Lipidogram. Normy, przygotowanie i interpretacja wyników

Lipidogram – pigułka wiedzy o badaniu  

• Co pokazuje? Stężenie cholesterolu całkowitego, HDL, LDL i trójglicerydów, które pomagają ocenić gospodarkę lipidową i ryzyko sercowo-naczyniowe. 
• Materiał: krew żylna. 
• Kiedy zbadać? Profilaktycznie oraz przy czynnikach ryzyka, takich jak nadciśnienie, cukrzyca, otyłość, palenie papierosów lub rodzinne występowanie wczesnych chorób sercowo-naczyniowych. 
• Czy trzeba być na czczo? Tak.
• Ile kosztuje? Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od rodzaju testu i punktu pobrań. 
• Jak długo czeka się na wynik? Zwykle tego samego lub następnego dnia roboczego. 
• Inne nazwy / skróty: profil lipidowy, panel lipidowy, lipid panel (ang.). 

Czytaj też:
Co na cholesterol? Przegląd najlepszych suplementów i tabletek bez recepty

Lipidogram – kto i kiedy powinien wykonać badanie? 

Lipidogram warto wykonywać profilaktycznie, ponieważ zaburzenia lipidowe często przez wiele lat nie powodują objawów. Badanie jest szczególnie ważne u osób z nadciśnieniem, cukrzycą, nadwagą lub otyłością, chorobami nerek, palących papierosy oraz obciążonych rodzinnie wczesnym zawałem, udarem lub miażdżycą. 

Lipidogram służy również do kontroli leczenia obniżającego cholesterol i sprawdzenia, czy osiągnięto docelowe LDL odpowiednie do ryzyka sercowo-naczyniowego. 

Lipidogram – przygotowanie do badania  

Przed badaniem zachowaj ok. 12 godzin przerwy od jedzenia. Możesz pić wodę. 

Przez kilka dni wcześniej nie zmieniaj gwałtownie diety ani aktywności fizycznej. Dzień przed pobraniem unikaj alkoholu i bardzo intensywnego wysiłku, ponieważ to może szczególnie wpływać na trójglicerydy. 

Jeśli przyjmujesz leki lub inne preparaty, poinformuj o nich personel punktu pobrań. Nie odstawiaj samodzielnie żadnych leków ani suplementów przed badaniem. 

Lipidogram – pobierany materiał 

Krew żylna pobierana z żyły łokciowej. 

Lipidogram – czy badanie trzeba wykonać na czczo? 

Tak. Badanie najlepiej wykonać rano, po zachowaniu co najmniej 12 godzinnej przerwy od ostatniego posiłku. Możesz pić wodę.

Lipidogram – cena badania 

Zwykle kilkadziesiąt złotych. Cena zależy od rodzaju testu i punktu pobrań.

Lipidogram – co może wpłynąć na wynik? 

Na wyniki mogą wpływać: 

• posiłek przed pobraniem – szczególnie na trójglicerydy, 
• alkohol – może podwyższać przede wszystkim TG, 
• nagła zmiana diety lub masy ciała – może zmienić profil lipidowy, 
• intensywny wysiłek fizyczny – może przejściowo zmieniać poszczególne parametry, 
• palenie papierosów – niekorzystnie wpływa na profil lipidowy i dodatkowo zwiększa ryzyko miażdżycy, 
• ciąża – fizjologicznie zmienia stężenia lipidów, szczególnie TG, 
• choroby tarczycy, wątroby, nerek i cukrzyca – mogą prowadzić do zaburzeń lipidowych, 
• niektóre leki – mogą zwiększać lub zmniejszać stężenia lipidów. 

Lipidogram – normy

W lipidogramie trafniej mówić o wartościach pożądanych niż o jednej normie dla wszystkich. 

Normy dla dorosłych według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej (PTDL) i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL): 

Dla LDL nie ma jednej normy zależnej od płci – cel wynika z ryzyka sercowo-naczyniowego: 

Przy dużym i bardzo dużym ryzyku lekarz uwzględnia także, jak bardzo LDL zmniejszył się względem wartości wyjściowej. 

Lipidogram – normy u dzieci 

U dzieci nie stosuje się norm dla dorosłych. Wynik ocenia się z uwzględnieniem wieku, czynników ryzyka i wywiadu rodzinnego. 

Szczególnej uwagi wymaga podejrzenie rodzinnej hipercholesterolemii – dziedzicznej choroby powodującej wysokie LDL już od dzieciństwa. Wynik dziecka należy porównać z zakresem odpowiednim dla jego wieku i stosowanym przez laboratorium. 

Lipidogram – normy u kobiet w ciąży 

W ciąży stężenia lipidów fizjologicznie się zmieniają. Wzrastają zwłaszcza trójglicerydy i cholesterol całkowity, szczególnie w późniejszych miesiącach. 

Nie ma jednego zakresu liczbowego odpowiedniego dla całej ciąży. Wynik ocenia się z uwzględnieniem jej etapu, wcześniejszych wyników i innych czynników ryzyka. 

Lipidogram – przyczyny wysokiego poziomu 

Nieprawidłowe stężenia lipidów nazywa się dyslipidemią. Mogą wynikać z predyspozycji genetycznych, stylu życia lub innych chorób. 

Do częstych przyczyn należą: 

• dieta bogata w tłuszcze nasycone i trans, 
• nadwaga i otyłość, 
• mała aktywność fizyczna, 
• cukrzyca typu 2, 
• niedoczynność tarczycy, 
• choroby nerek, 
• nadmierne spożycie alkoholu, 
• niektóre leki, 
• uwarunkowania genetyczne. 

Bardzo wysokie LDL może być związane z rodzinną hipercholesterolemią. W tej dziedzicznej chorobie organizm ma trudność z usuwaniem LDL z krwi, dlatego jego stężenie jest wysokie już od młodego wieku. 

Lipidogram – objawy wysokiego poziomu 

Podwyższone LDL, cholesterol całkowity i TG najczęściej nie powodują objawów. 

W przypadku długo trwających, bardzo nasilonych zaburzeniach mogą pojawić się: 

• żółtaki – złogi cholesterolu w skórze lub ścięgnach, 
• kępki żółte – żółtawe zmiany najczęściej wokół powiek, 
• jasny pierścień na obwodzie rogówki, szczególnie istotny, gdy pojawia się u młodej osoby. 

Zawał serca, udar mózgu i choroba tętnic obwodowych są możliwymi późnymi następstwami miażdżycy, której rozwój przyspiesza m.in. wysokie LDL. 

Lipidogram – przyczyny niskiego poziomu  

Niskie wartości poszczególnych parametrów mają różne znaczenie. Niski LDL uzyskany dzięki prawidłowo prowadzonej terapii jest pożądany u osób z dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym. 

Nieoczekiwanie niski cholesterol całkowity lub LDL może być związany m.in. z: 

• niedożywieniem lub znacznym spadkiem masy ciała, 
• zaburzeniami wchłaniania składników odżywczych, 
• nadczynnością tarczycy, 
• niektórymi chorobami wątroby, 
• rzadkimi zaburzeniami genetycznymi metabolizmu lipidów. 

Niskie HDL może natomiast współwystępować m.in. z otyłością, cukrzycą, wysokimi TG i paleniem papierosów. 

Lipidogram – objawy niskiego poziomu 

Niski cholesterol całkowity, LDL lub HDL zwykle nie powodują charakterystycznych dolegliwości. Jeśli wartości są nieoczekiwanie niskie, ewentualne objawy wynikają zwykle z ich przyczyny, np. nadczynności tarczycy lub niedożywienia. 

Lipidogram – jak poprawić profil lipidowy? 

Nie należy skupiać się wyłącznie na zwiększaniu HDL. Ważniejsze jest obniżenie całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego, zwłaszcza poprzez kontrolę LDL. 

Pomagają w tym: 

• regularna aktywność fizyczna, 
• rezygnacja z palenia papierosów, 
• redukcja nadmiernej masy ciała, 
• ograniczenie tłuszczów nasyconych i trans, 
• większy udział warzyw, produktów pełnoziarnistych, ryb, orzechów i tłuszczów nienasyconych, 
• ograniczenie cukrów prostych i alkoholu, szczególnie przy wysokich TG. 

Jeśli te działania nie wystarczają do osiągnięcia docelowego LDL, lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne. 

Lipidogram – co zrobić po otrzymaniu wyniku? 

Oceń cały lipidogram, a nie tylko cholesterol całkowity. Szczególne znaczenie ma LDL, ale jego docelowa wartość zależy od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. 

Przy nieprawidłowym wyniku lekarz może zalecić: 

• zmianę diety i zwiększenie aktywności fizycznej, 
• redukcję nadmiernej masy ciała, 
• zaprzestanie palenia, 
• badania w kierunku chorób pogarszających lipidogram, np. niedoczynności tarczycy, 
• leczenie obniżające LDL lub TG, jeśli wymaga tego ryzyko sercowo-naczyniowe. 

LDL ok. 190 mg/dl lub wyższy wymaga szczególnej uwagi, ponieważ może wskazywać m.in. na rodzinną hipercholesterolemię. Bardzo wysokie TG także wymagają konsultacji – przy dużych stężeniach wzrasta ryzyko ostrego zapalenia trzustki. 

Niezależnie od wyniku badania skonsultuj go z lekarzem, który oceni go w kontekście Twojego stanu zdrowia, innych wyników badań oraz czynników ryzyka.  

Powiązane badania 

• Cholesterol nie-HDL – obejmuje cholesterol znajdujący się w cząstkach sprzyjających miażdżycy i jest szczególnie przydatny przy wysokich TG. 
• Lipoproteina(a), Lp(a) – pomaga dokładniej ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe, a jej stężenie jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie. 
• Apolipoproteina B (apoB) – pomaga oszacować liczbę cząstek lipidowych sprzyjających miażdżycy. 
• Glukoza i hemoglobina glikowana (HbA1c) – pomagają wykryć zaburzenia gospodarki węglowodanowej, które często współwystępują z dyslipidemią. 
• TSH – pomaga ocenić pracę tarczycy, ponieważ jej niedoczynność może podwyższać LDL. 
• Kreatynina i eGFR – pomagają ocenić pracę nerek, których choroby mogą wpływać na profil lipidowy. 

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o lipidogram

Czy lipidogram trzeba robić na czczo? 

Tak, zachowaj ok. 12 godzin przerwy od jedzenia. Możesz pić wodę.

Co oznaczają CHOL, HDL, LDL i TG w lipidogramie? 

CHOL to cholesterol całkowity, HDL i LDL oznaczają cholesterol transportowany przez różne rodzaje lipoprotein, a TG – trójglicerydy. Razem pomagają ocenić gospodarkę lipidową. 

Ile powinien wynosić cholesterol HDL i LDL? 

HDL powinien wynosić powyżej 45 mg/dl u kobiet i 40 mg/dl u mężczyzn. Cel LDL zależy od ryzyka sercowo-naczyniowego – od poniżej 115 mg/dl przy małym ryzyku do poniżej 55 mg/dl przy bardzo dużym. 

Czy palenie papierosów podnosi cholesterol? 

Palenie nie musi zwiększać samego cholesterolu całkowitego, ale może obniżać HDL i dodatkowo zwiększa ryzyko miażdżycy. 

Jakie choroby wykrywa lipidogram? 

Lipidogram wykrywa przede wszystkim zaburzenia lipidowe, np. hipercholesterolemię i hipertriglicerydemię, czyli zbyt wysokie trójglicerydy. Nie rozpoznaje bezpośrednio miażdżycy ani zawału, ale pomaga ocenić ryzyko ich rozwoju. 

Czy wysoki cholesterol zawsze daje objawy? 

Nie. Podwyższone LDL i cholesterol całkowity najczęściej nie powodują dolegliwości, dlatego lipidogram jest ważny także u osób, które czują się zdrowo. 

Przeczytaj również:
HDL – czym jest „dobry” cholesterol? 
Cholesterol nie-HDL. Co to jest? Badanie, wyniki, normy