Katar zatokowy. Jak go rozpoznać i co pomaga na zatkane zatoki?

Katar zatokowy – co to jest i skąd się bierze?

Katar zatokowy to potoczne określenie wydzieliny z nosa występującej w przebiegu zapalenia zatok przynosowych. Zatoki to wypełnione powietrzem przestrzenie znajdujące się w kościach czaszki, które łączą się z jamą nosową. Ich wnętrze pokrywa błona śluzowa produkująca wydzielinę.

W prawidłowych warunkach śluz jest na bieżąco usuwany z zatok do jamy nosowej. Gdy rozwija się stan zapalny, błona śluzowa puchnie, a produkcja wydzieliny wzrasta. Obrzęk może utrudniać jej odpływ i powodować niedrożność nosa, uczucie ucisku oraz ból w okolicy zatok.

Najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia zatok są infekcje wirusowe, zwykle związane z przeziębieniem.

Odpowiadają za nie m.in.:

• rynowirusy – powodują 24-50% przypadków,
• wirusy paragrypy – wywołują 11% infekcji. 

Znacznie rzadziej dochodzi do bakteryjnego zapalenia zatok.

Do bakterii, które mogą wywoływać zakażenie, należą m.in.:

• Streptococcus pneumoniae – 24-43%, 
• Haemophilus influenzae – 22-35%, 
• Moraxella catarrhalis – 2-10%, 
• Streptococcus pyogenes – 3-9%, 
• bakterie beztlenowe – do 9%, 
• Staphylococcus aureus – do 8%, 
• inne – 4%.

Nie każda infekcja wirusowa prowadzi do zakażenia bakteryjnego. Większość przypadków ostrego zapalenia zatok ustępuje bez antybiotykoterapii.

Czytaj też:
Antybiotyk na przeziębienie bez recepty. Co wybrać na objawy?

Co zwiększa ryzyko zapalenia zatok?

Na rozwój zapalenia zatok mogą wpływać zarówno infekcje, jak i czynniki utrudniające prawidłowe funkcjonowanie błony śluzowej nosa.

Do czynników sprzyjających należą:

• nieprawidłowości anatomiczne nosa i zatok – np. skrzywiona przegroda nosowa, która może utrudniać wentylację i odpływ wydzieliny,
• alergie – przewlekły stan zapalny i obrzęk błony śluzowej mogą sprzyjać niedrożności nosa,
• palenie tytoniu – zarówno czynne, jak i bierne narażenie na dym papierosowy podrażnia błonę śluzową i zaburza jej naturalne mechanizmy oczyszczania,
• choroby zębów – szczególnie zębów szczęki, ponieważ zakażenia w ich obrębie mogą prowadzić do zapalenia zatoki szczękowej.

Nawracające lub przewlekłe dolegliwości mogą również współwystępować z polipami nosa, które dodatkowo utrudniają drożność jam nosowych.

Jak wygląda katar zatokowy?

Katar zatokowy może mieć różną konsystencję i zabarwienie. Na początku infekcji wydzielina często jest wodnista i przezroczysta. W kolejnych dniach może stać się gęstsza, śluzowa, żółta lub zielonkawa.

Sam kolor kataru nie pozwala odróżnić infekcji wirusowej od bakteryjnej. Zmiana barwy wydzieliny może być naturalnym elementem przebiegu zakażenia wirusowego i nie oznacza automatycznie konieczności zastosowania antybiotyku.

Podczas oceny przyczyny dolegliwości lekarz bierze pod uwagę przede wszystkim:

• czas utrzymywania się objawów,
• ich nasilenie,
• obecność bólu twarzy i gorączki,
• przebieg infekcji, w tym ewentualne pogorszenie po wcześniejszej poprawie.

W typowych przypadkach ostrego zapalenia zatok rozpoznanie opiera się na objawach i badaniu lekarskim. Dodatkowe badania nie zawsze są konieczne.

Katar zatokowy – jakie daje objawy?

Katar zatokowy rzadko występuje jako jedyna dolegliwość. Zapaleniu zatok przynosowych najczęściej towarzyszą niedrożność nosa oraz uczucie ucisku w obrębie twarzy.

Do charakterystycznych objawów należą:

• zatkany nos – obrzęk błony śluzowej utrudnia swobodne oddychanie,
• wydzielina z nosa – wodnista, śluzowa lub gęsta,
• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła – może powodować drapanie w gardle i kaszel, szczególnie w nocy,
• ból lub uczucie rozpierania twarzy – najczęściej w okolicy policzków, czoła i nasady nosa,
• osłabienie lub utrata węchu – związane z obrzękiem błony śluzowej,
• ból głowy – niekiedy nasilający się podczas pochylania.

Mogą również występować ból gardła, uczucie dyskomfortu w uchu i podwyższona temperatura ciała.

W przypadku bakteryjnego zapalenia zatok objawy mogą być bardziej nasilone, a niekiedy towarzyszy im wysoka gorączka. Nie jest ona jednak wystarczającym kryterium rozpoznania zakażenia bakteryjnego.

Silny obrzęk powiek lub okolicy oka, zaburzenia widzenia, bardzo silny ból głowy czy pogorszenie stanu ogólnego wymagają pilnej oceny lekarskiej. Mogą wskazywać na powikłania zapalenia zatok.

Jak długo trwa katar zatokowy?

Czas utrzymywania się kataru zatokowego zależy przede wszystkim od przyczyny i przebiegu infekcji.

W wirusowym zapaleniu zatok objawy zwykle zaczynają ustępować w ciągu kilku dni. Najczęściej wyraźna poprawa następuje w ciągu 7–10 dni, chociaż niektóre dolegliwości mogą utrzymywać się dłużej.

Warto zwrócić uwagę na przebieg choroby:

• do 10 dni – objawy, które stopniowo słabną, najczęściej wskazują na infekcję wirusową,
• po 5 dniach – nasilenie objawów po początkowej poprawie może sugerować powirusowe zapalenie zatok, a w niektórych przypadkach zakażenie bakteryjne,
• powyżej 10 dni – utrzymywanie się objawów bez poprawy wymaga rozważenia innych przyczyn, w tym bakteryjnego zapalenia zatok,
• powyżej 12 tygodni – utrzymujące się dolegliwości mogą wskazywać na przewlekłe zapalenie zatok i wymagają diagnostyki.

Samo przedłużanie się kataru nie oznacza, że konieczne jest leczenie antybiotykiem.

Katar zatokowy u dzieci 

U dzieci katar zatokowy najczęściej pojawia się podczas infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych. Zachorowania są szczególnie częste w sezonie jesienno-zimowym.

Objawy mogą być podobne do występujących u dorosłych, jednak u młodszych dzieci nie zawsze pojawia się charakterystyczny ból twarzy.

Najczęstsze dolegliwości to:

• niedrożność nosa i nasilony katar,
• kaszel, zwłaszcza nocny,
• ból gardła,
• kichanie,
• ból głowy,
• gorączka i pogorszenie samopoczucia.

Początkowo wydzielina z nosa może być przezroczysta i wodnista, a następnie stać się gęstsza i zmienić kolor. Żółty lub zielony katar u dziecka nie jest sam w sobie oznaką zakażenia bakteryjnego.

Infekcje wirusowe możemy leczyć w domu z wykorzystaniem leków przeciwbólowych i sprayów do nosa.

Po upływie 5 dni i braku wyraźnej poprawy udaj się z dzieckiem do lekarza. Może to wskazywać na rozwinięcie się infekcji bakteryjnej. Wymaga to zmiany leczenia i rozpoczęcia antybiotykoterapii.

---

Preparaty na katar i leki przeciwbólowe dla dzieci

Co na katar zatokowy? Domowe sposoby

W większości przypadków wirusowego zapalenia zatok leczenie polega na łagodzeniu objawów i wspieraniu naturalnego procesu zdrowienia.

Płukanie nosa solą fizjologiczną

Jednym ze sposobów łagodzenia dolegliwości jest oczyszczanie nosa za pomocą roztworu chlorku sodu.

Do tego celu można wykorzystać sól fizjologiczną o stężeniu 0,9% lub odpowiednie preparaty przeznaczone do irygacji nosa.

Płukanie może pomóc:

• usunąć nadmiar wydzieliny,
• oczyścić jamy nosowe,
• nawilżyć błonę śluzową,
• zmniejszyć uczucie zatkanego nosa.

Do przygotowywania roztworów do irygacji należy używać wody sterylnej, destylowanej albo wcześniej przegotowanej i ostudzonej. Zabieg należy wykonywać zgodnie z instrukcją danego wyrobu.

Ciepłe okłady na zatoki

Ciepły okład przyłożony do okolicy czoła lub policzków może przynieść chwilową ulgę w uczuciu ucisku i rozpierania.

Można wykorzystać ciepły kompres lub niewielki woreczek wypełniony pestkami wiśni. Należy jednak uważać, aby okład nie był zbyt gorący i nie spowodował oparzenia skóry.

Inhalacje

Innym sposobem wspomagającym leczenie kataru w warunkach domowych jest inhalacja parowa przy użyciu olejków eterycznych. Dobrze sprawdzą się olejki eukaliptusowy, goździkowy i tymiankowy.  

Odporność

Zadbaj również o odporność. Pamiętaj, że za katar zatokowy są odpowiedzialne głównie infekcje pochodzenia wirusowego, które powodują przeziębienie. Dlatego w okresie wzmożonego narażenia na różnego rodzaju infekcje wspomagaj swoją odporność poprzez picie domowych naparów, np. z lipy czy malin. Pamiętaj również o dobrze zbilansowanej diecie i odpoczynku.

Odpoczynek i nawodnienie

Podczas infekcji warto zadbać o odpowiednią ilość snu, odpoczynek i regularne przyjmowanie płynów.

Ciepłe napoje, w tym napary z lipy czy malin, mogą łagodzić dyskomfort związany z infekcją. Nie zastępują jednak leczenia i nie wykazano, aby samodzielnie skracały czas trwania zapalenia zatok.

Znaczenie ma również zbilansowana dieta, dostarczająca organizmowi niezbędnych składników odżywczych.

Leki na katar zatokowy – co można stosować?

Dobór leków zależy od nasilenia objawów, wieku pacjenta, chorób współistniejących i przyczyny zapalenia zatok.

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne

Jeśli katarowi zatokowemu towarzyszą ból głowy, uczucie rozpierania twarzy lub gorączka, można rozważyć zastosowanie leków przeciwbólowych, np. ibuprofenu.

Ibuprofen działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie. Nie jest jednak odpowiedni dla każdego pacjenta, dlatego przed jego zastosowaniem należy uwzględnić przeciwwskazania i informacje zawarte w ulotce.

Krople i aerozole obkurczające błonę śluzową nosa

W przypadku nasilonej niedrożności nosa krótkotrwałą ulgę mogą przynieść preparaty zawierające:

• ksylometazolinę,
• oksymetazolinę.

Substancje te zmniejszają obrzęk błony śluzowej, dzięki czemu ułatwiają oddychanie przez nos.

Preparatów obkurczających nie należy stosować dłużej, niż zaleca producent – zwykle maksymalnie przez 5–7 dni, a w przypadku niektórych produktów krócej.

Zbyt długie stosowanie może prowadzić do polekowego nieżytu nosa, objawiającego się nawracającą niedrożnością po ustąpieniu działania leku.

U dzieci należy stosować wyłącznie preparaty odpowiednie do wieku.

Czy na katar zatokowy potrzebny jest antybiotyk?

Gdy infekcja utrzymuje się powyżej 2 tygodni i nie widzisz znaczącej poprawy lub wystąpi wysoka gorączka powyżej 39°C z obrzękiem tkanek okolic oczu, konieczna może być terapia antybiotykiem. Czas jej trwania to około 10-14 dni.

Nawet jeśli poprawa nastąpi szybciej, nie przerywaj stosowania antybiotyku. Zbyt krótka terapia może skutkować przewlekłym zapaleniem zatok, które wymaga bardziej skomplikowanego leczenia.

Kiedy z katarem zatokowym udać się do lekarza?

Chociaż większość przypadków ostrego zapalenia zatok ustępuje samoistnie, niektóre objawy wymagają konsultacji lekarskiej.

Umów wizytę, jeśli:

• objawy utrzymują się ponad 10 dni bez poprawy,
• po początkowym złagodzeniu dolegliwości następuje wyraźne pogorszenie,
• występuje nasilony ból twarzy lub wysoka gorączka,
• katar i dolegliwości zatokowe często nawracają,
• leczenie objawowe nie przynosi oczekiwanej ulgi.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o katar zatokowy

Jak rozpoznać katar zatokowy?

Katar zatokowy możesz podejrzewać, gdy oprócz zatkanego nosa odczuwasz ucisk lub ból twarzy, szczególnie w okolicy czoła, policzków i nasady nosa. Możesz również zauważyć spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła oraz osłabienie węchu.

Jaki kolor ma katar zatokowy?

Wydzielina przy zapaleniu zatok może być przezroczysta, biała, żółta lub zielona. Pamiętaj, że sam kolor kataru nie świadczy o zakażeniu bakteryjnym i nie oznacza, że potrzebujesz antybiotyku.

Jak odróżnić katar zatokowy od zwykłego kataru?

Przy zwykłym katarze dominują wodnista wydzielina, kichanie i niedrożność nosa. Jeśli dodatkowo odczuwasz rozpieranie twarzy, osłabienie węchu lub ból w okolicy zatok, możesz mieć do czynienia z zapaleniem zatok. Same objawy nie zawsze pozwalają jednak jednoznacznie je rozróżnić.

Ile trwa katar zatokowy?

Ostre zapalenie zatok najczęściej ustępuje w ciągu 2–3 tygodni. Jeśli Twoje objawy utrzymują się ponad 10 dni bez poprawy lub nasilają się po początkowym złagodzeniu, skonsultuj się z lekarzem.

Jak szybko pozbyć się kataru zatokowego?

Aby złagodzić katar zatokowy, możesz stosować płukanie nosa roztworem soli, zadbać o odpowiednie nawodnienie i odpoczynek. Doraźnie pomocne bywają leki zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa, ale nie stosuj ich dłużej, niż zaleca ulotka.

Czy katar zatokowy może występować bez bólu zatok?

Tak. Możesz mieć zapalenie zatok bez wyraźnego bólu twarzy. Objawami mogą być przede wszystkim zatkany nos, gęsta wydzielina, spływanie śluzu do gardła i pogorszenie węchu. Jeśli dolegliwości się przedłużają, warto skonsultować je z lekarzem.

Przeczytaj również:
Zapalenie zatok. Domowe sposoby na zdrowe zatoki