Scyntygrafia kości. Co wykrywa, ile trwa i jak się przygotować?

Czym jest scyntygrafia kości?

Scyntygrafia kości to badanie obrazowe wykonywane w pracowni medycyny nuklearnej. Pozwala ocenić aktywność metaboliczną tkanki kostnej, czyli procesy związane z jej przebudową. Jest wykorzystywana przede wszystkim w diagnostyce onkologicznej, ortopedycznej i reumatologicznej.

Podczas badania pacjent otrzymuje dożylnie niewielką ilość substancji promieniotwórczej, nazywanej radiofarmaceutykiem. Najczęściej stosuje się związki fosfonianowe znakowane technetem-99m (99mTc). Gromadzą się one w kościach, szczególnie w miejscach zwiększonej aktywności metabolicznej.

Specjalne urządzenie, czyli gammakamera, rejestruje promieniowanie emitowane przez radiofarmaceutyk i tworzy obraz układu kostnego.

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje scyntygrafii kości:

• scyntygrafia statyczna – umożliwia ocenę rozmieszczenia radiofarmaceutyku w kościach. Często obejmuje cały szkielet,
• scyntygrafia dynamiczna (trójfazowa) – pozwala dodatkowo ocenić przepływ krwi i ukrwienie badanego obszaru. Jest wykorzystywana m.in. w diagnostyce stanów zapalnych i powikłań po wszczepieniu endoprotez.

Rodzaj badania dobiera lekarz w zależności od podejrzewanej choroby i celu diagnostyki.

Czytaj też:
Na czym polega scyntygrafia?

Jakie są wskazania do scyntygrafii kości?

Lekarz może zlecić scyntygrafię kości, gdy podejrzewa zmiany w układzie kostnym, których nie można jednoznacznie ocenić na podstawie innych badań obrazowych.

Do najważniejszych wskazań należą:

• podejrzenie przerzutów nowotworowych do kości,
• diagnostyka niektórych pierwotnych nowotworów kości,
• niewyjaśniony ból kości,
• podejrzenie złamań zmęczeniowych lub urazów niewidocznych na zdjęciu RTG,
• podejrzenie zapalenia kości,
• diagnostyka powikłań po wszczepieniu endoprotezy,
• ocena niektórych chorób metabolicznych kości,
• diagnostyka zaburzeń ukrwienia i martwicy kości.

Scyntygrafia może być również wykorzystywana do monitorowania przebiegu choroby i oceny odpowiedzi na leczenie.

Jakie choroby wykrywa scyntygrafia kości?

Scyntygrafia kości pozwala wykryć obszary nieprawidłowej aktywności metabolicznej w tkance kostnej. Nie wskazuje jednak jednoznacznie przyczyny zmian, dlatego jej wynik często wymaga zestawienia z innymi badaniami.

Scyntygrafia kości w onkologii

Jednym z najważniejszych zastosowań scyntygrafii jest diagnostyka przerzutów nowotworowych do kości. Badanie może być wykorzystywane m.in. u pacjentów z rakiem prostaty, piersi lub płuca.

Pozwala ocenić rozmieszczenie zmian w szkielecie i może pomóc w określeniu zaawansowania choroby oraz monitorowaniu leczenia.

Nie wszystkie przerzuty są jednak równie dobrze widoczne w scyntygrafii. Zmiany, które nie powodują wyraźnej reakcji kościotwórczej, mogą być trudniejsze do wykrycia. W niektórych sytuacjach lekarz wybiera więc inne badanie, np. tomografię komputerową, rezonans magnetyczny lub PET/CT.

Scyntygrafia kości w ortopedii

W ortopedii badanie pomaga rozpoznawać złamania zmęczeniowe i niektóre urazy kości, szczególnie gdy zmiany nie są jeszcze widoczne na zdjęciach rentgenowskich.

Może być również przydatne w diagnostyce powikłań po wszczepieniu endoprotezy, takich jak obluzowanie lub zakażenie. Sam wynik scyntygrafii nie zawsze pozwala jednak odróżnić te dwa stany.

Scyntygrafia kości w reumatologii

Scyntygrafia może wspomagać diagnostykę niektórych chorób zapalnych stawów i zmian zwyrodnieniowych. Umożliwia ocenę aktywności zmian w układzie kostno-stawowym, ale nie zastępuje podstawowych metod diagnostycznych, takich jak badanie lekarskie, USG czy rezonans magnetyczny.

Badanie bywa również wykorzystywane w diagnostyce jałowej martwicy kości, choć w wielu przypadkach preferowanym badaniem jest rezonans magnetyczny.

Jak się przygotować do scyntygrafii kości?

Scyntygrafia kości zazwyczaj nie wymaga szczególnego przygotowania. Nie musisz być na czczo, dlatego przed badaniem możesz zjeść lekki posiłek.

Przed wizytą:

• Zabierz wodę do picia – w zależności od zaleceń pracowni może to być około 0,5–1,5 litra. Pij ją zgodnie z instrukcją personelu.
• Przyjmij leki stosowane na stałe, chyba że lekarz zaleci inaczej.
• Załóż wygodne ubranie bez metalowych elementów i zrezygnuj z biżuterii.
• Zabierz skierowanie, dokumentację medyczną oraz wyniki wcześniejszych badań obrazowych.
• Poinformuj personel o chorobach przewlekłych, przyjmowanych lekach i ewentualnych trudnościach z oddawaniem moczu.

Jeśli jesteś w ciąży, podejrzewasz ciążę lub karmisz piersią, koniecznie zgłoś to przed podaniem radiofarmaceutyku.

W przypadku chorób wymagających ograniczenia ilości wypijanych płynów, np. niewydolności serca lub zaawansowanej choroby nerek, ilość wody należy uzgodnić z lekarzem.

Ile trwa scyntygrafia kości?

Na scyntygrafię kości należy zwykle zarezerwować około 3–5 godzin. Większość tego czasu zajmuje oczekiwanie na zgromadzenie się radiofarmaceutyku w tkance kostnej.

Po dożylnym podaniu znacznika zazwyczaj trzeba odczekać 2–3 godziny. Samo obrazowanie pod gammakamerą trwa najczęściej 20–40 minut.

W przypadku scyntygrafii trójfazowej lub konieczności wykonania dodatkowych obrazów, np. SPECT/CT, czas badania może się wydłużyć.

Dokładny czas pobytu zależy od rodzaju badania i organizacji pracy placówki.

Na czym polega scyntygrafia kości? Przebieg badania

Przebieg scyntygrafii zależy od jej rodzaju. Badanie wykonuje się w pozycji leżącej, a podczas rejestrowania obrazów należy pozostać nieruchomo.

Scyntygrafia dynamiczna – trójfazowa

Scyntygrafia trójfazowa obejmuje trzy etapy:

1. Faza przepływowa – po ułożeniu pacjenta na stole podaje się dożylnie radiofarmaceutyk. Gammakamera rejestruje serię obrazów przedstawiających przepływ znacznika przez badany obszar.
2. Faza ukrwienia – przez kilka kolejnych minut rejestrowane jest rozmieszczenie znacznika w tkankach miękkich. Pozwala to ocenić ich ukrwienie.
3. Faza kostna – po około 2–3 godzinach wykonywane są obrazy przedstawiające gromadzenie się radiofarmaceutyku w kościach.

Podczas przerwy między etapami pacjent zwykle przebywa w poczekalni. W tym czasie należy pić płyny zgodnie z zaleceniami personelu i regularnie oddawać mocz.

Scyntygrafia statyczna

Scyntygrafia statyczna polega na obrazowaniu kości po zgromadzeniu się w nich radiofarmaceutyku.

Po dożylnym podaniu znacznika pacjent czeka zazwyczaj 2–3 godziny. Następnie kładzie się na stole diagnostycznym, a gammakamera powoli przesuwa się nad ciałem, rejestrując promieniowanie emitowane przez radiofarmaceutyk.

Samo obrazowanie trwa zwykle około 20–40 minut. W razie potrzeby lekarz może zlecić dodatkowe zdjęcia wybranego obszaru lub badanie SPECT/CT, które umożliwia dokładniejszą lokalizację zmian.

Czy scyntygrafia kości jest bezpieczna? Przeciwwskazania

Scyntygrafia kości jest badaniem uznawanym za bezpieczne, jeśli wykonuje się ją zgodnie ze wskazaniami medycznymi i zasadami ochrony radiologicznej. Wiąże się jednak z ekspozycją na promieniowanie jonizujące, dlatego nie jest całkowicie pozbawiona ryzyka.

Stosowane radiofarmaceutyki zawierają niewielką ilość substancji promieniotwórczej. Część znacznika jest wydalana z organizmu, głównie z moczem.

Najważniejszym przeciwwskazaniem jest ciąża. Badania zasadniczo nie wykonuje się u kobiet ciężarnych, chyba że w wyjątkowej sytuacji korzyści diagnostyczne przewyższają potencjalne ryzyko.

Karmienie piersią wymaga indywidualnego postępowania. W zależności od zastosowanego radiofarmaceutyku może być konieczne czasowe przerwanie karmienia. Długość przerwy ustala pracownia medycyny nuklearnej – nie zawsze wynosi ona 48 godzin.

Scyntygrafia kości – skutki uboczne

Działania niepożądane po podaniu radiofarmaceutyku występują rzadko. Możliwe są m.in. przejściowe dolegliwości w miejscu wkłucia lub reakcje nadwrażliwości.

Samo obrazowanie jest bezbolesne, ale konieczność pozostawania przez dłuższy czas w jednej pozycji może powodować dyskomfort, szczególnie u osób z bólem kości lub stawów.

Co robić po scyntygrafii kości?

Po badaniu zazwyczaj możesz wrócić do codziennych czynności. Warto jednak przestrzegać kilku zaleceń, które pomagają ograniczyć ekspozycję na promieniowanie i przyspieszyć wydalanie radiofarmaceutyku.

Po scyntygrafii:

• pij więcej płynów, jeśli nie masz przeciwwskazań do zwiększonego nawodnienia,
• regularnie oddawaj mocz,
• przestrzegaj zasad higieny, szczególnie po skorzystaniu z toalety,
• przez czas wskazany przez pracownię ograniczaj długotrwały, bliski kontakt z małymi dziećmi i kobietami w ciąży.

Niektóre placówki zalecają ograniczenie takich kontaktów przez 24 godziny.

Jeśli karmisz piersią, stosuj się do indywidualnych zaleceń dotyczących ewentualnej przerwy w karmieniu.

Interpretacja wyników scyntygrafii kości

Wynik scyntygrafii pokazuje rozmieszczenie radiofarmaceutyku w układzie kostnym. Lekarz ocenia miejsca o zwiększonym lub zmniejszonym wychwycie znacznika.

Wzmożony wychwyt radiofarmaceutyku może występować m.in. w miejscach złamań, stanów zapalnych, zmian zwyrodnieniowych i przerzutów nowotworowych.

Zmniejszony wychwyt może natomiast wskazywać na niektóre zaburzenia ukrwienia lub zmiany niszczące tkankę kostną.

Pamiętaj, że zwiększony wychwyt znacznika nie oznacza automatycznie nowotworu. Podobny obraz mogą dawać różne choroby i urazy, dlatego wynik należy interpretować w połączeniu z objawami, historią choroby oraz innymi badaniami.

Ile się czeka na wynik scyntygrafii kości?

Czas oczekiwania na wynik zależy od placówki. Opis badania może być dostępny po kilku dniach roboczych, ale w niektórych ośrodkach trzeba poczekać dłużej.

Wynik powinien ocenić lekarz, który zlecił badanie. Na jego podstawie zdecyduje, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka lub leczenie.

Ile kosztuje scyntygrafia kości?

Scyntygrafia kości może być wykonana w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, jeśli istnieją wskazania medyczne i pacjent ma odpowiednie skierowanie.

Badanie można również wykonać prywatnie. Cena zależy od placówki, zakresu obrazowania i ewentualnego wykonania dodatkowego badania SPECT/CT.

Przed umówieniem wizyty sprawdź aktualny cennik wybranego ośrodka oraz dowiedz się, czy podana cena obejmuje wszystkie etapy badania.

Do wykonania scyntygrafii wymagane jest skierowanie lekarskie, również w przypadku badania prywatnego.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o scyntygrafię kości

Czy scyntygrafia kości boli?

Samo obrazowanie jest bezbolesne. Niewielki dyskomfort może pojawić się podczas wkłucia dożylnego lub długotrwałego leżenia na stole diagnostycznym.

Czy scyntygrafia kości wykrywa raka?

Scyntygrafia może wykryć zmiany w kościach sugerujące przerzuty nowotworowe lub niektóre pierwotne nowotwory kości. Sam wynik nie wystarcza jednak do rozpoznania raka.

Czy po scyntygrafii można prowadzić samochód?

Tak, po standardowej scyntygrafii kości zazwyczaj można prowadzić samochód. Wyjątkiem są sytuacje, gdy podano leki wpływające na koncentrację lub lekarz zalecił inaczej.

Czy po scyntygrafii można mieć kontakt z dziećmi?

Po badaniu zaleca się czasowe ograniczenie długotrwałego, bliskiego kontaktu z małymi dziećmi. Dokładny czas zależy od zastosowanego radiofarmaceutyku i zaleceń pracowni.

Czy scyntygrafia kości wykrywa stan zapalny?

Tak, scyntygrafia może uwidocznić zmiany związane ze stanem zapalnym kości. Nie zawsze pozwala jednak jednoznacznie odróżnić zapalenie od innych przyczyn zwiększonego wychwytu znacznika.

Przeczytaj również:
Rezonans magnetyczny – jak się do niego przygotować?