9
20 maja 2020

Czym są leki przeciwbakteryjne?

Leki przeciwbakteryjne obejmują antybiotyki, posiadające naturalny odpowiednik w przyrodzie oraz chemioterapeutyki pochodzenia syntetycznego – sulfonamidy. Obecnie określenie chemioterapeutyk zyskało szersze znaczenie i dotyczy antybiotyków naturalnych, półsyntetycznych i syntetycznych oraz substancji o właściwościach przeciwwirusowych czy przeciwgrzybiczych. 

Lekarka przepisuje pacjentce lek

Od odkrycia pierwszego leku przeciwbakteryjnego – penicyliny minęło przeszło 90 lat. Od tego czasu antybiotyki stały się tak popularne, że często są nadużywane, chociażby w zwykłych przeziębieniach. Ich powszechne stosowanie i wiele innych błędów spowodowały, że padły one ofiarą własnego sukcesu. 

Podział leków przeciwbakteryjnych 

Leki przeciwbakteryjne można ogólnie podzielić ze względu na budowę chemiczną, zakres, a także mechanizm działania. Podział leków oparty na mechanizmach działania wydaje się najbardziej przejrzysty: 

  • hamujące budowę ściany bakterii β-laktamy, jak na przykład popularne leki przeciwbakteryjne – penicyliny, wankomycyna, cykloseryna, teikoplanina, 
  • uszkadzające błonę komórkową bakterii – polimyksyny, aminoglikozydy, antybiotyki przeciwgrzybicze takie jak nystatyna i amfoterycyna B, 
  • hamujące biosyntezę białek – aminoglikozydy, tetracykliny, makrolidy, linkosamidy, chloramfenikol, gryzeofulwina, 
  • hamujące biosyntezę kwasów nukleinowych – rifamycyny, sulfonamidy, trimetoprim. 

Rodzaje działania przeciwbakteryjnego 

Leki przeciwbakteryjne dzieli się na bakteriostatyczne, czyli hamujące namnażanie bakterii oraz bakteriobójcze, które działają na bakterie zarówno w fazie spoczynku, jak i namnażania, doprowadzając do lizy, czyli rozpadu komórki bakteryjnej. Dobry chemioterapeutyk cechuje się przede wszystkim działaniem bakteriobójczym. 

Oporność bakterii  

Długoletnie stosowanie, a także nadużywanie substancji przeciwbakteryjnych w leczeniu i profilaktyce spowodowało powstanie wielolekoopornych szczepów bakterii. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podaje, że w ostatnich latach nastąpił zdecydowany wzrost oporności na stosowane dotychczas leki przeciwdrobnoustrojowe, a problem ten dotyczy całego świata. 

Jak możemy sobie pomóc?  

Nowe leki 

Najbardziej oczywistym rozwiązaniem wydaje się odkrycie nowych leków, lecz nie jest to takie proste. Firmy farmaceutyczne skupiają się raczej na leczeniu chorób przewlekłych niż opracowywaniu nowych leków przeciwbakteryjnych. Przyczyną są wysokie koszty badań i niewielki zysk w porównaniu na przykład ze zwrotem z inwestycji w leki przeciwnadciśnieniowe. 

Kombinacje dostępnych leków 

Wprowadzanie nowych leków i rozwój monoterapii nie jest łatwy, dlatego jednym z kierunków działań może być łączenie dostępnych na rynku substancji przeciwbakteryjnych o różnych mechanizmach działania w leczeniu skojarzonym. Łączenie antybiotyków i innych leków, które nie posiadają działania antybakteryjnego, może być również obiecujące. Zadaniem tych dodatkowych substancji może być wzmocnienie działania antybiotyku, na przykład poprzez zwiększanie przepuszczalności błony komórki bakteryjnej dla antybiotyku. 

Nanocząsteczki 

Zadaniem nanocząsteczek jest poprawienie właściwości antybiotyku. Mogą one zwiększać rozpuszczalność hydrofobowych antybiotyków, wydłużać ich okres półtrwania w organizmie, a także przedłużać uwalnianie. Dzięki temu może dojść do zmniejszenia działań niepożądanych, podania niższej dawki leku, a w dalszej konsekwencji wyeliminowania oporności. Związane jest to z kontrolowanym i precyzyjnym dostarczeniem środków przeciwbakteryjnych do miejsca zakażenia.  

Niestety problem oporności na substancje przeciwbakteryjne jest powszechny i zagraża skuteczności leków dostępnych na świecie. Chociaż koszty badań nad nowymi cząsteczkami antybakteryjnymi są zdecydowanie wysokie, wszystkie kraje na świecie powinny mieć wkład w rozwój leków przeciwbakteryjnych, aby zminimalizować światowy problem oporności. 

Źródła: 

  • W. Janiec, Farmakodynamika. Podręcznik dla studentów farmacji, 2009, PZWL. 
  • Gajdacs M. The concept of an ideal antibiotic: implications for drug design. Molecules. 2019. 
  • Canaparo R, Foglietta F, Giuntini F, Della Pepa C, Dosio F, Serpe L. Recent developments in antibacterial therapy: focus on stimuli-responsive drug-delivery systems and therapeutic nanoparticles. Molecules. 2019. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Czwarty czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19

Polscy naukowcy odkryli gen odpowiedzialny za ciężki przebieg COVID-19. Dokonali tego badacze z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku (UMB) pod kierownictwem…

Zobacz więcej

Przeziębienie czy COVID-19?

Pamiętaj, by przede wszystkim nie lekceważyć objawów chorobowych. Nawet gdy nie wydają się niezbyt nasilone – mogą zwiastować początek infekcji…

Zobacz więcej

Ważność UCC po szczepieniu preparatem Johnson&Johnson

Obecnie trwa akcja szczepień tzw. dawką przypominającą. Dawka ta wydłuża ważność certyfikatu covidowego o kolejny rok. Szczepienie przypominające jest przeznaczone…

Zobacz więcej

Certyfikat covidowy – co się zmieniło?

Od 1 lutego 2022 roku UCC (Unijne cyfrowe zaświadczenie COVID) służące do celów podróży po krajach należących do Unii Europejskiej…

Zobacz więcej

Jak przechowywać pokarm kobiecy?

Mleko matki to najlepszy pokarm dla noworodka i niemowlęcia, który zaspokaja w pełni jego potrzeby żywieniowe przez pierwsze 6 miesięcy…

Zobacz więcej

Czy należy unikać owoców podczas odchudzania?

Świeże owoce są ważnym składnikiem zdrowej i urozmaiconej diety. Są niskokaloryczne, sycące, jak również bogate w wodę, witaminy, składniki mineralne,…

Zobacz więcej

Ile kilokalorii mają mandarynki?

Mandarynki składają się przede wszystkim z wody (aż 85%), a także węglowodanów (13,3 g w 100 g; zwłaszcza sacharozy, glukozy…

Zobacz więcej

Czy warto jeść pistacje?

Pistacje to popularny rodzaj orzechów drzewnych, który jest wyjątkowo bogaty w wiele wartościowych składników odżywczych, takich jak białka, aminokwasy, jedno-…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)