Hipertermia. Objawy, przyczyny i leczenie

Hipertermia – co to jest? 

Hipertermia to stan przegrzania organizmu wynikający z zaburzenia mechanizmów odpowiedzialnych za oddawanie ciepła. W ciężkich przypadkach temperatura głęboka organizmu może przekraczać 40°C.

W hipertermii, w przeciwieństwie do gorączki, dochodzi do zaburzenia fizjologicznych mechanizmów regulujących temperaturę ciała. Oznacza to, że wzrost temperatury nie jest związany z infekcją ani zmianą „termostatu” w mózgu, dlatego leki przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol czy ibuprofen, zwykle okazują się nieskuteczne.

Sytuacja, w której organizm nie potrafi samodzielnie oddać nadmiaru ciepła, może prowadzić do stanu bezpośredniego zagrożenia życia.

Czytaj też:
Jakie elektrolity wybrać? Podpowiadamy!

Kto jest narażony na hipertermię? 

Na hipertermię szczególnie narażone są niemowlęta z uwagi na słabo wydolne mechanizmy kompensacyjne oraz osoby w podeszłym wieku, gdyż często są obciążone licznymi chorobami przewlekłymi i przyjmują wiele leków. 

Przyczyny hipertermii

Wśród przyczyn hipertermii wymienia się m.in.: 

• długotrwałe przebywanie w temperaturze powietrza powyżej 35°C,
• choroby, w których dochodzi do zaburzeń gospodarki hormonalnej, np. nadczynność tarczycy, 
• odwodnienie, które jest szczególnie groźne dla osób starszych, u których mechanizmy regulacyjne są mniej wydolne, a więc szybko dochodzi do dekompensacji organizmu; do odwodnienia dochodzi również po podjęciu dużego wysiłku fizycznego przy braku prawidłowego uzupełniania płynów,
• intensywny wysiłek fizyczny wykonywanym w wysokiej temperaturze otoczenia,
• zatrucie substancjami psychoaktywnymi i mieszanką leków z grupy neuroleptyków,
• alkoholowy zespół abstynencyjny.

Przy opisie przyczyn hipertermii warto wspomnieć o hipertermii złośliwej, będącej rzadkim, ale potencjalnie groźnym powikłaniem stosowania niektórych leków.

Hipertermia złośliwa – przyczyny

Hipertermia złośliwa jest rzadkim, uwarunkowanym genetycznie powikłaniem związanym z podaniem niektórych leków stosowanych podczas znieczulenia ogólnego. U osób predysponowanych może dojść do gwałtownego wzrostu temperatury ciała i wystąpienia innych groźnych objawów. Szczególną postacią hipertermii związaną ze stosowaniem leków jest również złośliwy zespół neuroleptyczny, który może wystąpić jako powikłanie terapii lekami przeciwpsychotycznymi.

Hipertermia – objawy 

Objawy, które prezentuje osoba w hipertermii, zależą w dużej mierze od przyczyny zachorowania. Wspólne dla całej grupy chorych będą symptomy, takie jak:  

• osłabienie,  
• uczucie zmęczenia,  
• nudności,  
• wymioty,  
• bóle głowy, 
• przyspieszone bicie serca. 

Dodatkowo dla odwodnienia typowe będą omdlenia, a osoby narażone na duży wysiłek fizyczny będą doświadczać skurczów mięśni.

Szczególną postacią przegrzania organizmu jest udar cieplny, w którym dochodzi do uszkodzenia mechanizmów termoregulacyjnych. Udar cieplny dotyka zwykle osób starszych, osób z niedorozwojem umysłowym, sportowców po nadmiernym wysiłku fizycznym i dzieci poniżej 4. roku życia obciążonych chorobami układu sercowo-naczyniowego, nerwowego czy dokrewnego, które przebywają w środowisku gorącym i o dużej wilgotności. Jego charakterystycznym symptomem, który nie pojawia się przy przegrzaniu z innych przyczyn, jest czerwona i gorąca skóra. 

Skutkiem przegrzania organizmu może być udar cieplny, który jest szczególnie niebezpieczny, bo może rozwinąć się bez objawów ostrzegawczych i szybko prowadzić do bezpośredniego zagrożenia życia. 

Hipertermia złośliwa – objawy

Do objawów hipertermii złośliwej należą gwałtowny wzrost temperatury ciała, sztywność mięśni, przyspieszona akcja serca, zaburzenia rytmu serca oraz wzrost stężenia dwutlenku węgla we krwi. Objawy te pojawiają się najczęściej podczas znieczulenia ogólnego lub bezpośrednio po jego zakończeniu.

Szczególną postacią hipertermii związanej ze stosowaniem leków jest złośliwy zespół neuroleptyczny, który charakteryzuje się m.in. sztywnością mięśniową, zaburzeniami świadomości i niestabilnością układu autonomicznego co może objawiać się np. nietrzymaniem moczu oraz wysokim ciśnieniem tętniczym.

Hipertermia – leczenie

Leczenie chorego w hipertermii polega na jego intensywnym chłodzeniu, odpowiednim nawodnieniu oraz uważnym monitorowaniu parametrów życiowych i ilości oddawanego moczu wraz z adekwatnym reagowaniem na wszelkie zmiany z uwagi na ryzyko rozwinięcia niewydolności wielonarządowej. Intubacja dotchawicza może okazać się konieczna, gdy drogi oddechowe chorego wymagają zabezpieczenia przez grożącą im niedrożność.  W razie wystąpienia drgawek pacjent otrzymuje diazepam lub midazolam w odpowiedniej dawce. W przypadku bolesnych skurczów choremu podaje się roztwór 0,9% chlorku sodu dożylnie. 

Hospitalizacją powinni być objęci chorzy obciążeni licznymi schorzeniami, zaburzeniami psychicznymi lub niestabilni pod względem parametrów życiowych.

Należy pamiętać, że próba zbicia gorączki za pomocą paracetamolu okaże się nieskuteczna, gdyż gorączka nie jest powodem wysokiej temperatury ciała.

Hipertermia złośliwa – leczenie

Leczenie hipertermii złośliwej polega na natychmiastowym odstawieniu leków wywołujących reakcję, intensywnym chłodzeniu organizmu oraz podaniu dantrolenu. Jest to lek działający bezpośrednio na mięśnie, który hamuje ich nadmierne skurcze i ogranicza dalszy wzrost temperatury ciała. Dantrolen podawany jest wyłącznie w warunkach szpitalnych, najczęściej na sali operacyjnej lub oddziale intensywnej terapii.

Podobne postępowanie wdraża się również u pacjentów ze złośliwym zespołem neuroleptycznym.

Hipertermia – pierwsza pomoc

Osobę, u której podejrzewa się przegrzanie, należy przenieść w chłodniejsze miejsce, podać jej płyny do picia i schładzać jej ciało zimnymi okładami. Bolesne skurcze zwykle ustępują po zaprzestaniu wysiłku i uzupełnieniu płynów.  Jednak najważniejszym elementem niesienia pomocy jest ocena, czy osoba chora nie wymaga specjalistycznej opieki i leczenia.  

W razie nieustępowania niepokojących objawów lub ich pogorszenia zawsze należy wezwać pomoc, dzwoniąc pod numer 112 lub 999.

Aby zadziałać prawidłowo, należy pamiętać, że udar cieplny powinno się podejrzewać w każdym przypadku podwyższenia temperatury powyżej 40°C u osoby z zaburzeniami świadomości lub prezentującej jakikolwiek inny objaw sugerujący zaburzenia organizmu.  Podniesienie ciepłoty ciała już o kilka stopni prowadzi do rozchwiania, a nawet uszkodzenia procesów metabolicznych i biologii komórek. Niewydolność wielonarządowa jest bezpośrednim stanem zagrożenia życia, dlatego tak ważne jest rozpoznanie stanu hipertermii i jej odpowiednie leczenie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o hipertermię

Czy hipertermia bez gorączki jest możliwa?

Tak. Hipertermia bez gorączki występuje wtedy, gdy temperatura ciała wzrasta wskutek przegrzania organizmu, a nie infekcji. W takiej sytuacji leki przeciwgorączkowe zwykle nie są skuteczne.

Czy gorączka po wysiłku fizycznym może oznaczać hipertermię?

Tak. Wzrost temperatury ciała po intensywnym wysiłku, szczególnie wykonywanym w wysokiej temperaturze otoczenia, może świadczyć o przegrzaniu organizmu i wymaga obserwacji.

Czy hipertermia zawsze wymaga hospitalizacji?

Nie. Łagodne przegrzanie organizmu często ustępuje po schłodzeniu i nawodnieniu. Jeśli jednak występują zaburzenia świadomości, temperatura ciała przekracza 40°C lub objawy się nasilają, konieczna jest pilna pomoc medyczna.

Czy po przebytym udarze cieplnym można wrócić do aktywności fizycznej?

Tak, jednak powrót do aktywności powinien odbywać się stopniowo i po konsultacji z lekarzem, szczególnie jeśli udar cieplny miał ciężki przebieg.

Jakie są przeciwwskazania do hipertermii leczniczej?

Hipertermia lecznicza stosowana m.in. w onkologii nie jest odpowiednia dla wszystkich pacjentów. O przeciwwskazaniach do jej zastosowania decyduje lekarz, biorąc pod uwagę stan zdrowia chorego oraz współistniejące schorzenia.

Czy osoby, które przebyły hipertermię złośliwą, powinny poinformować o tym lekarza przed operacją?

Tak. Przebyta hipertermia złośliwa lub jej występowanie w rodzinie powinny zostać zgłoszone lekarzowi przed planowanym zabiegiem, ponieważ może mieć wpływ na dobór leków stosowanych podczas znieczulenia.

Przeczytaj również:
Udar słoneczny. Uważaj na te objawy!