować podczas snu?

Tak, podczas snu częstość pracy serca naturalnie się zmniejsza. Samo wolniejsze tętno w nocy nie musi więc oznaczać choroby.

Czy bradykardia może być spowodowana stresem?

Tak, na częstość pracy serca wpływa autonomiczny układ nerwowy, w tym aktywność nerwu błędnego. Warto jednak ustalić przyczynę utrzymującego się lub objawowego spowolnienia rytmu.

Czy przy bradykardii można uprawiać sport?

To zależy od przyczyny wolnego rytmu i ogólnego stanu zdrowia. U osób wytrenowanych niskie tętno spoczynkowe może być prawidłowe, natomiast pojawienie się zawrotów głowy, omdleń lub wyraźnego pogorszenia tolerancji wysiłku wymaga konsultacji.

Czy bradykardia może minąć sama?

Tak, jeżeli jest związana z przejściowym czynnikiem, np. działaniem leku lub innym odwracalnym stanem. Utrzymująca się bradykardia wymaga natomiast ustalenia jej przyczyny.

Kiedy z wolnym tętnem zgłosić się do lekarza?

Warto skonsultować się z lekarzem, gdy wolnemu tętnu towarzyszą osłabienie, zawroty głowy, duszność, omdlenia lub wyraźnie gorsza tolerancja wysiłku. Szczególnie istotne jest pojawienie się takich objawów po raz pierwszy lub ich nagłe nasilenie.

Przeczytaj również:
Arytmia serca – przyczyny, objawy, leczenie