Profilaktyka raka piersi. Czy możemy zapobiec chorobie?

Rak piersi – czynniki ryzyka

Czynnikami ryzyka nazywamy elementy, które mogą wpłynąć na rozwój danej choroby. W przypadku rozwoju raka piersi wyróżniamy czynniki modyfikowalne i niemodyfikowalne.

Do czynników, na które nie mamy wpływu, zaliczamy: 

• wiek – w Polsce diagnoza zazwyczaj jest stawiana w grupie wiekowej 50-69 lat, jednak od kilku lat obserwujemy wzrost zachorowań w grupie wiekowej 20-49 lat;
• występowanie raka piersi w rodzinie – znaczący wzrost ryzyka obserwujemy u kobiet, których bliskie krewne (1. stopnia) chorowały na raka piersi;
• rak piersi uwarunkowany genetycznie – główną przyczyną są mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 (ryzyko zachorowania w tym przypadku wynosi nawet 85%). 

Nie można zapobiec rozwinięciu się nowotworu piersi. Można natomiast zmniejszyć szansę na zachorowanie poprzez unikanie czynników ryzyka, na które mamy wpływ w codziennym życiu.

Czytaj też:
Jak przygotować się do mammografii?

Modyfikowalne czynniki ryzyka raka piersi 

Spożywanie alkoholu – liczne badania wskazują, że u kobiet pijących 2-3 napoje alkoholowe w ciągu dnia występuje wyższe ryzyko zachorowania na raka piersi nawet o 20%. Jest ono związane ze wzrostem poziomu estrogenu, który następuje po spożyciu alkoholu. Im wyższy poziom estrogenu, tym większe ryzyko zachorowania.

Antykoncepcja hormonalna – u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną występuje wyższe ryzyko zachorowania na nowotwór piersi. Zwiększa się ono również u kobiet, które niedawno zaprzestały jej przyjmowania (stosowały antykoncepcję przez 10 lat lub dłużej). Dobrą wiadomością jest fakt, że po zaprzestaniu stosowania antykoncepcji ryzyko zachorowania na nowotwór piersi maleje. Po ok. 5 latach ryzyko utrzymuje się na poziomie porównywalnym do kobiet, które nigdy nie stosowały antykoncepcji hormonalnej.

Otyłość i nadwaga – jest to czynnik ryzyka głównie w przypadku kobiet w wieku menopauzalnym. Niższe ryzyko związane z otyłością i nadwagą obserwujemy wśród młodszych kobiet, ale pamiętajmy, że ten czynnik ma także wpływ na rozwój innych zagrażających życiu chorób.

Hormonalna terapia zastępcza – ryzyko zachorowania rośnie ze względu na wzrost poziomu estrogenu we krwi (podobnie jak w przypadku stosowania antykoncepcji hormonalnej).

Późna pierwsza ciąża, bezdzietność – kobiety, które urodziły swoje pierwsze dziecko po 30. roku życia, mają relatywnie większe ryzyko zachorowania. Badania wskazują także na wzrost ryzyka raka piersi wśród kobiet, które nie rodziły.

Brak aktywności fizycznej – regularna aktywność fizyczna może obniżyć ryzyko zachorowania na nowotwór piersi nawet o 10-20%. Dotyczy to głównie kobiet w okresie pomenopauzalnym.

Palenie papierosów lub innych wyrobów tytoniowych – u kobiet palących papierosy występuje wyższe ryzyko zachorowania nawet o 10% w porównaniu do kobiet niepalących.

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka piersi:

• rzuć palenie, 
• zadbaj o regularną aktywność fizyczną,
• utrzymuj właściwą wagę,
• ogranicz spożycie alkoholu.

Rak piersi – profilaktyka wtórna 

Celem profilaktyki wtórnej jest rozpoznanie nowotworów w jak najwcześniejszym stadium zaawansowania. Rak piersi wykryty we wczesnym stadium jest zazwyczaj całkowicie wyleczalny. Współcześnie wykrycie zaawansowanego raka nie jest wyrokiem, ponieważ leczenie może znacząco wydłużyć życie chorej i poprawić jego jakość.

Do metod profilaktyki wtórnej zaliczamy regularne samobadanie piersi i wykonywanie badań profilaktycznych w odpowiednich odstępach czasu. 

Samobadanie piersi

Jest to najprostsza metoda, która wymaga od Ciebie poświęcenia jedynie dziesięciu minut każdego miesiąca. Możesz je wykonać sama lub poprosić o pomoc partnera.

Dzielimy je na 2 etapy:

1. Oglądanie – pomaga znaleźć niepokojące zmiany na skórze piersi, takie jak:

• zaciągnięcia sutka lub skóry piersi,
• miejscowe zaczerwienienie,
• wyciek płynu z sutka (mleczny, surowiczy, krwisty, ropny),
• „objaw skórki pomarańczowej”, czyli wgłębienia i zgrubienia na skórze przypominające skórkę pomarańczy,
• owrzodzenie,
• różnicę wielkości między piersiami (piersi większości kobiet są w jakimś stopniu nierówne – to zupełnie normalne; niepokojący natomiast będzie wzrost jednej z piersi w krótkim czasie).

2. Badanie palpacyjne (dotykowe) – polega na dociskaniu piersi dłonią do żeber w poszukiwaniu guzków, zgrubień, wycieku z sutka i innych niepokojących objawów. Badanie to przeprowadzaj raz w miesiącu, po zakończeniu okresu, czyli mniej więcej 7. dnia cyklu. Jeśli już nie miesiączkujesz, wybierz jeden konkretny dzień w ciągu miesiąca.

Mammografia

Jest badaniem radiologicznym, które umożliwia zobrazowanie zmian występujących w piersiach. Na pierwszą mammografię zgłoś się ok. 40. roku życia. Jeśli występują u Ciebie obciążenia genetyczne i rodzinne, możesz wykonać badanie szybciej, aby wykryć ewentualne zmiany na wczesnym etapie choroby. W Polsce prowadzony jest program profilaktyczny, który obejmuje kobiety w wieku 45-74. Mogą one wykonać bezpłatne badanie mammograficzne raz na dwa lata.

Pamiętaj, że ujemny wynik badania mammograficznego nie wyklucza w 100% nowotworu piersi.

Kontynuuj regularną diagnostykę mammograficzną i comiesięczne samobadanie piersi oraz regularnie odwiedzaj ginekologa.

USG

U młodych kobiet preferowanym badaniem piersi jest zazwyczaj USG. Częstotliwość wykonywania badania ustala lekarz indywidualnie, biorąc pod uwagę m.in. wiek pacjentki, budowę piersi oraz czynniki ryzyka raka piersi. USG można wykonać na podstawie skierowania od ginekologa.

Jeśli podczas samobadania piersi zauważysz niepokojące zmiany, lekarz może zalecić odpowiednią diagnostykę obrazową – w zależności od sytuacji może to być USG, mammografia lub oba te badania.

Zmniejszenie ryzyka zachorowalności na raka piersi lub zwiększenie szans na jego wyleczenie jest możliwe. Aby tego dokonać, unikaj czynników ryzyka, regularnie wykonuj badania profilaktyczne i regularnie odwiedzaj ginekologa.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o profilaktykę raka piersi

Czy można zapobiec rakowi piersi?

Nie możesz całkowicie wyeliminować ryzyka raka piersi, ale możesz je zmniejszyć. Znaczenie mają m.in. zdrowy styl życia, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie alkoholu oraz regularne badania profilaktyczne.

Jak zmniejszyć ryzyko raka piersi?

Dbaj o regularną aktywność fizyczną, zdrową dietę i prawidłową masę ciała. Jeśli pijesz alkohol, ogranicz jego spożycie. Pamiętaj również o badaniach przesiewowych odpowiednich do Twojego wieku i poziomu ryzyka.

Jakie badania pomagają wcześnie wykryć raka piersi?

Podstawowym badaniem przesiewowym jest mammografia. W określonych sytuacjach lekarz może zalecić także USG piersi lub rezonans magnetyczny, szczególnie jeśli masz zwiększone ryzyko zachorowania.

Czy zdrowy styl życia chroni przed rakiem piersi?

Zdrowy styl życia nie daje pełnej ochrony przed chorobą, ale może obniżyć ryzyko zachorowania. Szczególnie ważne są regularny ruch, prawidłowa masa ciała oraz ograniczenie alkoholu.

Kto powinien szczególnie zadbać o profilaktykę raka piersi?

Profilaktyka raka piersi jest ważna dla każdej kobiety. Szczególną czujność zachowaj jednak wtedy, gdy w Twojej rodzinie występował rak piersi lub jajnika albo masz inne czynniki zwiększające ryzyko zachorowania.

Przeczytaj również:
USG piersi. Jak często je wykonywać?