4
18 listopada 2021

Zgrzytanie zębami (bruksizm) – jakie są jego objawy?

Bruksizm, określany popularnie jako nocne zgrzytanie zębami, dotyczy zarówno dzieci, jak i osób dorosłych do około 40. roku życia. W późniejszym wieku występuje znacznie rzadziej. Czy logopedzi mają jakąś radę na tę przypadłość?

Czym jest bruksizm? 

Bruksizmem określa się stereotypową, nadmierną aktywność mięśni żwaczy, co przejawia się ich zaciskaniem i zgrzytaniem zębami. Pojawia się w trakcie snu i jest całkowicie nieświadome dla osoby dotkniętej tą przypadłością (zaciskanie zębów w ciągu dnia uważane jest za podświadome). W dziedzinie logopedii bruksizm zaliczany jest do parafunkcji tj. szkodliwych nawyków, wykonywanych nieświadomie lub też bez jakiegoś konkretnego celu (do parafunkcji zalicza się też takie zjawiska jak m.in. ssanie smoczka/kciuka, gryzienie ołówków, obgryzanie paznokci).  

Bruksizm niestety nie pozostaje bez skutków ubocznych dla organizmu, a szczególnie dla stanu uzębienia. Powierzchnie żujące i sieczne zębów ścierają się, co skutkuje niższym poziomem koron zębowych i nierównościami zębów. Ponadto może dojść nawet do uszkodzenia zębów (np. złamań), w tym ich wypełnień.  

Pacjent może odczuwać ból:  

  • w obrębie twarzy, w szczególności w okolicach mięśni żwaczy; 
  • pleców; 
  • ramion; 
  • stawów skroniowo-żuchwowych; 
  • napięciowy (samoistny ból głowy, który może mieć zróżnicowane podłoże i obraz kliniczny), a nierzadko szumy uszne czy zawroty głowy. 

Przyczyny bruksizmu 

Etiologia bruksizmu nie jest do końca poznana. Jako że dotyka on raczej młodsze osoby, w tym 30% dzieci, uważa się, że jego przyczyną mogą być pewne miejscowe zaburzenia w układzie nerwowym lub pojawiające się w nim zmiany, łącznie ze zmianami w obrębie neurotransmiterów. Często wskazuje się także czynniki psychiczne, zaburzenia lękowe, nerwice, a także większą podatność na stres. Pojawienie się bruksizmu może być oznaką obecności pasożytów – owsików. Przyczyny bruksizmu można także szukać w samej jamie ustnej. Nieprawidłowe ułożenie zębów względem siebie lub ich nieprawidłowy kontakt, a także braki w uzębieniu mogą przyczynić się do jego występowania. Stomatolodzy wskazują również jako jedną z przyczyn zbyt częste żucie gumy, tzw. żucie nawykowe.  

Metody walki z bruksizmem

Bruksizm jest problemem dość złożonym, wcale nie łatwym do pokonania, dlatego pacjent powinien być pod kontrolą kilku specjalistów, w tym współpracujących ze sobą stomatologa, ortodonty, logopedy i fizjoterapeuty. Zarówno terapia u logopedy, jak i rehabilitacja w dużej mierze oparte są na ćwiczeniach mających na celu zmniejszenie napięcia mięśniowego obecnego w narządach artykulacyjnych.

Szyna relaksacyjna

W przypadku bruksizmu logopeda może zalecić zastosowanie tzw. szyny relaksacyjnej. Jak sama nazwa wskazuje ma ona nieść ze sobą relaks i ukojenie. Wykonuje się ją po wcześniejszym pobraniu wycisków zębów. Najczęściej wytwarzana jest z przezroczystego tworzywa sztucznego. Swoim działaniem rozluźnia ucisk, jaki wzajemnie na sobie wywołują zaciskane szczęki. Jej odpowiednie dopasowanie do zębów umożliwia stabilizację żuchwy i jednoczesne zniesienie zgrzytania w czasie snu. Czas noszenia szyny relaksacyjnej zależy od stanu pacjenta i postępów w leczeniu. Na rynku dostępne są dwa rodzaje szyn – twarde i miękkie. Twarde wykonuje się na zamówienie, po wcześniejszym pobraniu wycisków zębów (najczęściej u ortodonty). Miękkie szyny dostępne są w aptekach, jednak ich działanie i wpływ na uzębienie w dużej mierze sprawia, że są one raczej odradzane przez dentystów i ortodontów.  

Terapia manualna i czaszkowo-krzyżowa 

Terapia manualna uważana jest za jedną najbardziej skutecznych metod leczenia schorzeń w obrębie narządu żucia, w tym właśnie bruksizmu. Stosowana jest z powodzeniem zarówno przez fizjoterapeutów, jak i logopedów. Terapia manualna opiera się na ręcznym leczeniu (i badaniu) narządu ruchu, a więc ścięgien, mięśni, stawów, nerwów itd. Do metod terapii manualnej zaliczana jest terapia czaszkowo-krzyżowa, nierzadko stosowana w przypadku występowania bruksizmu. 

Kinesiotaping  

Inną skuteczną metodą wspomagającą leczenie bruksizmu jest kinesiotaping, stosowany zarówno przez fizjoterapeutów, jak i logopedów. Kinesiotaping polega na naklejaniu specjalnych taśm-plastrów w określonych partiach ciała. W przypadku bruksizmu – na dolnych partiach twarzy. Jeśli w przebiegu bruksizmu doszło do zaburzeń w funkcjonowaniu stawu skroniowo-żuchwowego (SSZ), stosowanie taśm też jest wskazane. Ich działanie sprzyja przywróceniu prawidłowej pracy tego stawu, poprzez czasowe ograniczenie jego ruchomości, a także obniżenia napięcia mięśniowego w obszarach mięśni nad i podgnykowych. Już samo przyklejenie plastra-taśmy na czystą i suchą skórę oddziałuje na obecne w niej receptory, zmniejszając ból. 

Podstawowe ćwiczenia logopedyczne 

Dużą pomocą w terapii bruksizmu niewątpliwie są ćwiczenia prawidłowego oddychania i fonacji, a także ćwiczenia stabilizujące żuchwę. Dodatkowo logopedzi sięgają po ćwiczenia izometryczne, które są ćwiczeniami wzmacniającymi i angażującymi do pracy mięśnie ciała i mięśnie artykulacyjne.  

Bruksizm jest złożonym problemem, często wymagającym kompleksowego i wielospecjalistycznego leczenia. Jeśli znasz osobę, która prawdopodobnie cierpi na to schorzenie, warto skierować ją do fizjoterapeuty, logopedy i stomatologa. Na szczęście istnieją sprawdzone metody terapii bruksizmu, a im szybciej zastosowane, tym mniejsze konsekwencje dla organizmu. 

Przeczytaj również:
Choroby przyzębia – czy są groźne?

Źródła:

  • Prusiński A., Parasomnie. Obraz kliniczny, diagnostyka i postępowanie, „Sen” 2001, t. I, nr 1, s. 33-39.
  • Ziółkowska-Kochan M. i in., Bruksizm – problem interdyscyplinarny, „Czasopismo Stomatologiczne” 2007, t. LX, nr 6.
  • Zarys współczesnej ortodoncji. Podręcznik dla studentów i lekarzy dentystów, red. I. Karłowska, Warszawa 2009.
  • Jagucka-Mętel W. i in., Fizjoterapia układu ruchowego narządu żucia. Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie. 2013;59(2).
  • Ey-Chmielewska H. i in., Metoda kinesiotapingu i jej zastosowanie w leczeniu zaburzeń narządu żucia – przegląd piśmiennictwa. Dental Forum. 2009;1(37).

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Czwarty czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19

Polscy naukowcy odkryli gen odpowiedzialny za ciężki przebieg COVID-19. Dokonali tego badacze z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku (UMB) pod kierownictwem…

Zobacz więcej

Przeziębienie czy COVID-19?

Pamiętaj, by przede wszystkim nie lekceważyć objawów chorobowych. Nawet gdy nie wydają się niezbyt nasilone – mogą zwiastować początek infekcji…

Zobacz więcej

Ważność UCC po szczepieniu preparatem Johnson&Johnson

Obecnie trwa akcja szczepień tzw. dawką przypominającą. Dawka ta wydłuża ważność certyfikatu covidowego o kolejny rok. Szczepienie przypominające jest przeznaczone…

Zobacz więcej

Certyfikat covidowy – co się zmieniło?

Od 1 lutego 2022 roku UCC (Unijne cyfrowe zaświadczenie COVID) służące do celów podróży po krajach należących do Unii Europejskiej…

Zobacz więcej

Jak przechowywać pokarm kobiecy?

Mleko matki to najlepszy pokarm dla noworodka i niemowlęcia, który zaspokaja w pełni jego potrzeby żywieniowe przez pierwsze 6 miesięcy…

Zobacz więcej

Czy należy unikać owoców podczas odchudzania?

Świeże owoce są ważnym składnikiem zdrowej i urozmaiconej diety. Są niskokaloryczne, sycące, jak również bogate w wodę, witaminy, składniki mineralne,…

Zobacz więcej

Ile kilokalorii mają mandarynki?

Mandarynki składają się przede wszystkim z wody (aż 85%), a także węglowodanów (13,3 g w 100 g; zwłaszcza sacharozy, glukozy…

Zobacz więcej

Czy warto jeść pistacje?

Pistacje to popularny rodzaj orzechów drzewnych, który jest wyjątkowo bogaty w wiele wartościowych składników odżywczych, takich jak białka, aminokwasy, jedno-…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)