Kalendarz szczepień dziecka. Które z nich są obowiązkowe?
Szczepienia ochronne pomagają chronić dzieci przed groźnymi chorobami zakaźnymi i ich powikłaniami. W Polsce część szczepień jest obowiązkowa, a pozostałe są zalecane. Kiedy należy zaszczepić noworodka, niemowlę i starsze dziecko? Sprawdź kalendarz szczepień na 2027 rok i dowiedz się, które szczepienia są obowiązkowe, a które warto dodatkowo rozważyć.
Czym jest kalendarz szczepień?
Kalendarz szczepień to harmonogram określający, przeciwko jakim chorobom i w jakim wieku należy szczepić dzieci. Jest częścią Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który co roku ogłasza Główny Inspektor Sanitarny.
Program obejmuje szczepienia obowiązkowe, finansowane ze środków publicznych, oraz szczepienia zalecane. Niektóre szczepienia zalecane również mogą być bezpłatne dla określonych grup wiekowych lub osób spełniających wskazane kryteria.
Program Szczepień Ochronnych na 2027 rok został ogłoszony 28 października 2026 r. i określa harmonogram szczepień realizowanych od 1 stycznia 2027 r.
Czytaj też:
Szczepionki. Przed czym chronią i jak wpływają na naszą odporność?
Kalendarz szczepień obowiązkowych 2027 – tabela
W Polsce dzieci i młodzież podlegają obowiązkowym szczepieniom przeciwko następującym chorobom:
- gruźlicy,
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B),
- błonicy,
- tężcowi,
- krztuścowi,
- poliomyelitis (polio),
- zakażeniom wywoływanym przez Haemophilus influenzae typu b (Hib),
- zakażeniom pneumokokowym,
- zakażeniom rotawirusowym,
- odrze, śwince i różyczce (MMR).
Dodatkowo szczepienie przeciw ospie wietrznej jest obowiązkowe dla określonych grup dzieci, m.in. uczęszczających do żłobków lub klubów dziecięcych oraz dzieci z wybranych grup ryzyka.
Poniższa tabela przedstawia podstawowy kalendarz szczepień obowiązkowych na 2027 rok.
| Wiek dziecka | Szczepienia obowiązkowe |
|---|---|
| Po urodzeniu, przed wypisem ze szpitala | Gruźlica (BCG), WZW B – pierwsza dawka |
| 2. miesiąc życia | WZW B – druga dawka, błonica, tężec, krztusiec (DTP) – pierwsza dawka, Hib – pierwsza dawka, pneumokoki – pierwsza dawka, rotawirusy – pierwsza dawka |
| 4. miesiąc życia | DTP – druga dawka, Hib – druga dawka, polio – pierwsza dawka, pneumokoki – druga dawka, rotawirusy – kolejna dawka |
| 5.–6. miesiąc życia | Rotawirusy – trzecia dawka, jeśli stosowana szczepionka wymaga schematu trzydawkowego |
| 6. miesiąc życia | DTP – trzecia dawka, Hib – trzecia dawka, polio – druga dawka |
| 7. miesiąc życia | WZW B – trzecia dawka |
| 13.–15. miesiąc życia | Odra, świnka, różyczka (MMR) – pierwsza dawka, pneumokoki – trzecia dawka |
| 16.–18. miesiąc życia | DTP – czwarta dawka, Hib – czwarta dawka, polio – trzecia dawka |
| 6. rok życia | Błonica, tężec, krztusiec (DTaP), polio, odra, świnka, różyczka (MMR) – dawki przypominające |
| 14. rok życia | Błonica, tężec, krztusiec (Tdap) – dawka przypominająca |
| 19. rok życia | Błonica, tężec (Td) – dawka przypominająca |
Tabela przedstawia standardowy schemat szczepień. Terminy i liczba dawek mogą się różnić w przypadku stosowania szczepionek skojarzonych 5w1 lub 6w1, wcześniactwa, szczególnych wskazań medycznych albo konieczności uzupełnienia pominiętych szczepień.
Szczepienia obowiązkowe są finansowane ze środków publicznych, jeśli wykonywane są szczepionkami zapewnianymi w ramach PSO. Rodzice mogą również wybrać inne preparaty, np. szczepionki skojarzone, których zakup może wiązać się z dodatkowym kosztem.
Jakie szczepienia otrzymuje noworodek i niemowlę?
Pierwsze szczepienia noworodka wykonuje się jeszcze w szpitalu, od pierwszej doby życia do dnia wypisu. Obejmują one ochronę przed gruźlicą (BCG) oraz wirusowym zapaleniem wątroby typu B (WZW B).
Kolejne szczepienia rozpoczynają się w 2. miesiącu życia, po ukończeniu przez dziecko 6 tygodni. Niemowlę otrzymuje wówczas pierwsze dawki szczepionek przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, Hib, pneumokokom i rotawirusom oraz kolejną dawkę przeciw WZW B w standardowym schemacie.
W następnych miesiącach podawane są kolejne dawki, które pozwalają uzyskać i utrzymać odpowiednią ochronę. Dokładny harmonogram zależy m.in. od rodzaju zastosowanych szczepionek.
Jakie szczepienia wykonuje się u dzieci w wieku 5–6 lat?
Zgodnie z kalendarzem szczepień na 2027 rok dawki przypominające podaje się w 6. roku życia, czyli po ukończeniu przez dziecko 5 lat, a przed 6. urodzinami.
Obejmują one szczepienia przeciwko:
- błonicy, tężcowi i krztuścowi – szczepionką DTaP,
- poliomyelitis (polio) – szczepionką IPV,
- odrze, śwince i różyczce – szczepionką MMR.
Szczepienia przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i polio mogą być wykonane szczepionką skojarzoną, co pozwala ograniczyć liczbę wkłuć.
Jakie szczepienia obowiązują dzieci i młodzież w wieku 14 i 19 lat?
Kalendarz szczepień obejmuje również młodzież. W tym wieku podaje się dawki przypominające, które pomagają utrzymać odporność uzyskaną po wcześniejszych szczepieniach.
- W 14. roku życia wykonuje się szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tdap).
- W 19. roku życia wykonuje się szczepienie przeciw błonicy i tężcowi (Td).
Jeśli dziecko nie otrzymało wcześniej wszystkich obowiązkowych szczepień, lekarz ustala indywidualny harmonogram ich uzupełnienia.
Szczepionki 5w1 i 6w1 – czym się różnią?
Szczepionki skojarzone umożliwiają ochronę przed kilkoma chorobami podczas jednego wkłucia. Dzięki temu można ograniczyć liczbę zastrzyków wykonywanych u niemowlęcia.
Szczepionka 5w1 chroni przed pięcioma chorobami:
- błonicą,
- tężcem,
- krztuścem,
- polio,
- zakażeniami Hib.
Szczepionka 6w1 zapewnia dodatkowo ochronę przed wirusowym zapaleniem wątroby typu B.
W Programie Szczepień Ochronnych na 2027 rok uwzględniono osobne schematy szczepień z wykorzystaniem preparatów 5w1 i 6w1.
| Cecha | Szczepionka 5w1 | Szczepionka 6w1 |
|---|---|---|
| Liczba chorób, przed którymi chroni | 5 | 6 |
| Ochrona przed błonicą, tężcem i krztuścem | Tak | Tak |
| Ochrona przed polio i Hib | Tak | Tak |
| Ochrona przed WZW B | Nie | Tak |
| Liczba dawek w podstawowym schemacie PSO 2027 | 4 | 4 |
Przy stosowaniu szczepionki 5w1 konieczne jest osobne szczepienie przeciw WZW B. Szczepionka 6w1 zawiera już ten składnik, dlatego pozwala ograniczyć liczbę dodatkowych wkłuć.
W obu przypadkach dziecko nadal wymaga szczepień przeciw pneumokokom, rotawirusom oraz innym chorobom przewidzianym w kalendarzu.
Które szczepienia są zalecane dla dzieci?
Oprócz szczepień obowiązkowych Program Szczepień Ochronnych na 2027 rok uwzględnia również szczepienia zalecane. Zapewniają one dodatkową ochronę przed chorobami zakaźnymi i ich powikłaniami.
Do najważniejszych należą:
| Szczepienie przeciwko | Kiedy jest zalecane? |
|---|---|
| Meningokokom | Już od wieku niemowlęcego, zgodnie ze schematem właściwym dla szczepionki |
| Grypie | Corocznie od ukończenia 6. miesiąca życia |
| Ospie wietrznej | Zwykle od ukończenia 12. miesiąca życia; szczepienie obejmuje 2 dawki |
| HPV | Zalecane od 9. roku życia |
| Kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM) | Zwykle od ukończenia 1. roku życia, zgodnie z charakterystyką szczepionki |
| WZW typu A | Zwykle od ukończenia 1. roku życia |
| COVID-19 | Zgodnie z aktualnymi zaleceniami i zasadami kwalifikacji |
Szczepienia przeciw HPV są szczególnie ważne w profilaktyce nowotworów związanych z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego. W ramach programu powszechnego dostępne są bezpłatne szczepienia dla dziewcząt i chłopców od ukończenia 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia.
Szczepienie przeciw ospie wietrznej jest zalecane dla dzieci, które nie chorowały i nie zostały wcześniej zaszczepione. W określonych sytuacjach jest jednak obowiązkowe, np. dla dzieci uczęszczających do żłobka lub klubu dziecięcego.
Co zrobić, jeśli dziecko nie otrzymało szczepienia w terminie?
Jeśli dziecko nie zostało zaszczepione zgodnie z kalendarzem, skontaktuj się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej. Na podstawie dokumentacji szczepień i wieku dziecka ustali on indywidualny harmonogram szczepień wyrównawczych.
Opóźnienie nie zawsze oznacza konieczność rozpoczynania całego cyklu od początku. W wielu przypadkach można kontynuować szczepienia, zachowując odpowiednie odstępy między dawkami.
Nie odkładaj jednak wizyty bez potrzeby. Do czasu uzupełnienia szczepień dziecko może nie mieć pełnej ochrony przed określonymi chorobami zakaźnymi.
Jakie są konsekwencje niezaszczepienia dziecka?
W Polsce obowiązek szczepień ochronnych wynika z ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Rodzice lub opiekunowie prawni są zobowiązani do zapewnienia dziecku realizacji szczepień obowiązkowych, jeśli nie występują przeciwwskazania medyczne.
W przypadku uchylania się od tego obowiązku może zostać wszczęte postępowanie administracyjne. Jednym ze środków stosowanych w celu wyegzekwowania obowiązku jest grzywna w celu przymuszenia, która może być nakładana ponownie w granicach określonych przepisami.
Rezygnacja ze szczepień wiąże się również z ryzykiem zdrowotnym. Niezaszczepione dziecko jest bardziej narażone na zachorowanie na choroby zakaźne i wystąpienie ich powikłań.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o kalendarz szczepień dziecka
Jakie szczepienia są obowiązkowe w 2027 roku?
W 2027 roku obowiązkowe są m.in. szczepienia przeciw gruźlicy, WZW B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio, Hib, pneumokokom, rotawirusom oraz odrze, śwince i różyczce. Szczepienie przeciw ospie wietrznej jest obowiązkowe dla określonych grup dzieci.
Kiedy wykonuje się pierwsze szczepienia noworodka?
Pierwsze szczepienia przeciw gruźlicy i WZW B wykonuje się od pierwszej doby życia, przed wypisem ze szpitala. Kolejne szczepienia rozpoczynają się w 2. miesiącu życia.
Czy szczepienie 5-latka jest obowiązkowe?
Tak. W 6. roku życia, czyli po ukończeniu 5 lat, dziecko powinno otrzymać obowiązkowe dawki przypominające przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio oraz odrze, śwince i różyczce.
Czy szczepionka 6w1 zastępuje wszystkie szczepienia niemowlęcia?
Nie. Szczepionka 6w1 chroni przed sześcioma chorobami, ale dziecko nadal wymaga innych szczepień przewidzianych w kalendarzu, np. przeciw pneumokokom i rotawirusom.
Czy szczepienie przeciw HPV jest obowiązkowe?
Nie, szczepienie przeciw HPV jest zalecane. Dzieci w wieku objętym powszechnym programem szczepień mogą otrzymać je bezpłatnie.
Czy można nadrobić zaległe szczepienia dziecka?
Tak. Lekarz może ustalić indywidualny kalendarz szczepień wyrównawczych, uwzględniający wiek dziecka i wcześniej podane dawki.
Przeczytaj również:
Szczepionka na meningokoki. Dlaczego warto ją zastosować?
Co myślisz o tym artykule? Podziel się opinią w komentarzu!
- https://dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2026/77/akt.pdf
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien
- Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.







