58
08 grudnia 2020

Macierzanka piaskowa – jakie ma zastosowanie?

Macierzanka piaskowa jest krewną tymianku zwyczajnego i podobnie jak on ma zastosowanie w lecznictwie. Głównym aktywnym składnikiem ziela macierzanki jest olejek eteryczny, wykorzystywany ze względu na znaczącą zawartość związków fenolowych (tymol, karwakol). Ziele macierzanki ma działanie wykrztuśne, odkażające i antyoksydacyjne i przeciwnowotworowe. 

Macierzanka – charakterystyka

Macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum L.) jest rośliną należącą do rodziny wargowych (Lamiaceae). Jest spokrewniona z tymiankiem zwyczajnym i wykazuje podobne do niego właściwości. Surowcem wykorzystywanym w lecznictwie jest ziele macierzanki. Macierzanka piaskowa rośnie pospolicie na piaszczystych terenach w północnej i centralnej Europie. Inny gatunek macierzanki, również wykorzystywany w lecznictwie, to macierzanka zwyczajna (Thymus pulegioides L.). Jej prozdrowotne właściwości wykorzystywane były w tradycyjnej medycynie już od wielu wieków. 

Głównym składnikiem ziela macierzanki wykazującym wspomniane właściwości jest olejek eteryczny. Ziele zawiera go od 0,2 nawet do 1,0%, w zależności od pochodzenia rośliny i warunków jej wzrostu. W skład olejku wchodzą głównie p-cymen, ponadto tymol, karwakol i cytral. Metodą pozyskiwania olejku eterycznego z ziela macierzanki jest destylacja z parą wodną, a następnie ekstrakcja. 

Macierzanka – właściwości i zastosowanie 

Tradycyjnie macierzanka stosowana była w chorobach górnych dróg oddechowych i schorzeniach przewodu pokarmowego. Niektóre źródła wspominają również o zastosowaniu inhalacji z ziela macierzanki, która miała działać przeciwdrgawkowo. 

Obecnie ziele wykorzystywane jest do przygotowywania takich naturalnych produktów leczniczych jak:  

  • syropy,  
  • nalewki,  
  • napary,  
  • herbatki  
  • olejek eteryczny z macierzanki.  

W aptece dostępne są również zioła do samodzielnego zaparzania, które działają wykrztuśnie w męczącym kaszlu oraz w stanach łagodnego nieżytu dróg oddechowych. Taki napar wykazuje również właściwości odkażające i powlekające. 

Badania fitochemiczne i farmakologiczne wykazały, że macierzanka stanowi ważne źródło substancji:  

  • przeciwnowotworowych, 
  • przeciwdrobnoustrojowych, 
  • antyoksydacyjnych. 

Za działanie przeciwdrobnoustrojowe olejku eterycznego z macierzanki odpowiada wysokie stężenie karwakolu. Wodne i etanolowe ekstrakty z macierzanki piaskowej wykazują działanie bakteriostatyczne wobec np. gronkowca złocistego czy pałeczki okrężnicy. Karwakol może też prowadzić do destabilizacji i rozpadu błony komórkowej bakterii. Co ciekawe, biologiczny prekursos karwakolu – p-cymen nie ma tak silnego działania przeciwdrobnoustrojowego, ale w synergii z karwakolem zwiększa działanie tego drugiego. Karwakol ma również działanie cytotoksyczne w kierunku komórek nowotworowych. Eksperymenty na myszach wykazały, że karwakol pochodzący z macierzanki marokańskiej wykazuje działanie przeciwnowotworowe w jednym z typów białaczki.  

Działanie antyoksydacyjne ekstraktów z macierzanki może być pomocne w schorzeniach wynikających z postępującego stresu komórkowego i działania wolnych rodników. Stres oksydacyjny odgrywa kluczową rolę w schorzeniach układu krążenia, cukrzycy, ale również w chorobach neurodegeneracyjnych, np. chorobie Alzheimera. Badania naukowe dowiodły, że etanolowe ekstrakty macierzanki pochodzącej z Chorwacji wykazują również działanie podobne do inhibitorów acetylocholinoesterazy, które obecnie stosowane są jako leki w chorobie Alzheimera. 

Herbatka z macierzanki pozytywnie wpływa na działanie układu pokarmowego, ponieważ zwiększa wydzielanie soku żołądkowego i delikatnie wzmaga apetyt.  

Ekstrakty i olejki eteryczne z macierzanki stosowane są również w przemyśle kosmetycznym i spożywczym jako składniki aromatyzujące lub naturalne środki konserwujące.  

Macierzanka – przeciwwskazania 

Głównym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z macierzanką jest uczulenie na tymol i inne rośliny z rodziny wargowych, tj. tymianek zwyczajny. Osoby cierpiące na schorzenia tarczycy powinny skonsultować się z lekarzem przed przyjęciem preparatów zawierających macierzankę, ze względu na ryzyko wpływu macierzanki na wydzielanie hormonów tarczycy. 

Nie ma badań określających bezpieczeństwo stosowania macierzanki u dzieci do 12 r.ż. i kobiet w ciąży, dlatego nie zaleca się jej spożywania przez wspomniane grupy pacjentów. 

Źródła:  

  • Jarić S, Mitrović M, Pavlović P. Review of Ethnobotanical, Phytochemical, and Pharmacological Study of Thymus serpyllum L. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine : Ecam. 2015. 
  • Verma RS, Verma RK, Chauhan A, Yadav AK. Seasonal Variation in Essential Oil Content and Composition of Thyme, Thymus serpyllum L. Cultivated in Uttarakhand Hills. Indian Journal of Pharmaceutical Sciences. 2011. 
  • Kindl M, Blažeković B, Bucar F, Vladimir-Knežević S. Antioxidant and Anticholinesterase Potential of Six Thymus Species. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine : Ecam. 2015. 
  • Kohlmunzer S., Farmakognozja – podręcznik dla studentów farmacji, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Olej z wiesiołka a odbudowa warstwy lipidowej skóry

Olej z wiesiołka zawiera w swoim składzie nienasycone kwasy tłuszczowe omega-6 (takie jak gamma-linolenowy, linolenowy), fitosterole i witaminę E. Olej…

Zobacz więcej

Ostropest i inne zioła

Ostropestu nie powinno zalewać się wrzątkiem ze względu na degradację związków czynnych. W zasadzie żadnych ziół nie powinno się zalewać…

Zobacz więcej

Czy lek przeciwwirusowy działa w trakcie infekcji?

Preparat zawierający pranobeks inozyny można zastosować w trakcie infekcji górnych dróg oddechowych - im szybciej, tym lepiej. Jest to lek…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
18 maja 2022 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
26 listopada 2020 mgr Katarzyna Jaśkiewicz
09 listopada 2021 Magdalena Bernisz
28 października 2019 mgr farm. Magdalena Fuszara
20 listopada 2020 lek. Patrycja Królikiewicz-Kurek
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)