Parestezje. Czy każde drętwienie ciała wymaga diagnostyki?

Parestezje – co to jest?

Parestezje to nieprzyjemne doznania czuciowe, które mogą pojawić się bez zadziałania konkretnego bodźca zewnętrznego. Oznacza to, że możesz np. czuć ukłucie skóry, mimo że nie była ona naruszona. Te nieprawidłowe wrażenia czuciowe mogą mieć wiele postaci od mrowienia po uczucie ciepła i zimna. Wrażenia te, gdy szybko przemijają, z reguły nie świadczą o uszkodzeniu układu nerwowego. Warto jednak, mieć na uwadze, że za wystąpieniem długotrwałych parestezji w określonej części ciała mogą iść często poważne problemy zdrowotne.

Parestezja – objawy

Określenie nieprzyjemnego odczucia zwanego parastezjami jest bardzo subiektywne. Przy chęci opisania nieprawidłowego wrażenia czuciowego mogą przychodzić na myśl różne określenia. Dla jednych będzie to łaskotanie, a dla innych pieczenie. Nie bagatelizuj żadnego pojawiającego się nietypowego odczucia, nawet jeśli to tylko wrażenie „przechodzenia mrówek przez ciało”. Dokładne opisanie towarzyszących objawów wraz z lokalizacją może nakierować proces diagnostyczny na szybsze znalezienia przyczyny.

Do najczęstszych objawów parestezji należą:

• mrowienie,
• drętwienie,
• palenie,
• pieczenie,
• kłucie,
• uczucie ciepła lub zimna,
• wrażenie „przechodzenia prądu”.

Objawy te mogą trwać przez krótki czas. Niekiedy stanowią tylko niewielki dyskomfort. Jednak, może się zdarzyć, że są tak bardzo uciążliwe, że przeszkadzają w codziennym funkcjonowaniu.

Parestezja – przyczyny

Parestezje mogą być spowodowane zmianami w obrębie ośrodkowego (rdzeń kręgowy lub mózg) lub obwodowego układu nerwowego (nerwy). Sygnał nerwowy może ulec zakłóceniu na różnych poziomach od nerwów obwodowych po rdzeń kręgowy czy sam mózg. To, gdzie w obrębie ciała pojawiają się nieprzyjemne wrażenia czuciowe zależy od miejsca zaburzenia trasy sygnału.

Parestezje związane z zaburzeniem sygnału na poziomie ośrodkowego układu nerwowego są najczęściej spowodowane:

• niedokrwieniem,
• zmianami, które mogą powodować ucisk mózgu czy rdzenia kręgowego,
• infekcjami,
• zmianami zwyrodnieniowymi,
• stanem zapalnym.

Obwodowe zaburzenia sygnału często spowodowane są uszkodzeniem nerwów. Nazywamy to neuropatią. Gdy uszkodzenie dotyczy wielu nerwów mówimy o polineuropatii. Zaś mononeuropatia jest uszkodzeniem pojedynczego nerwu.

Do neuropatii objawiających się parestezjami najczęściej przyczyniają się:

• zespoły uciskowe – stan, gdzie nerwy są uciskane przez otaczające tkanki,
• urazy,
• choroby autoimmunologiczne – schorzenia, gdzie organizm atakowany jest przez własne tkanki,
• niedobory żywieniowe,
• stan zapalny,
• choroby metaboliczne – schorzenia, w których zaburzony jest przebieg procesów, które umożliwiają prawidłowe funkcjonowanie organizmami,
• nowotwory złośliwe.

Nieprzyjemne wrażenia czuciowe zdarzają się również u zdrowych osób.

Sprzyjają temu:

• znaczny wysiłek fizyczny,
• niewystarczająca ilość snu,
• stres,
• odwodnienie.

Parestezje mogą wystąpić również w ciąży. Zazwyczaj ustępują po porodzie, ale warto je zgłosić lekarzowi prowadzącemu.

Parestezje kończyn i twarzy

Ręce i nogi to miejsca, w których często odczuwane mrowienia czy drętwienia. Nerwy biegnące do dłoni i stóp są podatne na uszkodzenia i ucisk na całej ich długości.

Kończyny górne

Parestezje w jednej kończynie górnej

• Jeśli drętwienie dotyczy jednej ręki to często odpowiada za to ucisk na nerw. Jedną z takich sytuacji jest tzw. zespół cieśni nadgarstka. Może pojawiać się w wielu stanach i schorzeniach od ciąży po niedoczynność tarczycy. Objawia się mrowieniem, drętwieniem, a czasem też bólem w okolicy kciuka, palca wskazującego oraz połowy palca serdecznego. Niektóre z grup zawodowych są bardziej narażone na zespół cieśni nadgarstka. Są to m.in. muzycy, programiści, sekretarki.

Rzadziej spotykanymi parestezjami są te spowodowane uszkodzeniem nerwu łokciowego (tzw. zespół kanału Guyona) czy też nerwu promieniowego (tzw. zespół Wartenberga).

• W zespole kanału Guyona pierwszymi objawami są drętwienie i mrowienie palca serdecznego i małego. Przyczynami mogą być m.in.: uraz, reumatoidalne zapalenie stawów, stan po złamaniu ręki oraz ucisk nerwu łokciowego. Co więcej, zespół ten może występować częściej u rowerzystów, czy kolarzy narażonych na uraz końcowej części ręki.
• Zespół Wartenberga ujawnia się, gdy dochodzi do uszkodzenia końcowej gałęzi nerwu promieniowego odpowiedzialnej za czucie. Nieprzyjemne wrażenia czuciowe występują w obrębie kciuka i tzw. tabakierki anatomicznej – trójkątne zagłębienia skóry, które pojawia się u nasady kciuka po wyprostowaniu. Ten rzadki zespół pojawiać się może np. u osób, które noszą za ciasno zapięty zegarek.

Mrowienie w jednej ręce może również wystąpić przy napadzie padaczkowym oraz w niedokrwieniu półkuli mózgu. Są to sytuacje, gdzie mrowienie, drętwienie wystąpi nagle, a objawy mogą być odczuwalne również w jednej z nóg. Nie należy bagatelizować tych stanów. Parestezje kończyny górnej w napadzie padaczkowym mogą tworzyć tzw. aurę – występować na początku napadu świadcząc o tym, że właściwy napad zaraz się zacznie. Rzadko te nieprzyjemne doznania mogą się przedłużyć i przejść w stan padaczkowy.

Parestezje w napadzie padaczkowym mogą przechodzić na inne części ciała. Jeśli mrowienie, czy drętwienie wystąpiło nagle, nie towarzyszyły mu inne objawy i przeszło po krótkim czasie należy być wyczulonym na ponowne ich wystąpienie i skonsultować to z lekarzem.

Na to, że parestezje rąk świadczą o niedokrwieniu półkuli mózgu wskazują współtowarzyszące:

• osłabienie siły w kończynie górnej,
• opadający kącik ust,
• problemy z mową, niewyraźna mowa,
• problemy z widzeniem.

Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Należy jak najszybciej wezwać pomoc. Drętwienie obu rąk może wystąpić w przepuklinie jądra miażdżystego dysków szyjnych i stwardnieniu rozsianym.

Przepuklina jądra miażdżystego dysków szyjnych to stan gdy parestezje mogą występować w jednej lub obu rękach. Jest to choroba, gdy krążki (dyski) położone pomiędzy kręgami kręgosłupa wysuwają się spomiędzy tych kręgów. Przyczyniają się do tego m.in starszy wiek – szybsze „zużywanie” krążków i praca związana z obciążeniem tej części kręgosłupa. Gdy wysunięty dysk uciska rdzeń kręgowy lub korzenie nerwowe z niego wychodzące pojawiają się ból szyi i inne objawy. Wśród nich drętwienie, które promieniuje wzdłuż kończyny górnej aż do ręki i  jej palców.

Stwardnienie rozsiane jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego. To choroba, w której w ośrodkowym układzie nerwowym (mózg i rdzeń kręgowy) obecne są rozsiane zmiany zapalne i zmiany bliznowate (stwardnienia). Dodatkowo dochodzi w niej do uszkodzenia mieliny, która buduje osłonki komórek nerwowych.

Zaburzenia czucia, w tym parestezje są częstymi objawami stwardnienia rozsianego. Występują głównie na kończynach, tułowiu i twarzy. Charakterystyczną cechą parestezji w stwardnieniu rozsianym może być tzw. objaw Lhermitte’a – uczucie przechodzenia prądu wzdłuż kręgosłupa w trakcie pochylania głowy do przodu.

Kończyny dolne

Mrowienia, cierpnięcia czy drętwienia nóg najczęściej są pierwszym objawem polineuropatii. Parastezje w tej lokalizacji mogą też występować m.in przy stwardnieniu rozsianym, zwyrodnieniu sznurów tylnych rdzenia kręgowego oraz w zespole niespokojnych nóg.

Polineuropatie to stan, w którym dochodzi do uszkodzenia wielu nerwów obwodowych. Są to schorzenia przewlekłe, w których objawy rozwijają się powoli. Najbardziej powszechną przyczyną polineuropatii jest cukrzyca. Początkowo drętwienia i pieczenia odczuwane są symetrycznie w końcowych odcinkach kończyn – stopach i dłoniach. Określa się to objawem „skarpetek i rękawiczek”. Parestezjom w tej lokalizacji może towarzyszyć nadmierne odczuwanie bólu lub odczuwanie go po dotyku.

Innymi przyczynami polineuropatii, gdzie drętwienie jest odczuwane na dłoniach i stopach są:

• toksyczne uszkodzenie nerwów przy nadużywaniu alkoholu etylowego,
• infekcje (np. przewlekła manifestacja neuroboreliozy),
• niedobory żywieniowe (np. niedobór witamin z grupy B).

Zwyrodnienie sznurów tylnych rdzenia kręgowego jest schorzeniem, które może się rozwinąć w wyniku niedoboru witaminy B12. To uszkodzenie układu nerwowego może objawiać się m.in.: zaburzeniami równowagi, parastezją, osłabieniem siły albo trudnościami w poruszaniu nogami. Nieprawidłowe wrażenie czuciowe występują zazwyczaj w obrębie dłoni i stóp.

Na niedobór witaminy B12 szczególnie narażone są osoby:

• z cukrzycą, przyjmujące metforminę,
• na diecie wegetariańskiej,
• w wieku podeszłym,
• mające problemy żołądkowe.

Zespół niespokojnych nóg (RLS) jest to zaburzenie, w którym występujące w nogach parestezje sprawiają tzw. niepokój ruchowy. Oznacza to, że najczęściej nocą odczuwana jest silna potrzeba poruszania nogami. Mimo to ulga w nieprzyjemnych wrażeniach czuciowych występuje przez krótki czas.

Rwa kulszowa to ból ciągnący się od pośladka, przez tył uda, podudzia aż do stopy. Mogą towarzyszyć mu mrowienie i drętwienie w tych samych miejscach. Przyczyną tych objawów jest wysunięty dysk w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, który uciska na nerw kulszowy.

Twarz

Połowa twarzy

Mrowienie w obrębie połowy twarzy może występować podczas aury w migrenie, napadzie padaczkowym oraz przemijającym napadzie niedokrwienia mózgu.

Parestezje w migrenie wraz z innymi objawami mogą stanowić aurę – poprzedzają ból głowy. Zdarza się, że mogą występować też bez niego. Aura w migrenie to najczęściej zaburzenia widzenia – np. widzenie mroczka plamistego. Współwystępujące parestezje najczęściej odczuwane są jako mrowienie, drętwienie połowy twarzy czy też ręki. W przemijającym niedokrwieniu mózgu (TIA) drętwienie po jednej stronie ciała występuje razem z objawami podobnymi do tych w udarze niedokrwiennym. Różnicą jest, że w TIA w przeciwieństwie do udaru objawy mogą trwać do 24h. W odróżnieniu do migreny z aurą w TIA częściej występują zaburzenia mowy. Nawet subtelne różnice w objawach sprawiają, że każde nagłe wystąpienie drętwienia połowy ciała wymaga jak najszybszego wezwania pomocy bądź skontaktowania się z lekarzem.

Cała twarz

Gdy nieprzyjemne odczucia obejmują całą twarz może to świadczyć o tężyczce i hiperwentylacji. W tężyczce pierwszymi objawami są mrowienia odczuwane w opuszkach palców rąk i  wokół ust. Później pojawiają się bolesne skurcze mięśni.  Przyczyną tężyczki jest obniżony poziom wapnia we krwi, który jest ważny w przekazywaniu sygnału pomiędzy nerwem a mięśniem. Często dodatkowo współwystępują obniżenia stężenia magnezu i potasu we krwi.

Tułów

Nieprzyjemne wrażenia czuciowe na tułowiu charakterystyczne są m.in. dla półpaśca. Parestezje mogą pojawić się tam 3-4 dni przed wystąpieniem bolesnych zmian skórnych. Mogą również utrzymywać się po tym jak zmiany skórne znikną. Odczuwane najczęściej jednostronnie na tułowiu jako nieprzyjemne mrowienie, drętwienie lub kłucie.