Zespół Kehrera. Czym jest choroba wdowia?

Czym jest choroba wdowia?

W leksykonach z dziedziny sekuologii możemy znaleźć historyczny już termin „zespół Kehrera”, zwany również chorobą Kehrera czy chorobą wdowią. Odnosił się on do dolegliwości wiązanych z chronicznym niezaspokojeniem seksualnym kobiet, które prowadzi do rozwoju napięcia psychiczne, a na późniejszym etapie także dolegliowści fizycznych. Współcześnie objawy te interpretuje się jako zaburzenia seksualne kobiet, problemy psychoseksualne, zaburzenia pożądania, orgazmu lub przewlekły ból miednicy.

Czytaj też:
Depresja. Jak ją rozpoznać i jak leczyć?

Kontrowersje wokół zespołu Kehrera i jego terminologii

Zespół Kehrera jest pojęciem kontrowersyjnym, ponieważ nie funkcjonuje obecnie jako odrębna jednostka chorobowa w klasyfikacjach ICD-11 ani DSM-5.

Współcześnie objawy dawniej z nim wiązane interpretuje się raczej jako element zaburzeń seksualnych kobiet, przewlekłego bólu miednicy, zaburzeń orgazmu lub problemów psychoseksualnych. Część autorów wskazuje jednak, że opisywane dolegliwości mogą mieć rzeczywiste podłoże somatyczne. Przewlekłe przekrwienie narządów miednicy mniejszej może powodować ból, uczucie ciężkości oraz dyskomfort, co opisuje się m.in. w zespole przekrwienia miednicy mniejszej – „pelvic congestion syndrome”.

Kontrowersje budzi również nazewnictwo. Określenia takie jak „choroba wdowia” czy „choroba zakonnic” mają charakter historyczny i stereotypowy, sugerując, że problem dotyczy wyłącznie kobiet żyjących w abstynencji seksualnej. W rzeczywistości podobne trudności mogą występować także u kobiet pozostających w związkach, np. w przypadku braku satysfakcji seksualnej, anorgazmii czy problemów relacyjnych. Współczesna medycyna odchodzi więc od tego terminu, zastępując go bardziej precyzyjnymi rozpoznaniami opartymi na aktualnej wiedzy medycznej, seksualogicznej.

Objawy choroby wdowiej 

Objawy określane w literaturze jako „wdowia choroba” (zespół Kehrera) opisywano jako proces rozwijający się stopniowo i o zmiennym nasileniu. W początkowej fazie dominują przede wszystkim symptomy psychiczne i emocjonalne, natomiast wraz z utrzymującym się brakiem satysfakcji seksualnej mogą pojawiać się również dolegliwości somatyczne. W klasycznym ujęciu wskazywano, że konsekwencje długotrwałego niezaspokojenia potrzeb seksualnych można podzielić na dwie zasadnicze grupy.

Do konsekwencji braku współżycia u kobiet zaliczano:

1. Objawy natury psychologicznej pojawiające się na skutek braku seksu lub braku orgazmu 

W pierwszym etapie najczęściej obserwowano zmiany w funkcjonowaniu emocjonalnym kobiety, wynikające z frustracji seksualnej i napięcia psychicznego.

Do najczęściej opisywanych należały:

• rozdrażnienie i obniżona tolerancja na stres,
• uczucie niepokoju oraz wewnętrznego napięcia,
• nadmierna nerwowość i pobudzenie emocjonalne,
• skłonność do wybuchów agresji werbalnej lub pozawerbalnej,
• poczucie rozgoryczenia i niezadowolenia,
• zwiększona kłótliwość w relacjach interpersonalnych,
• chwiejność emocjonalna i trudności w regulacji nastroju.

Objawy te interpretowano jako psychiczne następstwo narastającej frustracji seksualnej oraz braku możliwości jej rozładowania.

2. Objawy natury fizycznej rozwijające się jako następstwo przedłużającego się braku współżycia, braku orgazmu 

W dalszym przebiegu, przy długotrwałym utrzymywaniu się braku współżycia lub orgazmu, opisywano także objawy somatyczne. Miały one wynikać z przewlekłego napięcia w obrębie miednicy mniejszej oraz zaburzeń krążenia żylnego.

Do najczęściej wymienianych zaliczano:

• bóle w podbrzuszu o charakterze tępego, przewlekłego dyskomfortu,
• uczucie napięcia lub „zaciskania” w obrębie pochwy,
• świąd okolic intymnych, obejmujący pochwę i wargi sromowe,
• upławy, które mogły być mylnie interpretowane jako objaw infekcji,
• bóle w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa,
• żylaki w obrębie miednicy małej, obejmujące m.in. okolice warg sromowych, ud, podudzi oraz kanału odbytu,
• zaburzenia cyklu miesiączkowego,
• pogrubienie ścian macicy opisywane w starszych doniesieniach klinicznych.

Współcześnie podkreśla się jednak, że wiele z tych objawów nie stanowi specyficznego zespołu chorobowego, a ich interpretacja wymaga różnicowania z innymi jednostkami medycznymi, takimi jak przewlekły ból miednicy czy zaburzenia naczyniowe.

W przebiegu „choroby wdowiej” można zaobserwować, także szereg objawów wtórnych, które mogą pojawić się już po wystąpieniu objawów charakterystycznych dla „syndromu wdowy”.

Są to np.

• spadek libido – brak satysfakcji ze współżycia może prowadzić do spadku popędu seksualnego, który początkowo u osób z chorobą wdowią znajduje się na normatywnym dla daenj osoby poziomie,
• odczuwanie poczucia winy – kobieta może winić siebie za brak orgazmu i związany z tym brak satysfakcji ze współżycia z partnerem – „coś jest ze mną nie tak”, „to przeze mnie nam się nie układa”,
• rozwój zaburzeń natury psychicznej – stany depresyjne, zaburzenia lękowe, w tym lęk przed stosunkiem, 
• problemy w relacjach romantycznych – niemożność nawiązywania bądź utrzymania relacji romantycznych, częste konflikty w związku.

Choroba wdowia (zespół Kehrera) – etiologia schorzenia

Za czynnik sprzyjający rozwojowi choroby wdowiej uznawano długotrwały brak satysfakcji seksualnej (brak orgazmu).

W dawnych opisach podkreślano, że problem mógł wynikać nie tylko z abstynencji seksualnej, lecz także z relacji intymnych, które nie odpowiadały potrzebom kobiety.

Zwracano uwagę, że utrzymujący się stan frustracji seksualnej może prowadzić do napięcia emocjonalnego oraz różnego rodzaju dolegliwości somatycznych. Choć sama nazwa „choroba wdowia” sugeruje, że problem dotyczy wyłącznie kobiet samotnych, pozostających w przymusowym celibacie, np. z powodu śmierci partnera, rozwodu, braku partnera czy względów religijnych (np. zakonnic), w rzeczywistości syndrom ten miał odnosić się również do kobiet aktywnych seksualnie, jeśli życie seksualne nie dawało im poczucia spełnienia. Ze względu na to, że „choroba wdowia” oraz jej objawy są współcześnie traktowane raczej jako przejaw szerzej rozumianych zaburzeń seksuologicznych możemy rozpatrywać jej przyczyn w odniesieniu do innych problemów psychoseksualnych, gdyż są one niejako tożsame.

Do czynników mogących doprowadzić do rozwoju dysfunkcji seksualnych u kobiet zaliczamy:

1. Podłoże biologiczne (sprzyjające zachowaniu abstynencji seksualnej lub/i brakiem odczuwania przyjemności ze stosunku):

• zaburzenia hormonalne,
• częste infekcje intymne oraz układu moczowego (grzybica, zapalenie pęcherz, zapalenie dna miednicy),
• przyjmowanie niektórych leków i antykoncepcji hormonalnej,
• przewlekły ból związany z endometriozą, odbyciem stosunku płciowego (dyspareunia).

2. Podłoże psychologiczne:

• nieadekwatny lub opóźniony rozwój psychoseksualny,
• zaburzenia osobowości, w tym typ borderline,
• doświadczenia negatywne w sferze seksualnej, takie jak przemoc lub wykorzystanie,
• niekorzystny obraz własnego ciała (np. kształtu ciała, wagi, zmarszczek, obniżenie sprawności fizycznej) lub nadmierna koncentracja na wyglądzie zewnętrznym,
• zaburzenia nastroju (dystymia, depresja, epizody maniakalne), depresja poporodowa oraz zaburzenia lękowe,
• nieskuteczne strategie radzenia sobie z trudnościami, ze stresem,
• niedostateczna lub nieprawidłowa edukacja seksualna,
• doświadczenie traum seksualnych (np. Gwałt, molestowanie),
• spadek poczucia własnej kobiecości (np. W związku z menopauzą, spadkiem płodności itp.),
• obniżona lub utrata pewności siebie jako atrakcyjnej seksualnie kobiety.

3. Podłoże sytuacyjne i relacyjne:

• etniczne, religijne i kulturowe przekonania oraz normy dotyczące kobiecej seksualności (piętnowanie kobiecego pożądania i pragnienia, przekonanie że czerpanie przyjemności ze współżycia to grzech i nieczystość, a masturbacja jest niewłaściwa, wstydliwa),
• negatywny lub ambiwalentny stosunek do aktywności seksualnej poza stałym związkiem,
• negatywne przekonania dotyczące kobiecych metod antykoncepcji,
• niski status społeczno-ekonomiczny (problemy finansowe),
• ograniczony dostęp do specjalistycznej opieki medycznej i psychologicznej,
• brak lub niewystarczająca sieć wsparcia społecznego,
• utrata miłości partnera lub spadek poziomu uczuć w związku,
• konflikty w związku,
• utrata partnera (śmierć, rozwód, wyjazd),
• przewlekły stras lub nagłe stresujące sytuacje (np. choroby dzieci, niewierność partnera, śmierć członka rodziny itp.),
• problemy zdrowotne partnera, w tym schorzenia natury seksuologicznej,
• brak kompatybilności seksualnej z partnerem.

Po jakim czasie występuje choroba wdowia?

W dawnych ujęciach seksuologicznych zakładano, że objawy określane jako „choroba wdowia” mogły pojawiać się po okresie utrzymującej się abstynencji seksualnej, trwającej od kilku tygodni do kilku miesięcy, bądź w sytuacji przewlekłej frustracji seksualnej, np. braku satysfakcji z odbywanego współżycia z partnerem.

Proces ten nie był jednak ujmowany jako nagłe wystąpienie jednostki chorobowej, lecz raczej jako stopniowo narastający zespół dolegliwości o charakterze psychologiczno-fizycznym. Współczesna medycyna i seksuologia odchodzą od takiego rozumienia, podkreślając, że brak aktywności seksualnej sam w sobie nie stanowi czynnika chorobotwórczego. Zaburzenia seksualne kobiet mają charakter wieloczynnikowy i mogą wynikać z uwarunkowań psychologicznych, hormonalnych, relacyjnych oraz środowiskowych.

Czy występuje choroba wdowia u mężczyzn?

W literaturze medycznej nie funkcjonuje bezpośredni, oficjalny „męski odpowiednik” choroby wdowiej (zespołu Kehrera), jednak opisywane są pewne zjawiska o zbliżonym charakterze, związane z długotrwałym napięciem seksualnym i brakiem jego rozładowania.

W odniesieniu do mężczyzn wskazuje się przede wszystkim na zaburzenia funkcji seksualnych, takie jak przedwczesny lub opóźniony wytrysk, zaburzenia erekcji oraz obniżenie satysfakcji seksualnej, które mogą wiązać się z frustracją seksualną i obciążeniem psychicznym.

W starszych leksykonach seksuologicznych pojawiały się również opisy potocznie określane jako „przekrwienie jąder” lub „blue balls syndrome”, odnoszące się do dyskomfortu w obrębie jąder i podbrzusza po długotrwałym pobudzeniu seksualnym bez ejakulacji lub przedłużającym się napięciu spowodowanym brakiem możliwości odbycia stosunku – przez brak dostępnego partnera seksualnego. Objawy takie jak napięcie emocjonalne, drażliwość czy dolegliwości somatyczne są obecnie rozpatrywane w kontekście zaburzeń seksualnych, stresu, czynników relacyjnych oraz indywidualnych uwarunkowań psychologiczno-fizycznych. Podkreśla się również, że brak satysfakcji seksualnej nie stanowi samodzielnej jednostki chorobowej, lecz może być elementem szerszych zaburzeń funkcjonowania seksualnego.

Przeczytaj też:
Demiseksualizm. Kiedy pociąg seksualny zaczyna się od emocji