Badanie prolaktyny. Normy, przygotowanie i interpretacja wyników

Prolaktyna – pigułka wiedzy o badaniu

• Co pokazuje? Stężenie prolaktyny we krwi.  
• Materiał: krew żylna.  
• Kiedy zbadać? Przy zaburzeniach miesiączkowania, mlekotoku, problemach z płodnością, podejrzeniu choroby przysadki oraz podczas monitorowania leczenia hiperprolaktynemii.  
• Czy trzeba być na czczo? Tak. 
• Ile kosztuje? Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań. 
• Jak długo czeka się na wynik?   Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego. 
• Inne nazwy / skróty: PRL, prolactin (ang.) 

Czytaj też: 
Badania hormonalne. Kiedy i jakie powinno się zrobić?   

Prolaktyna – kto i kiedy powinien wykonać badanie? 

Badanie prolaktyny wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy występują objawy sugerujące zaburzenia hormonalne lub nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu rozrodczego. 

Najczęstsze wskazania to: 

• zaburzenia miesiączkowania – nieregularne lub całkowicie zatrzymane miesiączki,
• mlekotok poza ciążą i laktacją,
• problemy z płodnością – związane m.in. z zaburzeniami owulacji u kobiet lub nieprawidłowościami funkcji rozrodczych u mężczyzn,
• podejrzenie choroby przysadki – szczególnie przy bólach głowy lub zaburzeniach widzenia,
• objawy niedoboru hormonów płciowych – m.in. obniżenie libido czy zaburzenia erekcji u mężczyzn,
• monitorowanie leczenia hiperprolaktynemii. 

Prolaktyna – przygotowanie do badania  

Prolaktyna jest hormonem podatnym na wpływ wielu czynników, dlatego przygotowanie do badania ma duże znaczenie. 

Krew najlepiej pobrać rano, na czczo. Od ostatniego posiłku powinno upłynąć co najmniej 12 godzin. Rano możesz wypić niegazowaną wodę. Przy kolejnych oznaczeniach dobrze zachować podobną porę pobrania. 

Dzień przed badaniem unikaj intensywnego wysiłku fizycznego, silnego stresu, alkoholu oraz aktywności seksualnej. Warto również ograniczyć stymulację piersi przed pobraniem krwi.

Jeśli przyjmujesz leki na stałe lub suplementy, poinformuj o tym lekarza zlecającego badanie, niektóre substancje mogą wpływać na wynik.

Prolaktyna – pobierany materiał 

Krew żylna, najczęściej pobierana z żyły w zgięciu łokciowym. 

Prolaktyna – czy badanie trzeba wykonać na czczo? 

Tak. Zaleca się co najmniej 12-godzinną przerwę od ostatniego posiłku oraz pobranie krwi rano. 

Prolaktyna – zakres cenowy badania 

Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od punktu pobrań. 

Prolaktyna – co może wpłynąć na wynik badania? 

Stężenie prolaktyny może zmieniać się pod wpływem różnych czynników fizjologicznych i leków. 

Na wynik mogą wpływać m.in.: 

• stres i wysiłek fizyczny,
• sen i pora pobrania krwi,
• aktywność seksualna i stymulacja piersi,
• posiłek przed badaniem,
• ciąża i laktacja,
• niektóre leki – m.in. metoklopramid, leki przeciwpsychotyczne, opioidy i część leków przeciwdepresyjnych,
• makroprolaktyna – biologicznie mniej aktywna forma prolaktyny, która może powodować podwyższony wynik laboratoryjny przy niewielkich lub braku objawów klinicznych.

Przy utrzymującym się podwyższonym wyniku lekarz może zlecić oznaczenie makroprolaktyny. 

Prolaktyna – normy badania 

Zakres referencyjny prolaktyny zależy od płci, wieku, ciąży i zastosowanej metody.

Wartości referencyjne mogą różnić się również między laboratoriami. Zawsze kieruj się zakresem podanym na wyniku badania. 

Prolaktyna – normy u kobiet 

U kobiet niebędących w ciąży typowa górna granica prolaktyny wynosi około 25 µg/ml.

Prolaktyna – normy u mężczyzn 

U mężczyzn typowa górna granica prolaktyny wynosi około 15 µg/ml.

Prolaktyna – normy u dzieci 

Zakresy referencyjne u dzieci zależą od wieku, płci i metody oznaczenia. U noworodków stężenie prolaktyny jest fizjologicznie wyższe, a następnie stopniowo się obniża. Wynik dziecka należy porównywać z zakresem referencyjnym właściwym dla jego wieku i laboratorium. 

Prolaktyna – normy u kobiet w ciąży 

W ciąży stężenie prolaktyny fizjologicznie stopniowo rośnie. W II trymestrze może osiągać około 6-krotność, a w III trymestrze około 10-krotność górnej granicy wartości referencyjnych dla kobiet niebędących w ciąży. Pod koniec ciąży stężenie może wynosić około 150–300 µg/ml.

Z tego względu wartości prolaktyny w ciąży interpretuje się inaczej niż poza ciążą. U kobiet z prolaktynomą (łagodnym nowotworem przysadki mózgowej) rutynowe oznaczanie prolaktyny w czasie ciąży nie jest zalecane, ponieważ fizjologiczny wzrost hormonu nie pozwala wiarygodnie ocenić, czy guz przysadki się powiększa.

Prolaktyna – przyczyny wysokiego poziomu 

Podwyższone stężenie prolaktyny może mieć przyczyny fizjologiczne, związane z lekami lub chorobami. 

Przyczyny fizjologiczne 

• Ciąża,
• laktacja,
• sen,
• stres,
• wysiłek fizyczny,
• stymulacja piersi.

Przyczyny związane z chorobami 

• Prolaktinoma – gruczolak przysadki wydzielający prolaktynę,
• niedoczynność tarczycy,
• choroby podwzgórza lub przysadki,
• przewlekła choroba nerek,
• zespół policystycznych jajników (PCOS) w wybranych przypadkach.

Leki 

Podwyższenie prolaktyny mogą powodować m.in. niektóre leki przeciwpsychotyczne, metoklopramid, opioidy i część leków przeciwdepresyjnych. 

Prolaktyna – objawy wysokiego poziomu 

Objawy zależą m.in. od płci oraz stopnia i przyczyny podwyższenia prolaktyny. 

U kobiet 

• Zaburzenia miesiączkowania,
• brak owulacji,
• mlekotok poza ciążą i laktacją,
• obniżenie libido,
• problemy z płodnością.

U mężczyzn 

• Obniżenie libido,
• zaburzenia erekcji,
• zaburzenia płodności,
• ginekomastia, rzadziej mlekotok.

Przy dużym guzie przysadki 

Prolaktinoma lub inny guz przysadki może powodować bóle głowy i zaburzenia widzenia, szczególnie gdy zmiana uciska struktury znajdujące się w pobliżu przysadki. 

Prolaktyna – przyczyny niskiego poziomu

Hipoprolaktynemia, czyli obniżone stężenie prolaktyny, występuje rzadko.

Najczęstsze przyczyny to:

• leczenie agonistami dopaminy, np. kabergoliną lub bromokryptyną,
• niedoczynność przysadki związana m.in. z jej uszkodzeniem,
• zespół Sheehana, czyli uszkodzenie przysadki po znacznym krwawieniu podczas porodu,
• udar lub apopleksja przysadki,
• radioterapia okolicy przysadki,
• uraz lub choroby zapalne i naciekowe przysadki.

Prolaktyna – objawy niskiego poziomu

Objawy hipoprolaktynemii zależą m.in. od płci i przyczyny obniżonego stężenia prolaktyny.

U kobiet

• brak lub niewystarczająca produkcja pokarmu po porodzie,
• zaburzenia funkcji jajników,
• zaburzenia owulacji,
• obniżenie libido,
• problemy z płodnością.

U mężczyzn

• obniżenie libido,
• zaburzenia erekcji,
• zaburzenia ejakulacji,
• nieprawidłowe parametry nasienia,
• problemy z płodnością.

Prolaktyna – co zrobić po otrzymaniu wyniku badania? 

Niezależnie od wyniku badania prolaktyny skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka. 

Pojedynczy podwyższony wynik nie zawsze oznacza chorobę. Prolaktyna silnie reaguje na stres, wysiłek, sen i inne czynniki, dlatego przy niewielkim podwyższeniu lekarz może zalecić powtórzenie badania po odpowiednim przygotowaniu. 

Przy utrzymującym się podwyższonym stężeniu lekarz może zalecić: 

• powtórne oznaczenie prolaktyny,
• oznaczenie makroprolaktyny,
• badanie TSH i fT4,
• ocenę stosowanych leków,
• w określonych przypadkach rezonans magnetyczny przysadki.

Przy podejrzeniu prolaktynomy MRI jest podstawowym badaniem obrazowym przysadki po potwierdzeniu utrzymującej się hiperprolaktynemii i wykluczeniu innych przyczyn. 

Powiązane badania 

• TSH i fT4 – pomagają ocenić czynność tarczycy, ponieważ niedoczynność tarczycy może wiązać się z hiperprolaktynemią.
• FSH i LH – przydatne w diagnostyce zaburzeń miesiączkowania i płodności.
• Estradiol – oceniany u kobiet w diagnostyce zaburzeń funkcji jajników.
• Testosteron – u mężczyzn przy objawach hipogonadyzmu.
• Makroprolaktyna – pomaga ocenić, czy podwyższony wynik wynika z obecności biologicznie mało aktywnej makroprolaktyny.
• MRI przysadki – stosowane przy utrzymującej się hiperprolaktynemii, gdy istnieje podejrzenie choroby przysadki.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o badanie prolaktyny 

Prolaktyna – co to za hormon i za co odpowiada? 

Prolaktyna to hormon produkowany głównie przez przysadkę mózgową. Kojarzysz ją przede wszystkim z laktacją, ale wpływa również na funkcje rozrodcze, cykl miesiączkowy i gospodarkę hormonalną. U mężczyzn także ma znaczenie m.in. dla funkcji seksualnych. 

Badanie prolaktyny – kiedy warto je wykonać? 

Lekarz może zalecić Ci badanie prolaktyny, jeśli występują m.in. nieregularne miesiączki, problemy z płodnością, mlekotok czy zaburzenia libido.

Jaka jest norma prolaktyny? 

Wartości prolaktyny mogą różnić się w zależności od metody oznaczenia, płci, wieku i sytuacji fizjologicznej. U kobiety niebędącej w ciąży typowa górna granica prolaktyny wynosi około 25 µg/ml, u mężczyzn około 15 µg/ml.

Prolaktyna – norma u kobiet. Czy zmienia się w ciąży? 

Tak. Norma prolaktyny zależy m.in. od ciąży i karmienia piersią. W tych okresach stężenie hormonu fizjologicznie wzrasta, dlatego wynik powinien być interpretowany z uwzględnieniem Twojej sytuacji. 

Prolaktyna u mężczyzn – co może oznaczać podwyższony wynik? 

Podwyższona prolaktyna u mężczyzn może mieć różne przyczyny, m.in. przyjmowanie niektórych leków, niedoczynność tarczycy czy zaburzenia dotyczące przysadki. Pojedynczy nieprawidłowy wynik nie wystarcza jednak do rozpoznania choroby. 

Prolaktyna – jak przygotować się do badania? 

Aby oznaczenie prolaktyny było miarodajne, przed pobraniem unikaj intensywnego wysiłku i silnego stresu, które mogą przejściowo zwiększyć jej stężenie. 

Przeczytaj również: 
Cykl miesiączkowy. Fazy, ile trwa, dni płodne, zaburzenia