Posiew moczu. Badanie, wyniki, normy i interpretacja

Posiew moczu – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Obecność i rodzaj bakterii lub grzybów w moczu. Jeśli wykonano antybiogram, pokazuje on również, na które antybiotyki wykryta bakteria jest wrażliwa.
• Materiał: mocz, najczęściej pobrany ze środkowego strumienia.
• Kiedy zbadać? Przy podejrzeniu zakażenia układu moczowego, nawracających infekcjach, braku poprawy po leczeniu oraz w ciąży.
• Czy trzeba być na czczo? Nie. Przed badaniem możesz normalnie jeść i pić.
• Ile kosztuje? Zwykle około 50–75 zł. Cena zależy od punktu pobrań.
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle 2–5 dni roboczych. Czas zależy od laboratorium oraz tego, czy konieczne jest wykonanie antybiogramu.
• Inne nazwy / skróty: urine culture (ang.), badanie mikrobiologiczne moczu, posiew moczu z antybiogramem.

Czytaj też:
Zapalenie pęcherza moczowego. Jak je rozpoznać i jak leczyć?

Posiew moczu – kto i kiedy powinien wykonać badanie?

Badanie moczu na posiew wykonuje się przede wszystkim przy podejrzeniu zakażenia układu moczowego. Pozwala sprawdzić, jaki drobnoustrój może odpowiadać za infekcję, a antybiogram pomaga lekarzowi dobrać odpowiedni antybiotyk.

Wskazaniem do badania mogą być:

• pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
• częste oddawanie moczu,
• nagłe parcie na pęcherz,
• ból lub dyskomfort w podbrzuszu,
• gorączka lub dreszcze,
• ból w okolicy lędźwiowej.

Gorączka, dreszcze i ból w okolicy lędźwiowej mogą wskazywać, że zakażenie objęło także nerki.

Posiew jest szczególnie przydatny przy nawracających zakażeniach, nietypowych objawach, podejrzeniu odmiedniczkowego zapalenia nerek, czyli zakażenia obejmującego nerkę, oraz wtedy, gdy dotychczasowe leczenie nie przynosi poprawy.

U osób bez objawów posiewu nie wykonuje się rutynowo. Ważnym wyjątkiem jest ciąża, kiedy badanie pomaga wykryć także bezobjawowy bakteriomocz, czyli obecność bakterii w moczu mimo braku typowych dolegliwości.

Posiew moczu – przygotowanie do badania

Mocz najlepiej pobierz po nocnym odpoczynku lub co najmniej 4 godziny po poprzednim oddaniu moczu. Do badania potrzebujesz jednorazowego, jałowego pojemnika. Przed pobraniem umyj ręce i okolice ujścia cewki moczowej.

Pierwszą porcję moczu oddaj do toalety. Następnie, bez przerywania strumienia, pobierz środkową porcję do pojemnika. Końcową porcję również oddaj do toalety. Nie dotykaj wnętrza pojemnika ani wewnętrznej strony nakrętki.

Jeśli przyjmujesz antybiotyk, poinformuj o tym lekarza lub personel punktu pobrań. Antybiotyk może zahamować wzrost bakterii i wpłynąć na wynik. Nie odstawiaj jednak samodzielnie rozpoczętego leczenia.

Próbkę dostarcz do punktu pobrań możliwie szybko, zgodnie z otrzymaną instrukcją.

Posiew moczu – pobierany materiał

Materiałem do badania jest mocz, najczęściej pobrany ze środkowego strumienia do jałowego pojemnika. W określonych sytuacjach mocz może zostać pobrany w inny sposób, np. przez cewnik. Sposób pobrania ma znaczenie przy interpretacji wyniku, szczególnie u dzieci.

Prawidłowe pobranie zmniejsza ryzyko przedostania się do próbki bakterii ze skóry i okolic intymnych.

Posiew moczu – na czczo

Do posiewu moczu nie trzeba być na czczo. Możesz wcześniej normalnie jeść i pić.

Znacznie ważniejsze jest prawidłowe pobranie próbki i zachowanie odpowiedniego odstępu od poprzedniego oddania moczu.

Posiew moczu – cena badania

Posiew moczu kosztuje zwykle około 50–75 zł. Cena zależy od punktu pobrań.

Przed badaniem sprawdź aktualny cennik wybranego punktu, ponieważ ceny mogą różnić się między miastami i laboratoriami.

Posiew moczu – co może wpłynąć na wynik badania?

Na wynik posiewu mogą wpływać:

• antybiotykoterapia – może zahamować wzrost bakterii i prowadzić do wyniku ujemnego mimo zakażenia,
• zanieczyszczenie próbki – bakterie ze skóry lub okolic intymnych mogą dostać się do pojemnika,
• nieprawidłowe pobranie moczu – np. pobranie pierwszej zamiast środkowej porcji,
• nieprawidłowy transport lub przechowywanie – mogą zmienić liczbę drobnoustrojów w próbce,
• zbyt krótki odstęp od poprzedniego oddania moczu – może utrudnić wykrycie niewielkiej liczby bakterii,
• wypicie bardzo dużej ilości płynów przed badaniem – może nadmiernie rozcieńczyć mocz.

Jeśli próbka została zanieczyszczona lub wynik budzi wątpliwości, lekarz może zalecić ponowne wykonanie badania.

Normy posiewu moczu

Prawidłowy wynik posiewu moczu jest ujemny, czyli w próbce nie stwierdza się istotnego wzrostu drobnoustrojów. Jeśli bakterie zostaną wyhodowane, laboratorium podaje ich ilość w jednostkach CFU/ml. Skrót CFU/ml oznacza liczbę kolonii bakterii, które wyrosły z 1 ml moczu, i pomaga ocenić ilość żywych drobnoustrojów w próbce.

Nie ma jednej wartości, która w każdej sytuacji pozwala rozpoznać zakażenie. Orientacyjnie:

• <10³ CFU/ml – zwykle nie wskazuje na istotny wzrost bakterii,
• około 10⁴ CFU/ml – wynik wymaga oceny razem z objawami i sposobem pobrania próbki,
• ≥10⁵ CFU/ml – może wskazywać na obecność istotnej liczby bakterii w moczu.

U osoby z typowymi objawami zakażenia znaczenie mogą mieć również niższe wartości. Dlatego wyniku nie należy interpretować wyłącznie na podstawie liczby CFU/ml.

Ujemny posiew nie zawsze całkowicie wyklucza zakażenie. Wynik może być fałszywie ujemny np. po wcześniejszym przyjęciu antybiotyku, przy zbyt małej liczbie drobnoustrojów w próbce albo wtedy, gdy przyczyną dolegliwości jest drobnoustrój niewykrywany w standardowym posiewie.

Normy posiewu moczu u dzieci

U dzieci wynik posiewu interpretuje się z uwzględnieniem wieku, objawów oraz sposobu pobrania moczu.

Odmienne kryteria stosuje się dla próbki pobranej ze środkowego strumienia, inne po cewnikowaniu, a jeszcze inne przy moczu pobranym bezpośrednio z pęcherza. W zależności od sposobu pobrania znaczenie kliniczne mogą mieć już wartości około 10³–10⁴ CFU/ml, dlatego nie ma jednej wartości CFU/ml odpowiedniej dla wszystkich dzieci.

U najmłodszych dzieci szczególnie ważne jest prawidłowe pobranie próbki, ponieważ jej zanieczyszczenie może prowadzić do błędnej interpretacji wyniku.

Normy posiewu moczu u kobiet w ciąży

W ciąży posiew moczu wykonuje się także wtedy, gdy kobieta nie ma objawów zakażenia. Badanie pomaga wykryć bezobjawowy bakteriomocz. Za znamienny bakteriomocz u osoby bez objawów uznaje się zwykle wzrost bakterii w ilości ≥10⁵ CFU/ml. Przy objawach zakażenia znaczenie mogą mieć również niższe wartości, dlatego wynik powinien ocenić lekarz.

Bezobjawowy bakteriomocz w ciąży wymaga leczenia, ponieważ zwiększa ryzyko zakażenia nerek.

Wynik dodatni posiewu moczu – przyczyny

Posiew moczu dodatni oznacza, że w próbce wyhodowano drobnoustroje. Taki wynik nie zawsze jest jednak równoznaczny z zakażeniem wymagającym leczenia.

Może oznaczać:

• zakażenie układu moczowego,
• bezobjawowy bakteriomocz,
• zanieczyszczenie próbki podczas pobrania.

Najczęstszą bakterią wywołującą zakażenia układu moczowego jest Escherichia coli. W posiewie mogą zostać wykryte również m.in. Klebsiella pneumoniae, Staphylococcus saprophyticus czy Enterococcus faecalis. W próbce mogą pojawić się także drożdżaki, np. Candida. Ich obecność nie zawsze oznacza zakażenie wymagające leczenia.

Badanie moczu z posiewem pozwala wykryć drobnoustrój, ale wynik trzeba ocenić razem z objawami, liczbą CFU/ml i sposobem pobrania materiału.

Wynik dodatni posiewu moczu – objawy

Dodatniemu posiewowi podczas zakażenia pęcherza mogą towarzyszyć:

• pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
• częstomocz,
• nagłe parcie na pęcherz,
• ból lub dyskomfort w podbrzuszu.

Jeśli zakażenie obejmuje nerki, mogą pojawić się gorączka, dreszcze, ból w okolicy lędźwiowej, nudności lub wymioty. W takiej sytuacji skontaktuj się z lekarzem bez zwłoki.

Dodatni posiew może wystąpić również bez żadnych objawów. Taki stan nazywa się bezobjawowym bakteriomoczem i nie zawsze wymaga leczenia antybiotykiem.

Posiew moczu – co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Niezależnie od wyniku posiewu moczu skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, objawów, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.

Jeśli masz wynik dodatni, lekarz oceni, czy wskazuje on na zakażenie, bezobjawowy bakteriomocz czy zanieczyszczenie próbki.

Jeśli potrzebne jest leczenie antybiotykiem, antybiogram pokazuje, na które leki bakteria jest wrażliwa, a na które oporna. Dzięki temu lekarz może dobrać leczenie do wykrytego drobnoustroju.

Nie każdy posiew moczu dodatni wymaga antybiotykoterapii. Bezobjawowego bakteriomoczu u większości zdrowych osób nie leczy się. Do najważniejszych wyjątków należą ciąża oraz niektóre zabiegi urologiczne.

W przypadku wyniku ujemnego i utrzymujących się objawów lekarz może zalecić powtórzenie posiewu lub poszerzenie diagnostyki.

Posiew moczu – powiązane badania

W diagnostyce zakażeń układu moczowego lekarz może zlecić:

• badanie ogólne moczu – pomaga wykryć m.in. leukocyty, erytrocyty i azotyny,
• morfologię krwi – może dostarczyć dodatkowych informacji przy podejrzeniu bardziej nasilonego zakażenia,
• CRP – białko C-reaktywne, którego stężenie może wzrastać podczas stanu zapalnego,
• USG układu moczowego – w wybranych sytuacjach pomaga wykryć np. kamicę lub utrudniony odpływ moczu,
• badania molekularne w kierunku zakażeń przenoszonych drogą płciową – mogą być potrzebne, jeśli objawów nie wyjaśnia standardowy posiew.

Badanie ogólne moczu i posiew dostarczają różnych informacji. Pierwsze pokazuje nieprawidłowości, które mogą towarzyszyć zakażeniu, natomiast posiew pozwala wykryć i zidentyfikować drobnoustrój.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o posiew moczu

Co to jest posiew moczu?

Posiew moczu to badanie mikrobiologiczne, które wykrywa bakterie lub grzyby w moczu. W razie potrzeby laboratorium wykonuje również antybiogram.

Czym różni się badanie ogólne moczu od posiewu?

Badanie ogólne ocenia m.in. leukocyty, erytrocyty, białko i azotyny. Posiew sprawdza natomiast, czy w próbce rosną drobnoustroje i jaki jest ich rodzaj.

Jak pobrać mocz na posiew?

Pobierz mocz ze środkowego strumienia, najlepiej po nocnym odpoczynku lub co najmniej 4 godziny od poprzedniego oddania moczu. Użyj jałowego pojemnika i nie dotykaj jego wnętrza.

Czy na posiew moczu trzeba być na czczo?

Nie. Przed badaniem możesz normalnie jeść i pić.

Co oznacza posiew moczu dodatni?

Posiew moczu dodatni oznacza, że w próbce wyhodowano drobnoustroje. Wynik może wskazywać na zakażenie, bezobjawowy bakteriomocz albo zanieczyszczenie próbki.

Co oznacza ujemny posiew moczu?

Oznacza, że nie stwierdzono istotnego wzrostu drobnoustrojów. Jeśli jednak nadal masz objawy, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę.

Czy przed posiewem można brać antybiotyk?

Antybiotyk może zahamować wzrost bakterii i wpłynąć na wynik. Jeśli już go przyjmujesz, nie odstawiaj leczenia samodzielnie. Ustal z lekarzem, kiedy najlepiej wykonać badanie.

Ile czeka się na wynik posiewu moczu?

Zwykle 2–5 dni roboczych. Czas zależy od laboratorium oraz tego, czy konieczne jest wykonanie antybiogramu.

Przeczytaj również:
Krew w moczu – jakie mogą być jej przyczyny?