Badanie ferrytyny. Normy, badanie i interpretacja wyników

Ferrytyna – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stężenie białka magazynującego żelazo w organizmie, które pomaga ocenić wielkość jego zapasów.
• Materiał: krew żylna (surowica).
• Kiedy zbadać? Przy podejrzeniu niedoboru żelaza, niedokrwistości, przewlekłym zmęczeniu, wypadaniu włosów lub zaburzeniach gospodarki żelazowej.
• Czy trzeba być na czczo? Tak.
• Ile kosztuje? Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego.
• Inne nazwy / skróty: ferritin, stężenie ferrytyny w surowicy.

Czytaj też:
Żelazo. Jak objawia się nadmiar i niedobór? Jakie produkty są bogate w żelazo?

Ferrytyna – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie ferrytyny wykonuje się przede wszystkim przy podejrzeniu niedoboru żelaza.

Wskazaniem mogą być m.in.:

• nieprawidłowe wyniki morfologii,
• przewlekłe zmęczenie,
• bladość skóry,
• wypadanie włosów,
• inne objawy mogące towarzyszyć niedoborowi żelaza.

Ferrytyna pomaga ocenić zapasy żelaza w organizmie, dlatego może być oznaczana również wtedy, gdy morfologia jest jeszcze prawidłowa, ale istnieje podejrzenie wyczerpywania jego zapasów. Badanie wykorzystuje się także w diagnostyce zaburzeń gospodarki żelazowej, m.in. przy podejrzeniu nadmiaru żelaza lub hemochromatozy.

U kobiet w ciąży zapotrzebowanie na żelazo wzrasta, dlatego w wybranych sytuacjach również ocenia się jego zapasy. O potrzebie wykonania badania i dalszym postępowaniu decyduje lekarz.

Ferrytyna – przygotowanie do badania

Jeśli przyjmujesz leki lub inne preparaty, poinformuj o nich personel punktu pobrań. Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków ani suplementów przed badaniem.

Próbkę krwi należy pobrać rano, najlepiej między 7:00 a 10:00, na czczo. Od ostatniego posiłku powinno upłynąć co najmniej 12 godzin. Dzień wcześniej zaleca się zjedzenie kolacji przed godz. 18:00.

W przypadku stosowania preparatów żelaza należy uwzględnić zalecenia dotyczące ich przyjmowania przed badaniem. Należy również unikać bardzo intensywnego wysiłku. O niedawno przebytej infekcji lub trwającym stanie zapalnym należy poinformować personel punktu pobrań, ponieważ mogą one wpływać na poziom ferrytyny.

Ferrytyna – pobierany materiał

Krew żylna, zazwyczaj pobierana z żyły łokciowej.

Ferrytyna – czy badanie trzeba wykonać na czczo?

Tak. Badanie najlepiej wykonać rano, po zachowaniu co najmniej 12 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku. 

Ferrytyna – cena badania

Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań.

Ferrytyna – co może wpłynąć na wynik?

Na stężenie ferrytyny może wpływać wiele czynników, dlatego wynik należy interpretować w kontekście innych badań i aktualnego stanu zdrowia.

Najważniejsze z nich to:

• stany zapalne i infekcje – ferrytyna jest białkiem ostrej fazy, dlatego jej poziom może wzrastać podczas infekcji i stanów zapalnych, nawet jeśli zapasy żelaza nie są zwiększone,
• suplementacja żelaza – przyjmowanie preparatów żelaza może wpływać na wynik,
• choroby wątroby – uszkodzenie komórek wątroby może prowadzić do zwiększenia stężenia ferrytyny we krwi,
• intensywny wysiłek fizyczny – może wpływać na wyniki badań związanych z gospodarką żelazową,
• ciąża – w czasie ciąży zmienia się gospodarka żelazem i zapotrzebowanie na ten pierwiastek,
• choroby przewlekłe i zaburzenia metaboliczne – mogą powodować podwyższenie ferrytyny.

Ferrytyna – normy badania

Zakresy referencyjne ferrytyny różnią się między laboratoriami, dlatego wynik zawsze należy interpretować w odniesieniu do zakresu podanego na własnym sprawozdaniu. Poniższe wartości mają charakter orientacyjny.

Ferrytyna – norma dla kobiet

U dorosłych kobiet poziom ferrytyny wynosi zwykle około 15–200 µg/l. Zawsze należy sprawdzić zakres podany przez laboratorium.

Ferrytyna poniżej 30 µg/l może wskazywać na wyczerpywanie zapasów żelaza, nawet jeśli stężenie hemoglobiny pozostaje prawidłowe. Interpretacja takiego wyniku powinna uwzględniać m.in. stan zapalny oraz inne parametry gospodarki żelazowej.

Ferrytyna – norma dla mężczyzn

U dorosłych mężczyzn poziom ferrytyny wynosi zwykle około 30-400 µg/l. Podobnie jak w przypadku kobiet, należy przede wszystkim kierować się zakresem podanym przez laboratorium.

Ferrytyna – normy u dzieci

Normy ferrytyny u dzieci zależą od wieku i płci. W pierwszych tygodniach życia jej poziom może być znacznie wyższy niż u dorosłych, a następnie stopniowo się obniża. Wynik należy interpretować na podstawie zakresu referencyjnego właściwego dla wieku dziecka.

Ferrytyna – normy u kobiet w ciąży

W ciąży zapotrzebowanie na żelazo wzrasta, dlatego stężenie ferrytyny może się zmieniać wraz z przebiegiem ciąży. Wynik należy interpretować z uwzględnieniem okresu ciąży, morfologii oraz innych parametrów gospodarki żelazowej.

Ferrytyna – przyczyny niskiego poziomu

Niskie stężenie ferrytyny najczęściej wskazuje na zmniejszenie zapasów żelaza. Może pojawić się jeszcze przed rozwojem pełnoobjawowej niedokrwistości.

Najczęstsze przyczyny obniżonej ferrytyny to:

• niewystarczająca podaż żelaza – m.in. przy diecie ubogiej w ten składnik,
• zaburzenia wchłaniania – np. w przebiegu celiakii lub niektórych chorób przewodu pokarmowego,
• przewlekła utrata krwi – m.in. obfite miesiączki lub krwawienia z przewodu pokarmowego,
• zwiększone zapotrzebowanie na żelazo – m.in. w ciąży oraz podczas intensywnego wzrostu,
• zwiększona utrata żelaza – np. u osób regularnie oddających krew.

Ferrytyna – objawy przy niskim poziomie

Objawy związane z niedoborem żelaza mogą pojawić się jeszcze zanim rozwinie się niedokrwistość.

Mogą należeć do nich:

• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• bladość skóry,
• wypadanie włosów i łamliwość paznokci,
• trudności z koncentracją,
• kołatanie serca,
• duszność podczas wysiłku,
• zawroty głowy,
• zwiększona wrażliwość na zimno.

Ferrytyna – jak podnieść poziom?

Postępowanie zależy od przyczyny obniżonego poziomu ferrytyny. Lekarz może zalecić zmianę diety, suplementację żelazem lub dalszą diagnostykę, jeśli trzeba ustalić przyczynę niedoboru.

Dieta może być elementem uzupełniania żelaza. Jego źródłem są m.in. mięso, ryby, rośliny strączkowe, pestki i zielone warzywa liściaste. Samodzielne przyjmowanie dużych dawek żelaza bez ustalenia przyczyny niedoboru nie jest dobrym rozwiązaniem.

Jeżeli niska ferrytyna jest związana z krwawieniem, zaburzeniami wchłaniania lub inną chorobą, samo uzupełnianie żelaza nie rozwiąże problemu.

Ferrytyna – przyczyny wysokiego poziomu

Podwyższona ferrytyna nie musi oznaczać nadmiaru żelaza. Jej stężenie rośnie również w przebiegu stanów zapalnych, chorób wątroby i niektórych chorób metabolicznych.

Możliwe przyczyny wysokiej ferrytyny to:

• hemochromatoza – choroba powodująca nadmierne gromadzenie żelaza w organizmie,
• choroby wątroby – m.in. stłuszczeniowa choroba wątroby i choroba alkoholowa wątroby,
• stany zapalne i infekcje – ferrytyna jako białko ostrej fazy może wzrastać niezależnie od zapasów żelaza,
• choroby nowotworowe – niektóre nowotwory mogą wiązać się z podwyższonym poziomem ferrytyny,
• zaburzenia metaboliczne – podwyższona ferrytyna może towarzyszyć m.in. otyłości, insulinooporności i cukrzycy typu 2,
• nadmierna podaż żelaza – np. w wyniku długotrwałego przyjmowania dużych dawek preparatów żelaza.

Ferrytyna – objawy przy wysokim poziomie 

Podwyższona ferrytyna często nie powoduje charakterystycznych objawów i może zostać wykryta przypadkowo podczas badań laboratoryjnych.

Jeśli wzrost ferrytyny wynika z przeciążenia organizmu żelazem, mogą pojawić się:

• przewlekłe zmęczenie,
• bóle stawów,
• dolegliwości ze strony prawego podżebrza.

Przy nieleczonej hemochromatozie nadmiar żelaza może z czasem uszkadzać narządy.

Ferrytyna – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku badania ferrytyny skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

Ferrytyny nie należy interpretować w oderwaniu od pozostałych parametrów.

Lekarz może ocenić ją razem z:

• morfologią krwi,
• żelazem w surowicy,
• wysyceniem transferyny (TSAT),
• transferyną,
• CRP,
• innymi parametrami gospodarki żelazowej.

Powiązane badania

Ferrytynę często ocenia się razem z innymi badaniami gospodarki żelazowej:

• morfologia krwi – pozwala ocenić m.in. stężenie hemoglobiny, liczbę erytrocytów i ich parametry,
• żelazo w surowicy – informuje o aktualnym stężeniu żelaza we krwi, ale samo w sobie nie pozwala ocenić jego zapasów,
• transferyna i wysycenie transferyny (TSAT) – pomagają ocenić transport żelaza i są szczególnie przydatne przy podwyższonej ferrytynie,
• CRP – pomaga ocenić, czy stan zapalny może wpływać na stężenie ferrytyny.

FAQ – Najczęściej zdawane pytania o badanie ferrytyny

Jaka jest norma ferrytyny?

Norma ferrytyny zależy m.in. od płci, wieku i zakresu referencyjnego laboratorium, dlatego wynik należy interpretować zgodnie z zakresem podanym na wyniku badania.

Jak wygląda badanie ferrytyny?

Badanie ferrytyny wykonuje się z próbki krwi żylnej. Przygotowanie do badania zależy od zaleceń laboratorium.

Co oznacza niski poziom ferrytyny?

Niski poziom ferrytyny może wskazywać na małe zapasy żelaza w organizmie, nawet jeśli morfologia krwi jest jeszcze prawidłowa. Przy interpretacji wyniku bierze się pod uwagę także inne parametry gospodarki żelazowej.

Co oznacza wysoka ferrytyna?

Podwyższony poziom ferrytyny może mieć różne przyczyny, m.in. stan zapalny, choroby wątroby lub nadmiar żelaza. Sam wynik ferrytyny nie pozwala ustalić przyczyny jego zwiększenia.

Czy ferrytynę bada się na czczo?

Sposób przygotowania do badania zależy od zaleceń laboratorium oraz tego, jakie inne badania są wykonywane jednocześnie. Przed pobraniem krwi należy stosować się do instrukcji otrzymanej od punktu pobrań.

Czy można brać żelazo przed badaniem ferrytyny?

Przed badaniem ferrytyny nie należy samodzielnie zmieniać dawkowania ani odstawiać preparatów żelaza. O sposobie przygotowania do badania decyduje lekarz lub laboratorium, zależnie od celu oznaczenia.

Czy ferrytyna i żelazo to to samo?

Nie. Ferrytyna odzwierciedla przede wszystkim zapasy żelaza w organizmie, natomiast oznaczenie żelaza we krwi pokazuje jego aktualne stężenie w surowicy.

Jakie badania wykonać razem z ferrytyną?

Ferrytynę często interpretuje się razem z morfologią krwi oraz innymi parametrami gospodarki żelazowej, takimi jak żelazo, transferyna, TIBC lub wysycenie transferryny.

Czy można mieć prawidłową morfologię i niską ferrytynę?

Tak. Zmniejszenie zapasów żelaza może występować jeszcze przed pojawieniem się zmian w morfologii krwi, dlatego oba badania dostarczają innych informacji.

Co oznacza ferrytyna 8–12 ng/ml?

Ferrytyna w zakresie 8–12 ng/ml jest niska i może wskazywać na znaczne zmniejszenie zapasów żelaza. Wynik należy ocenić razem z morfologią krwi i pozostałymi parametrami gospodarki żelazowej.

Czy ferrytyna 15–20 ng/ml jest prawidłowa?

Ferrytyna w zakresie 15–20 ng/ml może mieścić się w zakresie referencyjnym niektórych laboratoriów, ale oznacza stosunkowo niewielkie zapasy żelaza. Interpretacja zależy od zakresu referencyjnego laboratorium oraz pozostałych wyników.

Przeczytaj również:
Niedokrwistość – rodzaje, przyczyny, objawy