Tlenek cynku. Mały związek i wielkie możliwości

Tlenek cynku – co to jest i jak się go pozyskuje?

Tlenek cynku (Zincum oxydatum, biel cynkowa, biel chińska) to nierozpuszczalny w wodzie biały proszek. Jest zaliczany do grupy tlenków i zapisywany jako skrót chemiczny ZnO, zawiera cynk (Zn) w połączeniu z tlenem (O). Jest to naturalny minerał, jednakże najczęściej pozyskiwany jest w warunkach przemysłowych poprzez spalanie cynku, prażenie rud cynku lub wytrącanie osadów.

Biel cynkowa – właściwości i działanie

Biel cynkowa, czyli tlenek cynku to ciało stałe. Forma kryształu jest bezbarwna, natomiast sproszkowany kryształ to miękki biały proszek. Substancja ta trudno rozpuszcza się w wodzie i etanolu, nie posiada zapachu ani smaku. Jest mało aktywna chemicznie i stosunkowo bezpieczna. Posiada właściwości adsorbujące, przez co może wywoływać interakcje z innymi składnikami produktów leczniczych i suplementów diety ograniczając ich biodostępność. Z uwagi na możliwość adsorpcji elektrostatycznej i powierzchniowej nie tworzy nowych związków chemicznych. Adsorpcja zależy od pH, ładunku powierzchniowego i formy molekularnej substancji – np. w przypadku pH zbliżonego do punktu zerowego ładunku powierzchni ZnO adsorpcja jest najwyższa.

Został wprowadzony do użytku w 1779 roku jako pigment. W XIX wieku używany był jako biel chińska w gwaszu, czyli kryjącej farbie wodnej o matowym wykończeniu. Natomiast jego właściwości lecznicze wykorzystywano w starożytnym Egipcie do leczenia problemów skórnych już ponad pięć tysięcy lat temu. Papirus Ebersa oraz Manuskrypty Dalekiego Wschodu opisują pozytywne działanie maści cynkowej.

Tlenek cynku jest używany jako wypełniacz do tabletek. Znajduje też zastosowanie w lekach i suplementach doustnych przede wszystkim jako źródło jonów cynku, które są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Po podaniu doustnym ulega częściowemu rozpuszczeniu w kwaśnym środowisku żołądka, uwalniając jony cynku, które następnie biorą udział w licznych procesach biologicznych, m.in. w funkcjonowaniu układu odpornościowego, syntezie białek, podziale komórek oraz aktywności wielu enzymów.

Ze względu na stosunkowo niską reaktywność chemiczną i dobrą stabilność, tlenek cynku jest uznawany za bezpieczną formę suplementacji cynku, szczególnie w preparatach o przedłużonym uwalnianiu.

Dzięki właściwościom adsorpcyjnym, może pełnić rolę substancji pomocniczej, wpływając na stabilność formulacji lub ograniczając drażniące działanie niektórych składników na błonę śluzową przewodu pokarmowego. W preparatach leczniczych bywa także wykorzystywany pomocniczo w terapii biegunek, gdzie jony cynku wspomagają regenerację nabłonka jelitowego i działają ochronnie na błonę śluzową.

Tlenek cynku wykazuje działanie:

• przeciwzapalne,
• ściągające,
• osuszające,
• antybakteryjnie.

W medycynie tlenek cynku ma zastosowanie we wspomaganiu leczenia:

• drobnych i trudno gojących się ran,
• odparzeń pieluszkowych u dzieci,
• świądu,
• wyprysków – zmniejsza wydzielanie sebum,
• w łagodnych stanach zapalnych skóry.

Tlenek cynku jest również wykorzystywany w kremach przeciwsłonecznych jako filtr mineralny, dzięki zdolności do odbijania promieniowania UVA i UVB. Bezpieczeństwo w stosowaniu na skórę dowodzi wiele badań oraz zastosowań, zarówno w przemyśle farmaceutycznym, lakierniczym i chemicznym.

Skuteczność i bezpieczeństwo w kontakcie ze skórą potwierdza możliwość stosowania tlenku cynku na wrażliwej skórze noworodków. Działanie antybakteryjne wynika z możliwości generowania reaktywnych form tlenu, zwłaszcza przez mikrocząsteczki ZnO. Rodniki hydroksylowe czy nadtlenki powstają w obecności światła lub tlenu, dzięki czemu pojawia się zdolność działania antybakteryjnego. Tlenek cynku występuje również w postaci nanocząsteczek, te jednak są objęte osobnymi restrykcji regulacyjnymi.

Gdzie znajdziesz tlenek cynku w preparatach dostępnych w aptece i na co pomogą?

Z uwagi na silne właściwości ściągające i chłonne jest składnikiem najczęściej stosowanym w kremach, maściach i pastach – jego udział procentowy wynosi od 15 do 25%. Często łączony jest z surowcami o silniejszym działaniu, które doskonale uzupełnia.

• Pasta cynkowa (Zinci oxidi pasta) – poza tlenkiem cynku w stężeniu 25%, zawiera skrobię pszeniczną i wazelinę. Ma działanie lekko złuszczające, ponieważ ilość składników stałych to ponad 40%. Przez gęstą konsystencję dłużej utrzymuje się w miejscu zmienionym chorobowo, skutecznie zasuszając i przyspieszając gojenie wyprysków i liszai.
• Maść z tlenkiem cynku (Zinci oxidi unguentum) – zawiera tlenek cynku w stężeniu 10%, a jej podłożem jest wazelina. Jest łagodniejsza od pasty cynkowej i zastosowana na skórę ma właściwości ochronne.
• Pasta cynkowa z kwasem salicylowym (Zinci salicylatis, znana pod nazwą pasta Lassari) – to połączenie 2% kwasu salicylowego i pasty cynkowej. Przez dużą wydajność i niewielką cenę jest świetnym produktem do stosowania punktowo w wykwitach łagodnego trądziku na twarzy i ciele.
• Pasta cynkowa z ichtamolem (Zinci oxidi et ichthammoli pasta syn. pasta cynkowa z sulfobituminianem amonowym) – to połączenie ichtiolu z pastą cynkową na bazie wazeliny. Działa umiarkowanie przeciwbakteryjnie i ściągająco. Skuteczna w przypadku ropnych wyprysków, ponieważ ułatwia odchodzenie ropy i rozmnażanie bakterii. Maść ma brązowe zabarwienie i charakterystyczny zapach.
• Maść pięciornikowa złożona (Tormentillae unguentum compositum) – to 20% tlenku cynku z dodatkiem płynnego wyciągu z kłącza pięciornika, ichtiolu, lanoliny i wazeliny. Jest to maść wskazana do higieny i ochrony delikatnej skóry dziecka. Szczególnie chroni przed odparzeniami pieluszkowymi. Stosowana jest w codziennej pielęgnacji skóry wrażliwej i zaczerwienionej. Maść zawiera wyciąg płynny z kłącza pięciornika, który wykazuje działanie przeciwbakteryjnie.
• Czopki przeciw hemoroidom (Suppositoria antihaemorrhoidales) – czopki zawierają 0,1 g tlenku cynku na czopek, zasadowy galusan bizmutu i taninę, najczęściej w podłożu z masła kakaowego. Działają ściągająco, zmniejszając stany zapalne, niwelując pieczenie i swędzenie towarzyszące hemoroidom.