Hiperlipidemia – co to jest? Rodzaje, przyczyny, objawy, leczenie i dieta

Hiperlipidemia – co to jest? 

Hiperlipidemia to zaburzenie polegające na podwyższonym stężeniu tłuszczów we krwi. Oznacza, że w organizmie jest zbyt dużo lipidów krążących w naczyniach krwionośnych, co sprzyja ich odkładaniu się w ścianach naczyń.

W przebiegu hiperlipidemii podwyższone mogą być:

• cholesterol całkowity,
• LDL (low-density lipoprotein) – lipoproteiny o małej gęstości, „zły cholesterol”,
• VLDL (very low-density lipoprotein) – lipoproteiny o bardzo małej gęstości,
• trójglicerydy.

Często obserwuje się również obniżone stężenie HDL (high-density lipoprotein), czyli tzw. „dobrego cholesterolu”.

Hiperlipidemia – jakie są jej przyczyny?

Hiperlipidemia może mieć charakter:

• pierwotny (genetyczny) – związany z uwarunkowaniami genetycznymi, wynikający z zaburzeń syntezy, transportu lub metabolizmu lipidów (może występować mimo prawidłowej diety i zdrowego stylu życia),
• wtórny (nabyty) – rozwijający się w przebiegu innych chorób (np. cukrzycy, niedoczynności tarczycy) lub jako skutek działania czynników środowiskowych i stylu życia (np. otyłości, diety bogatej w tłuszcze nasycone i cukry proste). 

Objawy hiperlipidemii

Hiperlipidemia przez długi czas może przebiegać bez wyraźnych objawów, dlatego wiele osób dowiaduje się o jej obecności dopiero podczas standardowych badań krwi. Z tego względu bywa nazywana „cichym” czynnikiem ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

U większości chorych podwyższony poziom cholesterolu lub trójglicerydów nie wiąże się z odczuwalnymi dolegliwościami. Jedynie sporadycznie, szczególnie przy długo utrzymującej się i znacznie nasilonej hipercholesterolemii, zwłaszcza o podłożu genetycznym, mogą pojawić się kępki żółte, czyli złogi cholesterolu gromadzące się w skórze lub ścięgnach, najczęściej w okolicach powiek, łokci czy ścięgna Achillesa.

Najczęściej choroba jest rozpoznawana na etapie badań profilaktycznych, zanim wystąpią jakiekolwiek objawy.

Nieleczona hiperlipidemia może z czasem prowadzić do rozwoju miażdżycy oraz jej powikłań, takich jak choroba wieńcowa, zawał serca czy udar mózgu. Z tego powodu regularne kontrolowanie profilu lipidowego ma znaczenie, nawet jeśli nie występują żadne dolegliwości. Wczesne wykrycie zaburzeń pozwala kontrolować stężenie lipidów i znacząco zmniejszyć ryzyko groźnych powikłań sercowo-naczyniowych.

Hiperlipidemia – jakie badania wykonać? 

Podstawowym badaniem oceniającym gospodarkę lipidową jest lipidogram (oznaczenie stężenia lipidów we krwi).

Standardowy lipidogram obejmuje:

• cholesterol całkowity,
• LDL (lipoproteiny o małej gęstości),
• HDL (lipoproteiny o dużej gęstości),
• trójglicerydy.

Lipidogram jest również wykorzystywany do monitorowania skuteczności leczenia oraz oceny ryzyka kolejnych incydentów sercowo-naczyniowych.

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami badanie lipidów nie zawsze musi być wykonywane na czczo. Przed badaniem unikaj picia alkoholu i nie wprowadzaj nagłych, restrykcyjnych zmian w diecie.

Jak leczy się hiperlipidemię? 

Podstawowym elementem terapii jest zmiana stylu życia. Obejmuje ona przede wszystkim wprowadzenie zdrowszej diety i regularnej aktywności fizycznej, a u osób z nadmierną masą ciała stopniowej redukcji wagi. Niezwykle ważnym elementem jest również rezygnacja z palenia papierosów.

U części chorych, szczególnie tych z niskim lub umiarkowanym ryzykiem sercowo-naczyniowym, takie zmiany mogą okazać się wystarczające do skutecznej kontroli zaburzeń lipidowych.

Hiperlipidemia a dieta

Podstawą leczenia hiperlipidemii jest przede wszystkim właściwie skomponowana dieta. Współczesne zalecenia nie koncentrują się na samym ograniczaniu tłuszczu, lecz na jego jakości, a także na zwiększeniu spożycia składników o udokumentowanym wpływie na profil lipidowy.

Włącz do diety więcej: 

• warzyw i owoców,  
• produktów bogatych w błonnik rozpuszczalny, zwłaszcza beta-glukanów (płatki owsiane, jęczmień) oraz roślin strączkowych,
• ryb,  
• tłuszczów roślinnych nienasyconych, np. oliwy z oliwek,
• orzechów i nasion,
• produktów wzbogacanych w fitosterole lub stanole roślinne (u osób z podwyższonym LDL).

Jednocześnie ogranicz wysoko przetworzoną żywność (np. fast foody), tłuszcze nasycone (masło, smalec, tłuste mięsa) i cukry proste (słodycze, dżemy), a całkowicie wyeliminuj alkohol i tłuszcze trans (produkty wysoko przetworzone, wyroby cukiernicze).

Dawniej twierdzono, że z diety trzeba również wyeliminować jajka, ponieważ żółtka zawierają dużą ilość cholesterolu. Jednak u większości zdrowych osób zjedzenie jednego jajka dziennie jest bezpieczne. Ich ograniczenie można rozważyć u osób z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym lub ciężką hipercholesterolemią.

Leczenie farmakologiczne

U pacjentów z wysokim lub bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym oraz u osób, u których modyfikacja stylu życia nie przynosi oczekiwanych efektów, stosuje się leczenie farmakologiczne.

Do leków stosowanych w leczeniu hiperlipidemii należą:

• statyny (leki pierwszego wyboru),
• ezetymib,
• fibraty,
• inhibitory PCSK9,
• żywice jonowymienne (stosowane w wybranych przypadkach).

Współcześnie coraz częściej stosuje się terapię skojarzoną, szczególnie gdy monoterapia nie pozwala osiągnąć docelowych wartości lipidów. Leczenie jest dobierane indywidualnie, a jego celem jest skuteczne obniżenie ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych, a nie jedynie normalizacja wyników badań.