Odrobaczanie dorosłych. Na czym polega?

Jak można zarazić się pasożytami? 

Pasożyty wykorzystują organizm obcego gatunku jako źródło pokarmu i środowisko życia. Ich obecność wpływa negatywnie na organizm i może wywoływać objawy chorobowe. Pasożyty najczęściej bytują w jelitach, a sporadycznie także na skórze, we włosach, w mięśniach, stawach, płucach czy wątrobie.  

Do zakażenia pasożytami może dojść na skutek: 

• zjedzenia niedomytych warzyw i owoców, surowego lub niedogotowanego mięsa, 
• wypicia zanieczyszczonej wody, 
• zaniedbywania higieny osobistej (np. przygotowywania posiłków brudnymi rękami), 
• kontaktu ze zwierzętami, szczególnie domowymi, 
• kąpieli w zanieczyszczonych zbiornikach wodnych. 

Pasożyty mogą: 

• mechanicznie uszkadzać tkanki i narządy (np. tasiemce, włosogłówka i pierwotniaki podrażniają ściany jelita, świerzbowiec ludzki drąży tunele w skórze),  
• wywoływać reakcje alergiczne (np. roztocza i nicienie), 
• wydzielać toksyny,  
• pobierać składniki odżywcze, mikroelementy i witaminy (np. bruzdogłowiec szeroki zużywa duże ilości witaminy B12, powodując jej niedobory), 
• zakłócać procesy trawienne. 

Infekcja pasożytnicza może mieć różnorodny przebieg, począwszy od bezobjawowych zakażeń, aż po nasilone, liczne objawy chorobowe. Wszystko zależy od stanu odporności danej osoby i liczebności pasożytów.  

W Polsce najczęściej występującymi chorobami pasożytniczymi są: owsica, giardioza (lamblioza), trichurioza (włosogłówka), glistnica i tasiemczyca.

Na czym polega odrobaczanie dorosłych? 

To, jak powinno przebiegać odrobaczanie, zależy od gatunku pasożyta. 

Owsica  

Najbardziej rozpowszechnionymi pasożytami w Polsce są owsiki. U dorosłych zakażenie często przebiega bezobjawowo. Jednak na skutek ciągłego samozarażania może pojawić się świąd odbytu (zwłaszcza w nocy i rano), a u kobiet także świąd lub zapalenie pochwy i sromu.  

Przy dużej liczbie pasożytów mogą wystąpić drażliwość, niepokój i bezsenność. Najcięższym powikłaniem nieleczonej owsicy jest zapalenie wyrostka robaczkowego. Leczeniem farmakologicznym obejmuje się wszystkich domowników.

Lekiem pierwszego rzutu jest pyrantel. Ta substancja lecznicza paraliżuje robaki, które tracą przyczepność do ścian jelit. Wówczas ruchy perystaltyczne powodują ich usunięcie z organizmu wraz z kałem. Lekarz może także wypisać receptę na mebendazol lub albendazol, czyli substancje zaburzające metabolizm glukozy robaków, co prowadzi do ich zniszczenia. Leczenie należy powtórzyć po 2-4 tygodniach. 

Giardioza  

Choroba wywoływana przez pierwotniaka Giardia lamblia. Głównym objawem infekcji jest biegunka, która może przybrać postać ostrą lub przewlekłą. Osoba zakażona może skarżyć się na nudności, bóle brzucha, wzdęcia, świąd skóry, wysypki i nietolerancję laktozy. Chory doświadcza zaburzeń wchłaniania i może tracić na wadze. Konsekwencją przewlekłej giardiozy jest uszkodzenie kosmków jelitowych. 

W leczeniu giardiozy stosuje się leki na receptę, takie jak: metronidazol, tinidazol, furazolidon i albendazol. Kobiety w ciąży nie mogą ich zażywać, więc leczenie podejmuje się tylko w ciężkich przypadkach z użyciem paramomycyny – antybiotyku, który słabo wchłania się z jelit.

Trichurioza  

Wywołuje ją nicień włosogłówka ludzka (Trichuris trichiura). Zamieszkuje jelito ślepe i grube, zwykle nie dając żadnych niepokojących objawów. 

W przypadku intensywnej inwazji możesz odczuwać ból podbrzusza po prawej stronie. Zdarzają się także śluzowe, biegunkowe stolce, problemy ze snem, nerwowość, niedokrwistość, bóle i zawroty głowy. W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się albendazol, mebendazol, lewamizol, iwermektynę i pyrantel, samodzielnie lub w kombinacjach. 

Glistnica  

Choroba pasożytnicza spowodowana obecnością w ustroju glisty ludzkiej (Ascaris lumbricoides). Dorosła glista osiąga długość 15-35 cm i może żyć w jelicie od roku do 2 lat. Zanim jednak się tam osiedli, jej larwy przebijają się przez ściany jelit i wędrują naczyniami krwionośnymi do wątroby, a następnie do płuc. Później przemieszczają się w kierunku dróg oddechowych i zostają odruchowo połknięte, by ponownie trafić do jelit, gdzie dojrzewają i składają jaja.  

W przebiegu glistnicy występuje cała gama niespecyficznych objawów, takich jak: kaszel, odkrztuszanie, pokrzywka, świąd skóry, zapalenie spojówek, reakcje alergiczne, problemy ze snem, nadpobudliwość nerwowa, pogorszone samopoczucie, apatia, bóle brzucha, wzdęcia, mdłości, tłuszczowe biegunki lub zaparcia. 

W leczeniu glistnicy wykorzystuje się głównie albendazol i mebendazol, które skutecznie likwidują zarówno dojrzałe osobniki, jak i postacie larwalne. Pyrantel działa tylko na dorosłe glisty, dlatego kurację najlepiej powtórzyć po 2 tygodniach. 

Tasiemczyca  

Spośród licznych gatunków tasiemców, kilka z nich stanowi zagrożenie dla człowieka. Najpowszechniejszy jest tasiemiec nieuzbrojony (Taenia saginata), a najgroźniejszy tasiemiec uzbrojony (Taenia solium). Ciało tasiemca jest zbudowane z tysięcy członów i może osiągać nawet 20 m długości.  

Zakażanie objawia się bólami brzucha, nudnościami, biegunkami lub zaparciami, zaburzeniami łaknienia, świądem skóry, osłabieniem i chudnięciem. Mogą też wystąpić objawy ze strony układu nerwowego; bóle głowy, zaburzenia równowagi, a nawet napady padaczkowe. 

Rozpoznaną tasiemczycę leczy się niklosamidem lub prazykwantelem. Żaden z tych leków nie jest zarejestrowany w Polsce, dlatego konieczne jest ich sprowadzenie z zagranicy. 

Samodzielne kuracje „na pasożyty”, bez diagnostyki, są nieuzasadnione. Nie ma oficjalnych wytycznych i wskazań do profilaktycznego odrobaczania.

Jak sprawdzić, czy mam pasożyty? 

Istnieje kilka metod wykrywania pasożytów: 

• Wymaz z okolic odbytu – pobiera się rano tuż po przebudzeniu, przed myciem, przy użyciu celofanowej taśmy. Tą metodę stosuje się, aby wykryć owsiki. Trzykrotnie powtórzone badanie daje 90% szans na ich wykrycie. 
• Badanie mikroskopowe kału – pozwala wykryć cysty lamblii, jaja glisty ludzkiej, włosogłówki, człony i jaja tasiemca. Wadą tej metody jest fakt, że pasożyty nie uwalniają swoich jaj w sposób ciągły, lecz okresowo, zgodnie z ich cyklem życiowym. Aby zwiększyć prawdopodobieństwo wykrycia intruza, powinno się wielokrotnie oddawać próbki do badania. 
• Test immunoenzymatyczny (ELISA) – pozwala wykryć obecne w próbce antygeny pasożyta. Ta metoda jest wykorzystywana w diagnostyce giardiozy. 
• Badanie krwi – sprawnie działający układ odpornościowy wytwarza specyficzne przeciwciała przeciwko pasożytowi, które można wykryć we krwi. Organizm potrzebuje jednak trochę czasu na ich produkcję (około 2-3 tygodni). 

Odrobaczanie to proces leczenia inwazji pasożytniczej. Powinien być prowadzony pod nadzorem lekarza, który na podstawie wyników badań dobierze odpowiedni lek. Mimo że profilaktyczne odrobaczanie nie jest wskazane, niektórzy decydują się na samodzielną kurację z użyciem preparatów ziołowych.

Pamiętaj, że niektóre niewłaściwie zażywane zioła mogą okazać się toksyczne. Oficjalne wytyczne nie zalecają profilaktycznego odrobaczania.