Eozynocyty. O czym świadczy obniżony lub podwyższony poziom?

Czym są eozynocyty?

Eozynocyty, zwane również eozynofilami lub granulocytami kwasochłonnymi, należą do jednego z rodzajów białych krwinek – leukocytów. Swoją nazwę zawdzięczają obecności drobnych ziarnistości barwiących się na czerwono pod wpływem barwnika kwasowego – eozyny. Eozynocyty powstają w szpiku kostnym z komórek macierzystych. Po kilku dniach dojrzewania trafiają do krwi obwodowej. Przebywają w niej około 8 godzin, a następnie przechodzą do tkanek, gdzie pełnią swoje funkcje odpornościowe.

Najwięcej eozynocytów występuje w błonach śluzowych układu oddechowego, pokarmowego i moczowo-płciowego, czyli w miejscach kontaktu z alergenami i pasożytami. Liczba eozynocytów we krwi stanowi jedynie niewielki procent ich całkowitej puli w organizmie.

Rola eozynocytów w organizmie

Eozynocyty pełnią wiele istotnych funkcji biologicznych, np.:

• bronią organizm przed czynnikami zakaźnymi (pasożytami, bakteriami, wirusami),
• mają zdolność fagocytozy (mogą pochłaniać patogeny),
• regulują odpowiedź immunologiczną,
• działają przeciwzapalnie i przeciwnowotworowo.

Jednocześnie komórki te mogą uszkadzać tkanki poprzez wywoływanie stanu zapalnego, będącego rezultatem uwalniania przez nie licznych mediatorów zapalnych. Najnowsze badania sugerują, że te liczne i pozornie sprzeczne funkcje eozynofilii są skutkiem istnienia różnych podtypów tych komórek. Z jednej strony występują eozynocyty rezydujące, tzn. stale obecne w danej tkance i zapewniające równowagę układu odpornościowego.

Z drugiej strony mamy do czynienia z eozynocytami indukowanymi, które pojawiają się w tkankach w odpowiedzi na stan zapalny i mogą prowadzić do uszkodzeń narządowych. Granulocyty kwasochłonne odgrywają szczególnie dużą rolę w infekcjach pasożytniczych i reakcjach alergicznych.

Mediatory eozynocytów

Eozynocyty produkują różne substancje (tzw. mediatory). Substancje te odpowiedzialne są m.in. za zabijanie patogenów i komórek nowotworowych, rozwój stanu zapalnego czy zmianę funkcji innych komórek organizmu. Działanie mediatorów może być dla organizmu korzystne lub szkodliwe w zależności od rodzaju, intensywności i czasu działania bodźca aktywującego eozynofile.

Przykładami charakterystycznych dla eozynocytów mediatorów są:

• białka zawarte w ziarnistościach granulocytów (główne białko zasadowe (MBP), kationowe białko eozynocytów (ECP) i peroksydaza eozynocytów (EPX),
• cytokiny,
• chemokiny,
• czynniki wzrostu neuromediatory,
• mediatory lipidowe,
• cząstki adhezyjne,
• enzymy.

Eozynocyty – norma

Eozynocyty występują w szpiku, krwi, innych płynach ustrojowych i tkankach. Najczęściej ich liczba jest określana we krwi obwodowej za pomocą specjalnego urządzenia (analizator hematologiczny) i wyrażana jako bezwzględna liczba komórek na jednostkę objętości krwi (mikrolitr lub litr). Wartości uznawane za prawidłowe to zwykle 50–500/μl (0,05–0,5 G/l), ale mogą się różnić zależnie od laboratorium. W przypadku wykonywania rozmazu ręcznego liczba eozynocytów podawana jest w procentach białych krwinek (norma to zwykle 1-5%).

Eozynocyty obniżone – przyczyny

Spadek liczby eozynocytów we krwi (zwykle poniżej 50/μl) nazywamy eozynopenią. Eozynopenia jest często nieswoistym objawem stwierdzanym w morfologii krwi i rzadko ma istotne znaczenie kliniczne. W ostatnich badaniach zwrócono uwagę na rolę eozynocytów w odpowiedzi na wirusy oddechowe. W kontekście wirusa SARS-CoV-2 eozynopenia była często obserwowana u pacjentów z ciężkim przebiegiem COVID-19. Liczba eozynocytów we krwi może być zatem pomocna w diagnozowaniu i prognozowaniu przebiegu tej choroby.

Do przyczyn obniżonych eozynocytów zaliczamy:

• ciężkie infekcje bakteryjne (zapalenie płuc, sepsa),
• stany silnego stresu w organizmie (zabieg operacyjny, niedotlenienie, zawał serca,
• podanie leków (glikokortykosteroidów i amin katecholowych, np. noradrenalina, adrenalina),
• zaburzenia czynności szpiku kostnego (aplazja szpiku, zespoły mielodysplastyczne),
• pierwotną eozynopenię,
• zespół Cushinga (nadmiar glikortykosteroidów w organizmie),
• ciążę.

Eozynocyty podwyższone – przyczyny

Wzrost bezwzględnej liczby eozynofilii we krwi nazywany jest eozynofilią.

Eozynofilia może być:

• łagodna (powyżej 500 do 1500 komórek/μl),
• umiarkowana (powyżej 1500 do 5000 komórek/μl),
• ciężka (powyżej 5000 komórek/μl).

Eozynofilia to stan, w którym liczba eozynofilów we krwi przekracza normę, co może wskazywać na różne schorzenia. Do najczęstszych przyczyn podwyższonych eozynocytów należą choroby alergiczne i pasożytnicze.

Nie każdy pasożyt powoduje eozynofilię, czego przykładem mogą być powszechnie występujące u dzieci owsiki. Diagnostyka w kierunku owsicy jako przyczyny eozynofilii nie jest zasadna.

Przyczyny podwyższonych eozynocytów to m.in.:

• zakażenia pasożytnicze – włośnica, tasiemczyca, wągrzyca, bąblowica, ankylostomatoza, węgorczyca, schistosomatoza, filarioza, toksokaroza;
• choroby alergiczne – alergiczny nieżyt nosa, atopowe zapalenie skóry, pokrzywka, astma oskrzelowa, obrzęk naczynioruchowy Quinckego, aspergiloza oskrzelowo-płucna, nadwrażliwość na leki i pokarmy;
• niektóre zakażenie bakteryjne – gruźlica, bruceloza, płonica, choroba kociego pazura, okres zdrowienia po ostrej infekcji (eozynofilia to tzw. „jutrzenka zdrowienia”);
• niektóre zakażenia grzybicze – pneumocystoza, kryptokokoza, kokcydioidomykoza, histoplazmoza, aspergiloza;
• choroby skóry – pęcherzyca, opryszczkowate zapalenie skóry, łuszczyca, alergiczne choroby skóry;
• choroby układu pokarmowego – eozynofilowe zapalenie przełyku, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, odcinkowe zapalenie jelit, przewlekłe czynne zapalenie wątroby;
• choroby tkanki łącznej – reumatoidalne zapalenie stawów, guzkowe zapalenie tętnic (zespół Churga-Straussa), martwicze zapalenie naczyń, rozsiane zapalenie powięzi, stwardnienie postępujące układowe;
• niedobory immunologiczne – zespół Wiskotta-Aldricha, zespół Joba, wrodzona agranulocytoza, niedobór IgA;
• leki – sulfonamidy, karbamazepina, sole złota, czynniki wzrostu, analogi puryn;
• zatrucia – pilokarpiną, fosforem, kamforą, narkomania;
• zaburzenia wrodzone przebiegające z eozynofilią – eozynofilia dziedziczna, eozynofilia cykliczna, rodzinna retikuloendotelioza z eozynofilią;
• nowotwory krwi – przewlekła białaczka szpikowa, przewlekła białaczka eozynofilowa, ostre białaczki szpikowe, ostra białaczka limfoblastyczne, zespoły mielodysplastyczne, czerwienica prawdziwa;
• nowotwory układu chłonnego – ziarnica złośliwa (chłoniak Hodgkina), chłoniaki nieziarnicze (m.in. zespół Sezary’ego, ziarniniak grzybiasty);
• inne nowotwory – niektóre raki, mięsaki, glejaki, czerniak, międzybłoniak, przerzuty nowotworowe.

Hipereozynofilia i zespoły hipereozynofilowe

Duży wzrost eozynocytów we krwi obwodowej powyżej 1500 komórek/µl jest określany jako hipereozynofilia. Jeżeli towarzyszą jej nacieki tych komórek w tkankach to używamy pojęcia hipereozynofilia tkankowa. W przypadku, gdy duża liczba eozynofilii doprowadzi do uszkodzeń narządowych to taki stan nazywamy zespołem hipereozynofilowym (HES, ang. hypereosinophilic syndrome).

Eozynocyty, naciekając tkanki i uwalniając swoje mediatory, wywołują liczne zaburzenia takie jak:

• objawy ogólne – gorączka i poty, zmęczenie, utrata masy ciała, brak apetytu;
• uszkodzenia płuc – włóknienie płuc, przewlekły, suchy kaszel, duszność;
• objawy skórne – obrzęk naczynioruchowy, rumień, pokrzywka, grudki i guzki podskórne, świąd, owrzodzenia, wypryski;
• zaburzenia ze strony układu krążenia – martwica i włóknienie mięśnia sercowego i wsierdzia, uszkodzenia zastawek, arytmie, objawy niewydolności serca, powikłania zakrzepowo-zatorowe;
• objawy ze strony przewodu pokarmowego – biegunka, ból brzucha, nudności i wymioty, krwawienia wynikające z eozynofilowego zapalenia żołądka lub jelit;
• zaburzenia neurologiczne – zmiany zachowania, zaburzenia pamięci, ataksja, zatory mózgowe, uszkodzenia nerwów;
• inne – powiększenie wątroby, śledziony i węzłów chłonnych, bóle mięśni i stawów, zaburzenia widzenia.

Zespół hipereozynofilowy może wynikać z różnych przyczyn. Mogą to być postaci rodzinne (dziedziczne), idiopatyczne (o nieznanej przyczynie), pierwotne nowotwory układu krwiotwórczego oraz postaci wtórne (reaktywne). Obecność zespołu hiepreozynofilowego wymaga pogłębionej diagnostyki. Leczenie zależy od postaci choroby i obejmuje, m.in. terapię glikokortykosteroidami. Nieleczony zespół hipereozynofilowy prowadzi do zgonu u ponad połowy chorych w ciągu 2 lat.

Eozynocyty – badanie

W celu określenia liczby eozynocytów we krwi należy wykonać zwykłe badanie morfologii krwi, gdzie eozynofile są jednym z wielu badanych parametrów. Najczęściej są one oznaczone na wyniku badania skrótem EOS. Badanie polega na pobraniu krwi najczęściej z żyły łokciowej. Oznaczana jest bezwględna liczba eozynocytów przypadających na daną jednostkę objętości krwi metodą automatyczną przez analizatory hematologiczne.

Można dodatkowo wykonać rozmaz ręczny próbki krwi. W specjalnie wybarwionym preparacie pracownik laboratorium liczy, ile eozynocytów przypada na 100 kolejno napotkanych białych krwinek (wynik wyrażany jest w %). Przed badaniem morfologii krwi nie musisz się specjalnie się przygotowywać. Najlepiej bądź na czczo, dzień wcześniej nie spożywaj alkoholu, a bezpośrednio przed badaniem unikaj palenia tytoniu, wysiłku fizycznego czy stresu. Koszt podstawowej morfologii krwi to około 20 zł, a czas oczekiwania na wynik zwykle nie przekracza 1 dnia.

Eozynocyty można również badać w innych materiałach biologicznych takich jak:

• szpik kostny,
• wydzielina z nosa, popłuczyny z drzewa oskrzelowego (BAL) i wydzielina z dróg oddechowych,
• tkanki naciekane przez eozynofile (badanie histopatologiczne wycinków pobranych z różnych narządów).

Eozynocyty – co zrobić, gdy wynik morfologii krwi jest nieprawidłowy?

Liczba eozynocytów we krwi obwodowej może zmieniać się w wielu schorzeniach. Ważną częścią diagnostyki jest dokładny wywiad, który pozwala uwzględnić możliwe przyczyny zaburzeń liczby tych komórek. Lekarz interpretuje wyniki w odniesieniu do innych badań laboratoryjnych i objawów klinicznych. Podczas oceny morfologii krwi należy analizować liczbę eozynocytów razem z wartościami innych typów krwinek białych. Jeśli liczba eozynocytów spada, a całkowity poziom leukocytów pozostaje prawidłowy, zwykle nie wskazuje to na chorobę. Natomiast spadek eozynocytów połączony z leukopenią (zmniejszoną liczbą białych krwinek) może sugerować uszkodzenie szpiku kostnego. Z kolei przy wzroście liczby eozynocytów trzeba ocenić, jak duży jest ten wzrost i czy towarzyszy mu leukocytoza (zwiększona liczba leukocytów). Najczęściej eozynofilia świadczy o chorobach pasożytniczych (warto wówczas wykonać badania parazytologiczne z krwi i kału) lub o chorobach alergicznych.

Stany z hipereozynofilią wymagają dokładniejszej diagnostyki i leczenia, ponieważ mogą wynikać z chorób nowotworowych oraz prowadzić do uszkodzeń narządów.

Jeśli zauważysz jakieś nieprawidłowości w wynikach morfologii, zasięgnij opinii lekarza. Nie interpretuj ich samodzielnie.