Amylaza. Normy, badanie i interpretacja wyników

Amylaza – pigułka wiedzy o badaniu  

• Co pokazuje? Aktywność enzymu trawiennego w surowicy krwi lub moczu, służącą przede wszystkim do oceny czynności trzustki i gruczołów ślinowych. 
• Materiał: krew żylna, w określonych sytuacjach także mocz. 
• Kiedy zbadać? Przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki, bólach brzucha lub ślinianek, a także w kontroli leczenia chorób trzustki. 
• Czy trzeba być na czczo? Tak. 
• Ile kosztuje? Zwykle kilkanaście złotych. Cena zależy od punktu pobrań. 
• Jak długo czeka się na wynik? Zazwyczaj tego samego dnia. 
• Inne nazwy / skróty: AMY, amylase (ang.) 

Czytaj też:
Amylaza, co oznacza niski i wysoki poziom? 

Amylaza – kto i kiedy powinien wykonać badanie? 

Badanie amylazy zleca się przede wszystkim wtedy, gdy lekarz podejrzewa ostre zapalenie trzustki, szczególnie przy silnym bólu w nadbrzuszu, nudnościach i wymiotach. 

Wskazania obejmują też:  

• podejrzenie przewlekłego zapalenia trzustki lub jego monitorowanie,  
• bóle i obrzęk ślinianek (np. przy podejrzeniu świnki),  
• diagnostykę kamicy żółciowej i chorób dróg żółciowych,  
• kontrolę po urazach jamy brzusznej,  
• diagnostykę bólu brzucha o niejasnej przyczynie.  

Ginekolog może zlecić to badanie przy podejrzeniu ciąży pozamacicznej lub niektórych schorzeń jajnika. 

Amylaza – przygotowanie do badania  

Krew pobiera się rano, na czczo. Od ostatniego posiłku powinno upłynąć co najmniej 12 godzin. Rano przed pobraniem można wypić jedynie wodę niegazowaną. Alkohol należy odstawić co najmniej 24–48 godzin przed pobraniem. Intensywny wysiłek fizyczny w dniu poprzedzającym badanie też może wpłynąć na aktywność enzymu. 

Jeśli przyjmujesz leki, poinformuj o nich personel punktu pobrań. Nie odstawiaj ich samodzielnie – niektóre preparaty mogą wpływać na poziom amylazy.

Amylaza – pobierany materiał 

Krew żylna, zazwyczaj pobierana z żyły łokciowej lub mocz. 

Amylaza – czy badanie trzeba wykonać na czczo?  

Tak. Badanie najlepiej wykonać rano, po zachowaniu co najmniej 12 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku. 

Amylaza – zakres cenowy badania  

 Zwykle kilkanaście złotych. Cena zależy od punktu pobrań. 

Amylaza – co może wpłynąć na wynik badania? 

Na aktywność amylazy w próbce wpływa kilka czynników, o których warto wiedzieć przed badaniem: 

• niektóre leki,
• alkohol,
• wysiłek fizyczny,
• ciąża,
• niewydolność nerek.

Amylaza – normy badania  

Zakres referencyjny amylazy może różnić się między laboratoriami w zależności od zastosowanej metody oznaczenia. Wynik zawsze należy porównywać z zakresem podanym na sprawozdaniu laboratoryjnym.

Amylaza – normy badania u dorosłych 

Orientacyjne normy amylazy w surowicy dla dorosłych wynoszą ok. 25–125 U/l. U osób starszych górna granica bywa nieco wyższa i może sięgać ok. 160 U/l. 

Poziom amylazy w moczu powinien wynosić 10-490 U/L.   

Amylaza – normy u dzieci 

U dzieci aktywność amylazy jest znacznie niższa niż u dorosłych, szczególnie w pierwszych miesiącach życia. Amylaza ślinowa jest u noworodków bardzo niska i osiąga wartości zbliżone do dorosłych dopiero około 1.–2. roku życia. Wartości referencyjne zmieniają się wyraźnie z wiekiem, dlatego wynik dziecka wymaga interpretacji przez pediatrę lub lekarza prowadzącego, który zna właściwe dla danego wieku zakresy referencyjne. 

Amylaza – normy u kobiet w ciąży 

Normy amylazy u kobiet w ciąży mogą być podwyższone do 150 U/l z powodu zmian hormonalnych. Interpretacja wyniku należy do lekarza prowadzącego, który uwzględni etap ciąży. Nie należy odnosić swojego wyniku do standardowych zakresów dla dorosłych bez konsultacji. 

Amylaza – przyczyny niskiego poziomu 

Obniżona aktywność amylazy zdarza się rzadziej niż jej wzrost, ale ma konkretne przyczyny kliniczne. 

Najczęstsze z nich to:  

• zaawansowane przewlekłe zapalenie trzustki, w którym dochodzi do stopniowego niszczenia komórek produkujących enzymy, 
• mukowiscydoza, czyli choroba genetyczna poważnie zaburzająca pracę trzustki i innych gruczołów zewnątrzwydzielniczych,  
• resekcja trzustki (częściowa lub całkowita), 
• ciężka niewydolność wątroby, ponieważ wątroba uczestniczy w metabolizmie enzymów.  

Niektóre leki, m.in. preparaty wiążące wapń, mogą dawać fałszywie niskie wyniki. 

Amylaza – objawy niskiego poziomu 

Objawy niedoboru amylazy wynikają z upośledzonego trawienia węglowodanów i towarzyszącego mu niedoboru innych enzymów trzustkowych.  

Mogą to być:  

• biegunki tłuszczowe (stolce tłuste, trudne do spłukania),  
• wzdęcia i nadmierne gazy,  
• bóle brzucha po posiłkach,  
• w dłuższej perspektywie, niedożywienie i utrata masy ciała.  

Amylaza – przyczyny wysokiego poziomu 

Amylaza trzustkowa stanowi ok. 40% całkowitej aktywności amylazy w surowicy zdrowego dorosłego, pozostałe ok. 60% pochodzi z gruczołów ślinowych. Wzrost całkowitej amylazy może więc wynikać z problemów zarówno z trzustką, jak i ze śliniankami. 

W ostrym zapaleniu trzustki poziom amylazy we krwi wzrasta już w ciągu 2–12 godzin od wystąpienia objawów i może być 3–5-krotnie wyższy od górnej granicy normy.  

Amylaza rośnie szybko, ale wraca do normy wcześniej niż lipaza, dlatego pacjent z typowymi objawami może mieć już prawidłową amylazę przy nadal podwyższonej lipazie. 

Inne przyczyny podwyższonej amylazy to:  

• zapalenie ślinianek (w tym świnka),  
• kamica żółciowa i choroby dróg żółciowych,  
• niedrożność jelit,  
• perforacja wrzodu żołądka lub dwunastnicy,  
• niewydolność nerek (upośledzone wydalanie enzymu),  
• makroamylazemia (rzadki, łagodny stan, w którym amylaza tworzy kompleksy z immunoglobulinami i wolniej się usuwa z krążenia). 

Amylaza – objawy wysokiego poziomu 

Objawy towarzyszące podwyższonej amylazie zależą od przyczyny.

Przy ostrym zapaleniu trzustki dominuje:

• silny ból brzucha w nadbrzuszu, często promieniujący do pleców,
• nudności,
• wymioty,
• gorączka. 

Ból może być bardzo nasilony i pojawiać się nagle. Przy zapaleniu ślinianek dochodzi do obrzęku i tkliwości okolicy przyusznej lub podżuchwowej. Każdy z tych stanów wymaga oceny lekarskiej, a ostre zapalenie trzustki, szybkiego kontaktu z lekarzem lub szpitalem. 

Amylaza – co zrobić po otrzymaniu wyniku badania? 

Jeśli objawy utrzymują się mimo prawidłowego wyniku, skonsultuj je z lekarzem, bo amylaza normalizuje się szybko i badanie wykonane zbyt późno po epizodzie bólowym może być już prawidłowe. 

Wynik poza normą zawsze wymaga konsultacji lekarskiej, szczególnie gdy amylaza przekracza trzykrotność górnej granicy normy lub towarzyszą jej silne dolegliwości bólowe. To sytuacja, w której nie warto zwlekać.

Każdy wynik, nawet ten prawidłowy, konsultuj z lekarzem.  

Powiązane badania 

Amylaza rzadko jest jedynym oznaczanym parametrem.  

Najczęściej lekarz zleca ją razem z: 

• lipazą – bardziej swoistym markerem trzustkowym. Czułość amylazy w diagnostyce ostrego zapalenia trzustki wynosi ok. 70–80%, podczas gdy lipaza osiąga czułość 82–100% (wg przeglądu systematycznego opublikowanego w Pancreatology). Lipaza dłużej pozostaje podwyższona, co zwiększa jej wartość diagnostyczną. 
• CRP i morfologią krwi – do oceny nasilenia stanu zapalnego. 
• Bilirubina, ALT, AST – próby wątrobowe pozwalają ocenić, czy przyczyną może być kamica żółciowa lub choroba wątroby. 
• USG jamy brzusznej – badanie obrazowe, które pozwala bezpośrednio ocenić trzustkę, drogi żółciowe i inne narządy jamy brzusznej. 

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o amylazę

Amylaza – co to jest i za co odpowiada? 

Amylaza to enzym, który pomaga trawić węglowodany, przede wszystkim skrobię. Jest produkowana głównie przez trzustkę i ślinianki. 

Amylaza – co to za badanie i kiedy się je wykonuje? 

Badanie amylazy pozwala ocenić aktywność tego enzymu we krwi lub moczu. Lekarz może je zlecić m.in. wtedy, gdy masz objawy sugerujące choroby trzustki. 

Amylaza w surowicy – co oznacza wynik? 

Amylaza w surowicy pokazuje aktywność enzymu w Twojej krwi. Wynik trzeba porównać z normami laboratorium i interpretować razem z objawami oraz wynikami innych badań. 

Amylaza podwyższona – co może oznaczać? 

Podwyższona amylaza może występować m.in. w ostrym zapaleniu trzustki, ale także w innych chorobach. Sam wysoki wynik nie wystarcza do postawienia diagnozy. 

Niska amylaza – co oznacza amylaza poniżej normy? 

Niska amylaza nie zawsze świadczy o chorobie. Amylaza poniżej normy może jednak pojawić się m.in. przy znacznym uszkodzeniu trzustki, dlatego wynik warto omówić z lekarzem.

Przeczytaj również: 
Badanie krwi. Jak się do niego przygotować? Czego nie jeść i nie pić dzień przed badaniem?