1
11 lipca 2022

Mowa bezdźwięczna – przyczyny, skutki, terapia

Mowa bezdźwięczna to specyficzny przypadek dyslalii (różnych zaburzeń mowy), który, jak sama nazwa wskazuje, ma ścisły związek z dźwięcznością wymowy. Jak wygląda w takich przypadkach terapia logopedyczna?

Dźwięczność a bezdźwięczność 

Każda wymawiana głoska ma swoje charakterystyczne cechy, między innymi jest dźwięczna lub bezdźwięczna. Oznacza to, że podczas artykulacji głosek dźwięcznych pracują struny głosowe, zaś w przypadku realizacji tych bezdźwięcznych pozostają one w spoczynku, czyli nie produkują dźwięku.

W języku polskim wyróżnia się 13 par głosek, będących wobec siebie opozycyjne względem dźwięczności. Są to: 

  • s-z, 
  • ś-ź, 
  • sz-rz, 
  • c-dz, 
  • ć-dź, 
  • cz-dż, 
  • k-g, 
  • p-b, 
  • t-d, 
  • f-w, 
  • p’-b’ (pi-bi), 
  • f’-w’ (fi-wi), 
  • k’-g’ (ki-gi). 

Na czym polega mowa bezdźwięczna? 

Mowa bezdźwięczna cechuje się zaburzoną dźwięcznością w jednej (a najczęściej kilku) wyżej wymienionych parach spółgłosek. Oznacza to, że głoska, która jest dźwięczna i powinna być realizowana z udziałem fałdów (strun) głosowych, jest realizowana bez ich udziału. Chociaż fałdy głosowe powinny w tym czasie pracować i nadawać głosce dźwięk, nic się takiego nie dzieje, a głoska jest realizowana bezdźwięcznie i dla otoczenia brzmi dokładnie tak, jak jej bezdźwięczny odpowiednik, czyli np. głoska b brzmi jak p, głoska g jak k, głoska z jak s, itd.  

Bywają przypadki, że głoski dźwięczne są realizowane w sposób półdźwięczny, tzn. są dźwięczne tylko na początku swojego brzmienia lub na końcu. Efektem takiej wymowy jest zniekształcanie wielu słów, co wpływa na rozumienie ich przez osoby trzecie. Niektóre słowa mogą ulec diametralnej zmianie znaczeniowej, np. bułka brzmi jak półka, góra jak kura, itp. Mowa bezdźwięczna jest dość często spotykaną dyslalią wśród dzieci (ale i tak rzadziej niż np. seplenienie) i wielu logopedów ma z nią do czynienia na co dzień. Warto zaznaczyć, że w naszym języku istnieje kilka wyjątków w swojej dźwięczności. Są to głoski r-l, j-l’ (li), m-n.  

Podział mowy bezdźwięcznej 

Jak każda wada wymowy, również mowa bezdźwięczna ma swój charakterystyczny podział, według którego może występować jako: 

  • deformacja, 
  • substytucja, 
  • elizja. 

Deformacją głosek w przypadku mowy bezdźwięcznej będzie realizacja głosek dźwięcznych jako półdźwięczne, a więc dźwięk konkretnej głoski pojawi się np. tylko na początku lub końcu jej realizacji. Substytucja głosek to nic innego jak ich zastępowanie innymi głoskami, a w tym przypadku po prostu zastępowanie głosek dźwięcznych ich bezdźwięcznymi odpowiednikami, np. koza brzmi jak kosa, woda jak fota, itp. Elizje głosek, czyli ich opuszczanie, w mowie bezdźwięcznej występuje niezwykle rzadko, np. bułka brzmi jak ułka, dom jak om, itp.  

Przyczyny i skutki mowy bezdźwięcznej 

Wady wymowy nie biorą się z niczego, zawsze istnieją jakieś przyczyny ich występowania. Mowa bezdźwięczna najczęściej jest wynikiem zaburzeń słuchu fizjologicznego i/lub słuchu fonematycznego (odróżniania od siebie fonemów, czyli głosek np. s-z). Za inną przyczynę uznaje się również zaburzoną współpracę narządów artykulacyjnych i więzadeł głosowych. W skrajnych przypadkach przyczyną mowy bezdźwięcznej bywają uszkodzenia układu nerwowego np. wskutek wypadku komunikacyjnego.  

Skutki mowy bezdźwięcznej są dość szybko zauważalne. Oprócz trudności w zrozumieniu co takie dziecko chce nam przekazać, warto mieć na uwadze trudności, jakie napotka ono w szkole, ucząc się czytać i pisać.  

Terapia logopedyczna mowy bezdźwięcznej 

Terapię mowy bezdźwięcznej prowadzi się w odpowiedniej kolejności. Zazwyczaj logopedzi rozpoczynają ją od głosek szczelinowych (f, f’ (fi), w, w’ (wi), s, s’, z, z’, sz, sz’, ś, ź, ch, ch’), po których następuje terapia głosek zwarto-szczelinowych (c, dz, cz, dż, ć, dź), a następnie głosek zwartych (p,p’, b, b’, k, k’, g, g’, d, d’, t, t’). Skąd wynika taka kolejność? Jest ona wynikiem poziomu trudności realizacji i wywoływania głosek, a więc od najłatwiejszych do najtrudniejszych.  

Planując terapię, logopeda zawsze bierze pod uwagę wiek dziecka, kiedy np. jest jeszcze zbyt małe na wymowę głosek szumiących sz, rz, cz, dż, w związku z czym nie będą one brane pod uwagę w trakcie terapii. Ponadto niezwykle ważne są ćwiczenia słuchowe, dzięki którym dziecko będzie poznawało różnice między dźwiękami. 

Mowa bezdźwięczna, podobnie jak inne wady wymowy, nie zniknie sama bez pomocy odpowiedniego terapeuty. Jeśli martwisz się, że Twoja pociecha może realizować głoski w sposób bezdźwięczny, udaj się na konsultacje do logopedy, który rozwieje Twoje wątpliwości.

Przeczytaj również:
Gammacyzm i kappacyzm – na czym polegają te wady wymowy?

Źródła:

  1. Balejko A., Wady mowy i wymowy, Wydawnictwo Logopedyczne Antoni Balejko, 2017. 
  2. Rodak H., Terapia dziecka z wadą wymowy, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2002. 
  3. Sołtys-Chmielowicz A., Zaburzenia artykulacji. Teoria i praktyka, Wyd. Impuls, Kraków 2008.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak poradzić sobie z zaparciem u 3-letniego dziecka?

Jeśli problem jest sporadyczny, można użyć czopki glicerolowe dostępne dla dzieci. Ważne, by wybierać te o masie 1 g. Warto…

Zobacz więcej

Choroba lokomocyjna u małego dziecka

Niestety nie ma leku ani suplementu, który można podać niemowlęciu cierpiącemu na tę przypadłość. Zachowawczo należy nie przekarmiać dziecka przed…

Zobacz więcej

Ile czasu działa krem z filtrem na skórze dziecka?

W czasie długotrwałej ekspozycji na słońce konieczna jest kilkukrotna aplikacja kremu z filtrem. Idealnym rozwiązaniem jest smarowanie skóry dziecka warstwą…

Zobacz więcej

Czy dziecko chore na astmę może przyjmować aspirynę?

Aspiryna (kwas acetylosalicylowy) jest najstarszym, stosowanym po dzień dzisiejszy środkiem przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Aspiryna nie powinna być jednak w…

Zobacz więcej

Dzienna dawka witaminy C dla dziecka

Witamina C, czyli kwas askorbinowy to związek, który powinien być dostarczany naszemu organizmowi każdego dnia. Doskonałym preparatem z witaminą C…

Zobacz więcej

Dziecko a suplementacja żeń-szenia

Żeń-szeń od tysięcy lat znany jest jako doskonały środek wzmacniający organizm. Dodaje energii, poprawia nastrój, zwiększa koncentrację, podnosi libido oraz…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
21 kwietnia 2022 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
15 czerwca 2022 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
22 lipca 2022 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
13 kwietnia 2022 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
27 października 2021 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)