Tachykardia. Co to jest, jakie ma objawy i przyczyny?

Tachykardia – co to jest?

Tachykardia to przyspieszenie czynności serca. U dorosłych w spoczynku prawidłowa częstość pracy serca wynosi zazwyczaj 60–100 uderzeń na minutę.

Gdy serce bije szybciej niż 100 razy na minutę, mówimy o tachykardii.

Nie każde przyspieszenie tętna oznacza chorobę. Podczas wysiłku fizycznego, stresu lub silnych emocji serce naturalnie pracuje szybciej, aby dostarczyć tkankom więcej tlenu. Niepokój powinno natomiast wzbudzić utrzymujące się lub nawracające przyspieszenie rytmu serca w spoczynku, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu inne objawy.

U dzieci prawidłowa częstość pracy serca jest wyższa niż u dorosłych i zmienia się wraz z wiekiem. Dlatego wynik należy oceniać z uwzględnieniem wieku i sytuacji, w której wykonano pomiar.

Czytaj też:
Zaburzenia rytmu serca. Jak się objawiają i jak je leczyć?

Tachykardia – jakie są normy tętna?

U dorosłych tętno mierzone w spoczynku wynosi zwykle 60–100 uderzeń na minutę. Wartość powyżej tego zakresu może wskazywać na tachykardię, ale sama liczba nie pozwala ustalić jej przyczyny.

Na częstość pracy serca wpływają m.in. aktywność fizyczna, emocje, temperatura ciała, nawodnienie, przyjmowane leki i stan zdrowia.

Jeśli mierzysz tętno po wysiłku, odpocznij przez kilka minut i wykonaj pomiar ponownie. Jeżeli przyspieszone tętno utrzymuje się w spoczynku lub regularnie powraca bez wyraźnej przyczyny, skonsultuj się z lekarzem.

Tachykardia – rodzaje

W sercu znajduje się układ bodźcoprzewodzący, który wytwarza i przewodzi impulsy elektryczne odpowiedzialne za skurcze mięśnia sercowego. W prawidłowych warunkach impuls rozpoczyna się w węźle zatokowym, położonym w prawym przedsionku, a następnie rozchodzi się przez pozostałe struktury układu przewodzącego.

Rodzaj tachykardii zależy m.in. od miejsca powstawania impulsów i mechanizmu zaburzenia rytmu.

Tachykardia zatokowa

Tachykardia zatokowa występuje wtedy, gdy węzeł zatokowy wytwarza impulsy szybciej niż zwykle. Rytm serca zachowuje prawidłowe źródło pobudzeń, ale jego częstość jest zwiększona.

Może być naturalną reakcją organizmu na wysiłek, stres, ból lub gorączkę. Zdarza się również w przebiegu odwodnienia, niedokrwistości i nadczynności tarczycy.

Tachykardia nadkomorowa

Tachykardie nadkomorowe to grupa zaburzeń rytmu, w których szybkie pobudzenia powstają powyżej komór serca. Często zaczynają się i kończą nagle, a ich przyczyną może być nieprawidłowy obwód przewodzenia impulsów lub dodatkowe ognisko pobudzeń.

Do tej grupy należą m.in.:

• nawrotny częstoskurcz węzłowy (AVNRT),
• nawrotny częstoskurcz przedsionkowo-komorowy (AVRT),
• częstoskurcz przedsionkowy.

Migotanie i trzepotanie przedsionków to odrębne tachyarytmie przedsionkowe. Również mogą powodować przyspieszoną pracę serca, ale różnią się mechanizmem i wymagają odpowiedniej diagnostyki.

Tachykardia komorowa

Tachykardia komorowa to zaburzenie rytmu, w którym szybkie pobudzenia powstają w komorach serca. Może występować m.in. u osób z uszkodzeniem mięśnia sercowego lub chorobą strukturalną serca.

Niektóre postacie tachykardii komorowej zagrażają życiu, ponieważ mogą znacznie ograniczać skuteczne pompowanie krwi. Podejrzenie takiego zaburzenia wymaga pilnej oceny medycznej.

Tachykardia – przyczyny

Przyczyny tachykardii zależą od jej rodzaju. Przyspieszenie rytmu może być fizjologiczną reakcją organizmu, objawem innej choroby albo skutkiem zaburzeń elektrycznej aktywności serca.

Do możliwych przyczyn należą:

• wysiłek fizyczny i silne emocje,
• stres i ból,
• gorączka i odwodnienie,
• niedokrwistość,
• obniżone stężenie glukozy we krwi,
• nadczynność tarczycy,
• zaburzenia elektrolitowe, np. dotyczące potasu,
• choroby serca, w tym niewydolność serca i choroba niedokrwienna,
• działanie niektórych leków i substancji pobudzających,
• spożywanie dużych ilości kofeiny, nikotyny lub alkoholu.

Utrzymujące się przyspieszenie tętna wymaga ustalenia przyczyny. Nie należy zakładać, że wynika wyłącznie ze stresu, szczególnie gdy pojawia się bez wyraźnego czynnika wywołującego.

Przyczyny tachykardii zatokowej

Tachykardia zatokowa często pojawia się wtedy, gdy organizm potrzebuje zwiększonego przepływu krwi. Przykładem jest wysiłek fizyczny, podczas którego serce przyspiesza, aby dostarczyć mięśniom więcej tlenu.

Podobna reakcja może wystąpić podczas gorączki, bólu, stresu lub odwodnienia. Tachykardia zatokowa może również towarzyszyć niedokrwistości, hipoglikemii i nadczynności tarczycy.

Przyspieszenie rytmu może być związane także z przyjmowaniem niektórych leków, m.in. substancji o działaniu pobudzającym układ współczulny, oraz z używaniem nikotyny lub alkoholu.

Przyczyny tachykardii nadkomorowej

Tachykardia nadkomorowa może wynikać z obecności dodatkowej drogi przewodzenia impulsów elektrycznych lub nieprawidłowego obwodu pobudzeń w sercu. W innych przypadkach szybkie impulsy powstają w obrębie przedsionków.

Migotanie i trzepotanie przedsionków częściej występują u osób z chorobami układu krążenia, ale mogą pojawić się również w innych okolicznościach. Do czynników sprzyjających należą:

• nadciśnienie tętnicze,
• wady zastawkowe,
• niewydolność serca,
• choroba niedokrwienna serca i przebyty zawał,
• cukrzyca,
• zaburzenia elektrolitowe,
• nadczynność tarczycy.

Nie każdy częstoskurcz nadkomorowy oznacza uszkodzenie serca. O jego przyczynie decyduje lekarz na podstawie objawów i wyników badań.

Przyczyny tachykardii komorowej

Tachykardia komorowa jest często związana z chorobami mięśnia sercowego, blizną po zawale lub innym uszkodzeniem serca. Może występować również w niektórych chorobach dziedzicznych wpływających na przewodzenie impulsów elektrycznych.

Ze względu na ryzyko poważnych powikłań podejrzenie tachykardii komorowej wymaga pilnej diagnostyki i odpowiedniego leczenia.

Tachykardia – objawy

Objawy tachykardii zależą od częstości rytmu serca, rodzaju zaburzenia i jego wpływu na przepływ krwi. Niektóre osoby odczuwają wyraźne dolegliwości, podczas gdy u innych przyspieszony rytm jest wykrywany przypadkowo.

Do możliwych objawów należą:

• kołatanie serca lub uczucie szybkiego bicia serca,
• uczucie nierównej pracy serca,
• zawroty głowy,
• osłabienie i szybsze męczenie się,
• duszność,
• dyskomfort lub ból w klatce piersiowej,
• niepokój,
• nudności.

W ciężkich przypadkach zaburzenia rytmu mogą ograniczyć ilość krwi pompowanej przez serce. Może wówczas dojść do omdlenia, znacznego spadku ciśnienia, a w niektórych rodzajach arytmii także do zatrzymania krążenia.

Jeśli szybkiemu biciu serca towarzyszą ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie lub silne osłabienie, wezwij pomoc medyczną. Nie czekaj, aż objawy same ustąpią.

Czy tachykardia jest groźna?

Tachykardia nie zawsze oznacza poważną chorobę. Przyspieszenie rytmu podczas wysiłku lub stresu jest zwykle naturalną reakcją organizmu. Znaczenie ma jednak to, czy tętno wraca do normy po odpoczynku, czy przyspieszenie pojawia się bez wyraźnej przyczyny oraz jaki rodzaj zaburzenia występuje.

Niektóre tachykardie nadkomorowe powodują przede wszystkim kołatanie serca i dyskomfort, ale wymagają diagnostyki i czasem leczenia. Tachykardia komorowa może natomiast prowadzić do poważnych zaburzeń krążenia.

Pilnej pomocy wymagają epizody szybkiego bicia serca połączone z bólem w klatce piersiowej, dusznością, utratą przytomności lub znacznym osłabieniem. Nawet jeśli objawy ustąpią, nawracające epizody warto omówić z lekarzem.

Puls 100 w spoczynku – czy to tachykardia?

U dorosłych tętno przekraczające 100 uderzeń na minutę w spoczynku spełnia przyjęte kryterium tachykardii. Wynik na granicy normy nie musi jednak oznaczać choroby, szczególnie jeśli pomiar wykonano tuż po wysiłku, w stresie lub podczas gorączki.

Aby wiarygodniej ocenić tętno, usiądź spokojnie i odpocznij kilka minut przed pomiarem. Jeśli tętno utrzymuje się powyżej 100 uderzeń na minutę w spoczynku, regularnie wzrasta bez wyraźnej przyczyny lub towarzyszą mu objawy, skonsultuj się z lekarzem.

Nagłe szybkie bicie serca – co robić?

Jeśli serce nagle zaczyna szybko bić, przerwij wysiłek, usiądź lub połóż się w bezpiecznym miejscu i zwróć uwagę na samopoczucie. Jeśli możesz, zmierz tętno i zanotuj, kiedy rozpoczęły się objawy oraz jak długo trwały.

Nie próbuj samodzielnie przyjmować dodatkowych dawek leków na serce ani stosować metod przerywania napadu bez wcześniejszych zaleceń lekarza. Niektóre manewry, np. próba Valsalvy, mogą być zalecane w określonych częstoskurczach nadkomorowych, ale nie są odpowiednie dla wszystkich rodzajów tachykardii.

Jeżeli wystąpi ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie lub silne osłabienie, wezwij pomoc medyczną. Jeśli napady się powtarzają, skonsultuj się z lekarzem nawet wtedy, gdy ustępują samoistnie.

Jak rozpoznaje się tachykardię?

Podstawowym badaniem w diagnostyce tachykardii jest elektrokardiografia (EKG), która rejestruje elektryczną aktywność serca. Najwięcej informacji można uzyskać, gdy badanie wykonuje się w trakcie epizodu szybkiego bicia serca.

Jeśli objawy występują sporadycznie, lekarz może zalecić monitorowanie EKG metodą Holtera lub inne urządzenie rejestrujące rytm serca przez dłuższy czas. W zależności od podejrzewanej przyczyny wykonuje się również badania krwi, np. morfologię, oznaczenie elektrolitów i hormonów tarczycy, a czasem echokardiografię.

Wyniki badań należy interpretować łącznie z objawami, historią chorób i przyjmowanymi lekami. Sam pomiar tętna nie pozwala określić rodzaju tachykardii.

Jak leczyć tachykardię?

Leczenie tachykardii zależy od przyczyny, rodzaju zaburzenia rytmu i nasilenia objawów. Nie każda tachykardia wymaga leków – czasami wystarczy leczenie czynnika, który wywołał przyspieszenie pracy serca.

Leczenie tachykardii zatokowej

W tachykardii zatokowej podstawą jest ustalenie i leczenie przyczyny. Jeśli przyspieszenie wynika z odwodnienia, gorączki, niedokrwistości lub nadczynności tarczycy, postępowanie koncentruje się na danym problemie.

Leki zwalniające rytm serca nie są automatycznie potrzebne w każdym przypadku. Ich zastosowanie zależy od oceny lekarskiej i przyczyny przyspieszonej czynności serca.

Leczenie tachykardii nadkomorowej

W niektórych stabilnych częstoskurczach nadkomorowych lekarz może zalecić manewry zwiększające aktywność nerwu błędnego, np. próbę Valsalvy. W zależności od rodzaju zaburzenia stosuje się także leki lub kardiowersję elektryczną.

U osób z nawracającymi epizodami może być rozważona ablacja, czyli zabieg polegający na zniszczeniu lub odizolowaniu tkanki odpowiedzialnej za nieprawidłowe przewodzenie impulsów.

Nie należy samodzielnie wykonywać masażu tętnic szyjnych ani próbować przerywać napadu metodami, których nie zalecił personel medyczny.

Leczenie tachykardii komorowej

Postępowanie w tachykardii komorowej zależy od stanu pacjenta i rodzaju arytmii. Może obejmować leki przeciwarytmiczne, kardiowersję lub inne pilne procedury. W wybranych przypadkach stosuje się ablację albo wszczepialny kardiowerter-defibrylator (ICD), który wykrywa groźne zaburzenia rytmu i może je przerwać.

Tachykardia komorowa może być stanem zagrożenia życia, dlatego jej podejrzenie wymaga pilnej oceny medycznej.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o tachykardię

Co to jest tachykardia?

Tachykardia to przyspieszona czynność serca, która u dorosłych w spoczynku oznacza zwykle ponad 100 uderzeń na minutę. Może być naturalną reakcją organizmu lub objawem choroby albo zaburzeń rytmu serca.

Jakie są objawy tachykardii?

Tachykardia może powodować kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, osłabienie i dyskomfort w klatce piersiowej. U części osób nie wywołuje zauważalnych dolegliwości.

Jakie są przyczyny tachykardii?

Do przyczyn należą m.in. wysiłek fizyczny, stres, gorączka, odwodnienie, niedokrwistość i nadczynność tarczycy. Przyspieszone bicie serca może też wynikać z zaburzeń rytmu serca.

Czy tachykardia jest groźna?

Zależy to od jej rodzaju, przyczyny i nasilenia. Jeśli szybkiemu biciu serca towarzyszą ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie lub silne osłabienie, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Co robić, gdy serce nagle zaczyna szybko bić?

Przerwij wysiłek, usiądź w bezpiecznym miejscu i zwróć uwagę na samopoczucie. Jeśli występują ból w klatce piersiowej, duszność lub omdlenie, wezwij pomoc medyczną.

Jak leczyć tachykardię?

Leczenie zależy od przyczyny i rodzaju zaburzenia. Może obejmować leczenie choroby podstawowej, leki, kardiowersję lub ablację, a decyzję o postępowaniu podejmuje lekarz.

Czym różni się tachykardia od arytmii?

Arytmia to ogólne określenie zaburzeń rytmu serca, obejmujących m.in. zbyt szybkie, zbyt wolne lub nieregularne bicie. Tachykardia oznacza przyspieszoną czynność serca i może być jednym z rodzajów zaburzeń rytmu.

Czy tachykardia jest wyleczalna?

Możliwość wyleczenia zależy od rodzaju i przyczyny zaburzenia. Niektóre przypadki ustępują po leczeniu czynnika wywołującego, a wybrane częstoskurcze można skutecznie leczyć za pomocą ablacji.

Co to jest tachykardia zatokowa?

Tachykardia zatokowa to przyspieszenie rytmu serca, w którym impulsy nadal powstają w węźle zatokowym. Może być reakcją na wysiłek lub stres, ale występuje też m.in. podczas gorączki, odwodnienia i niedokrwistości.

Co to jest tachykardia nadkomorowa?

Tachykardia nadkomorowa to grupa zaburzeń rytmu, w których szybkie pobudzenia powstają powyżej komór serca. Napad może rozpoczynać się i kończyć nagle, a sposób leczenia zależy od konkretnego rodzaju arytmii.

Co to jest tachykardia komorowa?

Tachykardia komorowa to zaburzenie rytmu, w którym szybkie pobudzenia powstają w komorach serca. Może być stanem zagrażającym życiu i wymaga pilnej oceny medycznej.

Przeczytaj również:
Badanie EKG. Jak się przygotować?