90
11 lutego 2019

Niedokrwistość – rodzaje, przyczyny, objawy

Niedokrwistość to termin określający różnorodną grupę stanów chorobowych o rozmaitych przyczynach, mechanizmie powstawania, morfologii krwinek i nasileniu, posiadających wspólny mianownik - obniżenie stężenia hemoglobiny we krwi. Poniżej zestawienie norm przyjętych dla wieku i płci. Jakie są jej objawy?

Rola hemoglobiny w organizmie

Hemoglobina to substancja znajdująca się w krwinkach czerwonych (erytrocytach) złożona z podjednostek białkowych i podjednostki niebiałkowej – hemu, zawierającej dwuwartościowy atom żelaza.

Powyższa budowa umożliwia cząsteczce hemoglobiny wiązanie tlenu i przenoszenie go w organizmie człowieka. Mechanizmy regulujące wiązanie i uwalnianie tlenu z cząsteczki hemoglobiny warunkują jego sprawny transport z płuc do komórek całego organizmu człowieka. Niedobór hemoglobiny powoduje utrudnienie transportu tlenu w organizmie.

Stopnie niedokrwistości

Na podstawie nasilenia niedoboru hemoglobiny rozróżnia się 4 stopnie niedokrwistości:

  • łagodną – od 10 do 12 g/dl u kobiet, a do 13,5 g/dl u mężczyzn,
  • umiarkowaną – od 8 do 9,9 d/dl,
  • ciężką – od 6,5 do 7,9 g/dl,
  • zagrażającą życiu – poniżej 6,5 g/dl.

Objawy niedokrwistości

Objawy niedokrwistości wspólne dla wszystkich jej typów wynikają z niedostatecznego dostarczania tlenu do tkanek.

Są to:

  • duszność, czyli subiektywne poczucie braku powietrza; początkowo wysiłkowa, a w bardziej zaawansowanych przypadkach niedokrwistości również spoczynkowa,
  • zmniejszenie tolerancji wysiłku,
  • tachykardia – przyspieszenie akcji serca,
  • zaburzenia koncentracji,
  • bóle głowy,
  • zawroty głowy,
  • bladość skóry i błon śluzowych.

Poszczególne typy niedokrwistości charakteryzują się również objawami wynikającymi z ich przyczyny lub mechanizmu powstawania.

Rodzaje niedokrwistości

Ze względu na przyczynę niedokrwistości rozróżnia się 3 główne grupy, w ramach których występują podgrupy. To do nich przyporządkowuje się poszczególne jednostki chorobowe.

Poniżej opisany jest najważniejszy podział, aby przybliżyć, w jakich mechanizmach powstają niedokrwistości i jak złożona jest to grupa schorzeń.

  • Niedokrwistości spowodowane zaburzeniem wytwarzania krwinek czerwonych
    • Jest to szeroka i zróżnicowana grupa obejmująca zaburzenia wytwarzania erytrocytów, wynikające z niedoborów żelaza, kwasu foliowego lub witaminy B12, ale również sytuacje, w których prawidłowe komórki krwiotwórcze są wypierane ze szpiku kostnego przez komórki nowotworowe, np. białaczki lub chłoniaka, uszkadzane przez czynniki chemiczne, fizyczne czy biologiczne lub posiadają defekt genetyczny uniemożliwiający tworzenie w pełni prawidłowej hemoglobiny.
  • Niedokrwistości spowodowane nadmiernym rozpadem erytrocytów
    • Są to stany, w których czas przeżycia krwinek czerwonych jest krótszy od prawidłowego, wynoszącego 120 dni. Erytrocyty ulegają rozpadowi wskutek nieprawidłowości budowy ich błony komórkowej, nadmiernej aktywności śledziony, odpowiedzialnej za ich eliminację lub w wyniku uszkadzania przez czynniki, takie jak niektóre zakażenia, czy obecność przeciwciał.
  • Niedokrwistości spowodowane utratą krwi
    • Ta grupa niedokrwistości wynika bezpośrednio z nadmiernej utraty krwi, na przykład wskutek krwotoku urazowego, z układu pokarmowego lub dróg rodnych.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza – najczęstszy typ niedokrwistości

W wyniku niedoboru żelaza w organizmie następuje zaburzenie syntezy hemu, czyli składnika hemoglobiny. Powstające erytrocyty są małe i zawierają mniej hemoglobiny niż ich zdrowe odpowiedniki, przez co są od nich jaśniejsze. Powoduje to zmniejszenie ich zdolności do przenoszenia tlenu.

Przyczyny niedoboru żelaza

Niedobór żelaza w organizmie może wynikać z:

  • nadmiernej utraty żelaza wraz z traconą krwią, np. w wyniku obfitych miesiączek, krwawienia z nowotworu jelita grubego, żołądka lub układu moczowego, krwawienia z wrzodów żołądka lub dwunastnicy, krwawień pourazowych, a niekiedy u wielokrotnych dawców krwi,
  • niedostatecznej podaży, niepokrywającej zwiększonego zapotrzebowania, np. w okresie dojrzewania lub ciąży,
  • niedostatecznej podaży w wyniku stosowania diet eliminacyjnych, w niedożywieniu,
  • zaburzeń wchłaniania z przewodu pokarmowego w przebiegu celiakii, zakażenia bakterią Helicobacter Pylori, po operacjach bariatrycznych, po resekcjach jelita, w diecie ubogobiałkowej lub bogatej w substancje utrudniające wchłanianie żelaza, takie jak fityniany zawarte np. w ziarnach zbóż i roślinach strączkowych, szczawiany zawarte m.in. w szpinaku czy taniny zawarte w czarnej herbacie lub kawie.
  • bardzo rzadkim typem jest genetycznie uwarunkowana niedokrwistość z niedoboru żelaza oporna na leczenie żelazem.

Objawy niedoboru żelaza niezwiązane z niedokrwistością

Długotrwały niedobór żelaza może wywoływać niezwiązane z niedokrwistością objawy – występuje patologiczny apetyt na produkty, takie jak np. kreda lub glina, język staje się wygładzony i piekący, w kącikach ust pojawiają się bolesne pęknięcia, a włosy i paznokcie stają się kruche i łamliwe.

Diagnostyka niedokrwistości

W diagnostyce wykonuje się badania morfologii krwi, ocenia parametry gospodarki żelazowej, a następnie poszukuje przyczyny niedoboru żelaza, np. źródła krwawienia.

Leczenie niedokrwistości

Najczęściej stosowanym leczeniem niedokrwistości z niedoboru żelaza jest suplementacja żelaza w formie doustnej. Preparaty najlepiej przyjmować na pusty żołądek, aby substancje dostarczane z pożywieniem nie utrudniały ich wchłaniania. Witaminą zwiększającą wchłanianie żelaza jest witamina C.

Leczenie niedokrwistości nie kończy się wraz z wyrównaniem parametrów morfologii krwi. Należy je kontynuować jeszcze przez ok. 3 miesiące, aby uzupełnić zapasy żelaza w organizmie.

Jeżeli u pacjenta występują zaburzenia wchłaniania lub nietolerancja żelaza w formie doustnej, można podawać je w formie dożylnej lub wyjątkowo domięśniowej. W ciężkich przypadkach niedokrwistości konieczne może okazać się podanie preparatów krwi.

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Czy kosmetyki z filtrem SPF 100 zapewniają lepszą ochronę niż SPF 50+?

Dla wielu osób zaskakująca może być informacja, że zarówno skala wartości SPF, jak i określenia pojawiające się na opakowaniach kosmetyków…

Zobacz więcej

Dlaczego preparaty z monakoliną K nie są dostępne w aptekach?

Monakolina K jest substancją aktywną pozyskiwaną z czerwonego fermentowanego ryżu. Pozytywny wpływ monakoliny K na obniżanie poziomu cholesterolu we krwi…

Zobacz więcej

Angina w upalne dni – czym może być spowodowana?

Wynika to przede wszystkim z gwałtownych zmian temperatury. Gorące letnie dni sprawiają, że chcemy się ochłodzić. Najczęściej sięgamy wtedy po…

Zobacz więcej

Nieprawidłowo przechowywane tabletki antykoncepcyjne – czy tracą skuteczność?

Preparaty zawierające w swoim składzie hormony są wrażliwe na zmiany temperatury. Producenci podają, że nie należy przechowywać tabletek antykoncepcyjnych w…

Zobacz więcej

Podwyższony potas we krwi – co może być przyczyną?

Spożyty dzień przed badaniem alkohol nie powoduje wzrostu poziomu potasu we krwi. Gdyby natomiast, w wyniku nadmiaru alkoholu, doszło do…

Zobacz więcej

Przyjmowanie laktulozy a spożywanie posiłków

Syrop Lactulosum to preparat o działaniu łagodnie przeczyszczającym. Można go stosować na dwa sposoby: przyjąć całą dawkę dobową (zazwyczaj 40-45…

Zobacz więcej

Pantoprazol przyjęty jednorazowo po posiłku

Przyjęcie leku Ranloc Med nie powinno spowodować skutków ubocznych. Proszę jednak pamiętać o stosowaniu leku przed posiłkiem, ponieważ lek przyjęty…

Zobacz więcej

Leczenie kataru u dorosłych

W leczeniu cieknącego kataru zaleca się stosowanie aerozolów do nosa zawierających chlorowodorek oksymetazoliny. Chlorowodorek oksymetazoliny to lek działający obkurczająco na…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)