Skleroterapia. Czym jest i na czym polega?

Skleroterapia – na czym polega?

Skleroterapia określana również metodą obliteracyjną to małoinwazyjny zabieg polegający na wstrzyknięciu do naczynia żylnego środków chemicznych powodujących zamknięcie jego światła i zniesienie przepływu krwi.

Środek obliterujący zwany również sklerozantem wstrzyknięty do światła naczynia, wywołuje uszkodzenie śródbłonka naczyń, miejscową reakcję zapalną oraz następczy proces włóknienia i zarastania jego światła.

Wyróżniamy trzy grupy środków stosowanych podczas zabiegów skleroterapii:

• osmotyczne (prowadzą do odwodnienia i destrukcji komórek), np. hipertoniczne roztwory chlorku sodu i glukozy, gliceryna,
• żrące/drażniące (powodują uszkodzenie komórek poprzez denaturację białek), np. związki jodu, fenol, etanol,
• detergenty (łączą się z lipidami błon komórkowych), np. polidokanol, siarczan sodowy tetradecylu (STS), oleinian etanolaminy.

Zastosowanie skleroterapii

Skleroterapia należy do metod zabiegowych stosowanych w leczeniu przewlekłej niewydolności żylnej, która jest chorobą postępującą i dotyczącą dużej części dorosłej populacji (jej częstość rośnie wraz z wiekiem). Najwcześniejszymi zmianami są teleangiektazje (tzw. pajączki żylne) i żyły siateczkowate. W późniejszym etapie rozwijają się żylaki. Nieleczona niewydolność żylna prowadzi do zmian troficznych skóry w postaci jej przebarwień, pogrubienia i stwardnienia. Najbardziej zaawansowaną postacią przewlekłej niewydolności żylnej jest owrzodzenie żylne goleni.

Leczenie niewydolności żylnej dzieli się na:

• zachowawacze (unikanie czynników ryzyka, stosowanie terapii uciskowej, wspomagająco można stosować leczenie farmakologiczne, m.in. wyciągi z ruszczyka kolczastego, kasztanowca, diosminę, dobesylan wapnia),
• inwazyjne (m.in. usuwanie żylaków metodą strippingu, metody małoinwazyjne – wewnątrzżylna ablacja laserowa, laseroterapia przezskórna, ablacja z użyciem fal radiowych, ablacja z użyciem kleju cyjanoakrylowego, czy omawiana tutaj skleroterapia).

Skleroterpia znajduje zastosowanie w leczeniu:

• pajączków żylnych (teleangiektazji) – rozgałęzione drobne naczynia koloru niebieskiego lub niebiesko-czerwonego,
• żył siatkowatych – kręte i wąskie naczynia żylne zlokalizowane w tkance podskórnej koloru niebieskiego lub niebiesko-zielonego,
• żylaków – większe (minimum 3 mm) poszerzenia żył, widoczne w obrębie kończyn dolnych pod postacią poskręcanych naczyń.

Skleroterapię stosuje się również w leczeniu choroby hemoroidalnej (żylaków odbytu).

Pajączki i żyły siatkowate to w dużym stopniu problem kosmetyczny. Mogą im jednak towarzyszyć dolegliwości w postaci bólu, uczucia ciężkości lub dyskomfortu w obrębie kończyn dolnych. Podobne lub bardziej nasilone objawy występują często w przypadku żylaków kończyn dolnych. Zatem skleroterapia może być przeprowadzana zarówno ze wskazań estetycznych jaki i medycznych.

Skleroterapia – jak wygląda przygotowanie do zabiegu?

W metodzie skleroterapii można wyróżnić 3 etapy: kwalifikację i przygotowanie pacjenta do zabiegu, wykonanie samego zabiegu oraz postępowanie pozabiegowe. W celu zakwalifikowania do zabiegu lekarz przeprowadzi z Tobą szczegółowy wywiad, a następnie przeprowadzi badanie fizykalne oraz badanie ultrasonograficzne naczyń (badanie USG Doppler). Ma to na celu wybór odpowiedniej metody oraz wykluczenie przeciwskazań do zabiegu. Zwykle nie ma potrzeby zlecania badań laboratoryjnych krwi, ale o tym zdecyduje ostatecznie lekarz po przeprowadzonym wywiadzie. Przy dużym ryzku wystąpienia zakrzepicy żył głębokich w okresie okołooperacyjnym, lekarz może zalecić ci przyjmowanie leków przeciwzakrzepowych.

Skleroterapia – przebieg zabiegu

Zabieg skleroterapii wykonywany jest w trybie ambulatoryjnym i może obejmować jedną lub kilka sesji. Najczęściej wykonywany jest w pozycji leżącej, bez stosowania znieczulenia. Po dokładnym zdezynfekowaniu skóry naczynia są nakłuwane igłą, a następnie wstrzykiwany jest do ich światła środek obliterujący.

Z powodu wykonywania nakłuć i podawania substancji może wystąpić niewielki miejscowy dyskomfort, ból, szczypanie czy świąd.

Środek obliterujący może być podawany do naczynia w postaci płynu lub w postaci piany (tzw. skleroterapia piankowa). W tej drugiej metodzie substancja w postaci płynnej zmieszana jest w strzykawce z powietrzem lub dwutlenkiem węgla. Zwykle płyn podaje się do zmian mniejszych, a w przypadku większych preferuje się użycie pianki. Technika piankowa pozwala na lepsze i dłuższe przyleganie spienionego środka do ściany naczynia i wolniejsze wypłukiwanie przez krew. Skleroterapia dużych i położonych głębiej żył wymaga czasem wykorzystania badania USG (tzw. echoskleroterapia). Po zakończonym zabiegu zakładany jest wyrób uciskowy i zaleca się chodzenie przez co najmniej 15-30 minut.

Skleroterapia – jak postępować po zabiegu?

Lekarz poinformuje Cię o szczegółowym sposobie postępowania po skleroterapii. Konieczna jest terapia uciskowa przy użyciu bandaży lub gotowych wyrobów medycznych – pończoch lub podkolanówek. W dniu po przebytym zabiegu zaleca się pozostawienie wyrobu uciskowego na kończynie także w nocy, a następnie należy nosić go w ciągu dnia i zdejmować na noc. Po powrocie do domu powinieneś pozostawać w ruchu i wykonywać zwykłe czynności domowe, a najczęściej w kolejnym dniu możesz iść do pracy. Pamiętaj, aby unikać ekspozycji operowanego miejsca na wysokie temperatury (np. opalanie, gorące kąpiele). Lekarz poinformuje cię również o sposobu pielęgnacji okolicy poddanej zabiegowi, okresie stosowania terapii uciskowej i terminie wizyty kontrolnej oraz może przepisać ci leki przeciwbólowe lub przeciwzakrzepowe.

Skleroterapia – przeciwskazania

W literaturze medycznej występują pewne rozbieżności w zakresie przeciwwskazań do wykonania skleroterapii.

Wśród nich wymieniane są, m.in.:

• reakcji alergiczne na środki stosowane podczas zabiegu,
• ciężkie choroby układowe,
• ostre choroby gorączkowe,
• niedrożność lub zakrzepicę żył głębokich (czynna lub niedawno przebyta),
• krytyczne niedokrwienie kończyn,
• wady serca z połączeniem pomiędzy komorami lub przedsionkami (ryzyko zatorów pochodzenia żylnego w tętnicach systemowych),
• zakażenia skóry w miejscu zabiegu,
• zaburzenia gojenia skóry,
• ciąża,
• wystąpienie poważnych powikłań podczas wcześniejszych zabiegów.

Pamiętaj, że każdorazowo o przeciwskazaniach do zabiegu decyduje lekarz kwalifikujący i wykonujący zabieg na podstawie wywiadu i przeprowadzonych badań.

Zalety metody skleroterapii

Skleroterapia jest jedną z wielu metod leczenia przewlekłej niewydolności. Jakie zatem ma zalety?

Oto niektóre z nich:

• prosta i tańsza w porównaniu do innych metod zabiegowych,
• wykonywana ambulatoryjnie (brak konieczności pobytu w szpitalu),
• krótki czas zabiegu,
• małoinwazyjna procedura (nie wymaga nacięć ani znieczulenia ogólnego),
• nie wymaga długiej rehabilitacji i ograniczenia aktywności (można chodzić zaraz po zabiegu),
• wykazuje dużą skuteczność przy zastosowaniu prawidłowej techniki,
• daje dobre efekty kosmetyczne i nie pozostawia blizn,
• poza efektem kosmetycznym znosi objawy niewydolności żylnej,
• może być stosowana jako leczenie podstawowe lub łączona z innymi metodami,
• może być stosowana u pacjentów z przeciwwskazaniami do zabiegu operacyjnego,
• wykazuje duże bezpieczeństwo dzięki udoskonalaniu technik i środków obliterujących.

Powikłania po skleroterapii

Skleroterapia, mimo że jest uznawana za metodę skuteczną i bezpieczną, to jednak jak każda procedura medyczna wiąże się z pewnym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych.

Do możliwych powikłań po skleroterapii należą m.in.:

• przejściowe powikłania miejscowe takie jak zaczerwienienie, obrzęk, świąd skóry, ból, krwiaki i siniaki,
• dłużej trwające zaburzenia czucia oraz parestezje (mrowienie, drętwienie) w ostrzykiwanej okolicy będące skutkiem uszkodzeń nerwów,
• przebarwienia (hiperpigmentacja) w okolicy zabiegu – występują nawet u 10-30% pacjentów, większość z nich ustępuje samoistnie w ciągu 6-12 miesięcy; mogą być leczone laserem,
• miejscowa lub ogólna reakcja uczuleniowa na środek obliterujący lub dezynfekcyjny,
• infekcje w miejscu wykonywania zabiegu,
• martwica i owrodzenie skóry – może wystąpić w przypadku wynaczynienia środka obliterującego do tkanki lub podania go do tętniczki skórnej,
• zakażenia wirusem zapalenia wątroby – ryzyko jest minimalne przy przestrzeganiu zasad aseptyki, gdyż zabieg jest wykonywany jednorazowym sprzętem,
• zakrzepica lub zapalenie żył powierzchownych pod postacią zaczerwienienia i bolesnego zgrubienia w przebiegu naczyń – może trwać kilka tygodni, czasami wymaga nakłucia i usunięcia skrzepliny,
• bardzo rzadkie powikłania w postaci zaburzenia widzenia, napadu migreny, zaburzeń neurologicznych,
• pojawienie się nowej sieci teleangiektazji – wynika z rozszerzenia okolicznych naczyń i powstawania nowych, może być leczone laseroterapią,
• wznowa pajączków lub żylaków po zabiegu – głównie wynika z dalszego postępu choroby,
• brak efektu zabiegu – można wtedy podjąć próbę powtórzenia zabiegu lub podjąć decyzję o zmianie sposobu leczenia.

Poważne i zagrażające życiu powikłania skleroterpii zdarzają się niezwykle rzadko. Można do nich zaliczyć zakrzepicę żył głębokich i będącą jej konsekwencją zatorowość płucną. Opisano również pojedyncze przypadki wstrząsu związanego z reakcją alergiczną na podany środek obliterujący.

Czynniki wpływające na efekt skleroterapii

W celu zminimalizowania ryzyka powikłań istotna jest odpowiednia kwalifikacja do zabiegu przez lekarza, poprzedzona szczegółowym wywiadem, badaniem fizykalnym i ewentualnymi badaniami dodatkowymi.

Ryzyko powikłań zwiększają takie czynniki jak:

• zły stan ogólny,
• niedożywienie,
• otyłość,
• cukrzyca,
• niehigieniczny styl życia,
• ogniska zakażenia,
• przebyta zakrzepica,
• długotrwałe unieruchomienie.

Istotnym czynnikiem ryzyka powikłań są również przyjmowane leki w tym przeciwzakrzepowe, hormonalne, preparaty żelaza, antybiotyki z grupy tetracyklin czy niesteroidowe leki przeciwzapalne, które chociażby mogą zwiększać ryzyko przebarwień po zabiegu. Dlatego koniecznie poinformuj lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach diety.

Pamiętaj, że zarówno właściwe przygotowania do zabiegu, jak i przestrzeganie zaleceń lekarskich po jego wykonaniu jest niezwykle ważne w celu uzyskania pożądanych efektów i minimalizowania powikłań. Musisz mieć jednak na uwadze, że ostateczny efekt skleroterapii nie zawsze jest możliwy do przewidzenia, pomimo doświadczenia oraz należytej staranności lekarza wykonującego zabieg. Wpływają na to powyżej wymienione czynniki ryzyka, uwarunkowania anatomiczne czy stopień zaawansowanie choroby.