Próba Romberga. Na czym polega badanie i jak interpretować wynik?

Próba Romberga – przebieg badania

Próba Romberga nie wymaga specjalistycznego sprzętu i jest częścią rutynowego badania neurologicznego. Lekarz prosi pacjenta o zdjęcie obuwia i ustawienie stóp razem, jedna przy drugiej. Pacjent stoi wyprostowany, a ręce trzyma wzdłuż ciała lub skrzyżowane na klatce piersiowej. Może być również poproszony przez lekarza o wyciągnięcie rąk przed siebie. Badanie przebiega w dwóch etapach. Najpierw pacjent stoi z otwartymi oczami, a lekarz ocenia jego stabilność i ewentualne kołysanie ciała. Następnie pacjent zamyka oczy na około 30-60 sekund, pozostając w tej samej pozycji. Lekarz obserwuje, czy dochodzi do nasilenia chwiania, odchylania ciała lub konieczności zrobienia kroku, by nie upaść. Dla bezpieczeństwa, lekarz zwykle stoi blisko pacjenta, gotowy podtrzymać go w razie upadku.

Co ocenia test Romberga?

Utrzymanie pionowej postawy ciała zależy od współpracy trzech układów: wzroku, przedsionkowego (błędnika w uchu wewnętrznym) oraz propriocepcji (tzw. czucia głębokiego, czyli zmysłu orientacji ułożenia ciała w przestrzeni). U zdrowej osoby zmysły te wzajemnie się uzupełniają.

Próba Romberga polega na wyłączeniu kontroli wzroku – zamknięcie oczu sprawia, że utrzymanie równowagi opiera się głównie na czuciu głębokim (sygnałach z mięśni i stawów) oraz na błędniku.

Jeśli wszystkie te układy działają prawidłowo, osoba powinna stać względnie stabilnie nawet po zamknięciu oczu (jedynie z niewielkimi odchyleniami ciała). Natomiast jeśli występuje poważne uszkodzenie czucia głębokiego lub układu równowagi, zamknięcie oczu spowoduje utratę stabilności i równowagi – co stanowi dodatni objaw Romberga, omówiony w dalszej części artykułu.

Ujemna próba Romberga

Ujemna próba Romberga oznacza brak istotnego pogorszenia równowagi po zamknięciu oczu. Pacjent potrafi stać stabilnie, a ewentualne niewielkie kołysanie ciała jest zjawiskiem fizjologicznym. Zdrowe osoby lekko balansują ciałem kiedy stoją nieruchomo z zamkniętymi oczami, co świadczy o tym, że organizm prawidłowo koryguje drobne odchylenia za pomocą zmysłu czucia głębokiego i błędnika. Wynik uznaje się za negatywny, dopóki te naturalne korekty wystarczają do utrzymania równowagi. Ujemny test Romberga jest wynikiem prawidłowym i świadczy o sprawnym działaniu czucia głębokiego oraz mechanizmów równowagi.

Jeśli badana osoba nie ma żadnych dolegliwości, ujemna próba Romberga potwierdza brak zaburzeń równowagi. Jeśli pacjent ma zawroty głowy lub ataksję ruchową (czyli zaburzenia koordynacji, np. trudności w chodzeniu, precyzyjnych ruchach czy niewyraźną mowę), a wynik próby Romberga jest ujemny, oznacza to, że przyczyna problemów z równowagą najprawdopodobniej nie leży w układzie czucia głębokiego. Może ona wynikać z zaburzeń w obrębie móżdżku lub innych struktur mózgu.

Dodatnia próba Romberga (objaw Romberga)

Dodatnia próba Romberga występuje wtedy, gdy pacjent stoi stabilnie przy otwartych oczach, ale po ich zamknięciu zaczyna się wyraźnie chwiać lub traci równowagę. Jest to wynik nieprawidłowy, wskazujący na tzw. ataksję czuciową, czyli zaburzenia równowagi wynikające z uszkodzenia czucia głębokiego spowodowanego nieprawidłowościami na poziomie rdzenia kręgowego lub nerwów obwodowych. Istnieje wiele schorzeń, które mogą dawać dodatni objaw Romberga.

Wśród nich wymienia się:

• polineuropatie obwodowe, czyli uszkodzenie nerwów obwodowych (np. cukrzycowa lub alkoholowa);
• niedobór witaminy B 12 prowadzący do uszkodzenia sznurów tylnych rdzenia kręgowego;
• choroby demielinizacyjne rdzenia kręgowego, jeśli obejmują drogi czuciowe (np. stwardnienie rozsiane);
• dziedziczne choroby neurodegeneracyjne (np. ataksja Friedreicha), w których dochodzi do uszkodzenia rdzenia i nerwów obwodowych powodującego ataksję;
• niektóre ostre zaburzenia przedsionkowe – jeśli uszkodzenie błędnika nie jest wyrównane przez mózg, kontrola wzrokowa pomaga pacjentowi utrzymać równowagę, po zamknięciu oczu może więc dojść do upadku.

Dodatni wynik jest ważną wskazówką diagnostyczną i wymaga dalszych badań.

Chwiejna próba Romberga

O chwiejnej próbie Romberga mówimy w sytuacji, gdy pacjent chwieje się już przy otwartych oczach, a ich zamknięcie nie powoduje istotnego pogorszenia równowagi. Taki wynik nie spełnia kryteriów klasycznego objawu Romberga i sugeruje inny typ ataksji, najczęściej móżdżkowej. W uszkodzeniach móżdżku problemy z utrzymaniem postawy występują niezależnie od kontroli wzrokowej. W takich sytuacjach diagnostyka koncentruje się na móżdżku lub układzie przedsionkowym, a nie na czuciu głębokim.