Prozopagnozja. Gdy wokół widzisz same obce twarze

Prozopagnozja – co to jest

Prozopagnozja to brak zdolności rozpoznawania twarzy osób, które powinny być już znane. Jest to tzw. „ślepota twarzy”.

Zaburzenie to nie wynika z wady wzroku czy problemów z pamięcią. Pomocne w rozpoznawaniu innych osób mogą być kontury twarzy i ich głos. Jako wskazówki przydają się również sposób chodzenia oraz inne cechy charakterystyczne jak np. wąsy, piegi czy noszenie kolczyków. Trudności z rozpoznawaniem mogą mieć różne nasilenie. Może się zdarzyć, że wspomniane cechy nie pomogą w rozróżnieniu innych osób. Konsekwencją tego są problemy w funkcjonowaniu na co dzień. U jednych będzie to chęć izolacji od otoczenia, a u innych nawet lęk i depresja.

Prozopagnozja- objawy

Prozopagnozja może przyjmować różne formy. Mając „ślepotę twarzy” można nie rozróżnić, czy dana osoba jest nam znana czy widzimy ją pierwszy raz. W innym przypadku problemem będzie odróżnienie swojej twarzy od twarzy innych osób. Gdy nasilenie problemu jest duże, można nawet nie odróżnić twarzy od innych przedmiotów. Nie wszystkie osoby z prozopagnozją mają problem z rozróżnieniem czy twarz należy do mężczyzny czy kobiety. Są też tacy, którzy bez trudu określają, czy twarz należy do dziecka czy do dorosłego.

Objawy prozopagnozji mogą być różne w zależności od jej typu.

• Typ asocjacyjny lub amnezyjny

Problemem w tym rodzaju jest zapamiętywanie twarzy. Osoby z tymi trudnościami są w stanie określić różnice pomiędzy twarzami (prawidłowo postrzegają twarze). Zaburzona jest jednak u nich zdolność poznawania ludzi.

• Typ apercepcyjny

Osoby z tym wariantem nie mogą prawidłowo odebrać widzianej twarzy. Oznacza to, że np. gdy danej osobie pokażemy zdjęcia dwóch różnych twarzy nie będzie ona w stanie powiedzieć, czym one się różnią, jakiej płci i wieku są osoby, które przedstawiają.

Prozopagnozja – test

Zdiagnozowanie prozopagnozji nie jest oczywiste. Na całym świecie nie ma jednego uniwersalnego testu diagnostycznego, a naukowcy wciąż badają nowe narzędzia diagnostyczne. W toku diagnostyki badacze posługują się kilkoma testami.

Wyróżnia się 3 grupy testów:

Testy percepcji twarzy – Testy te nie służą do rozpoznania samej prozopagnozji. Mogą jednak pomóc, żeby określić typ schorzenia. Rozróżniają, czy problem dotyczy braku rozpoznawania różnic między twarzami czy przypisania twarzy do danej osoby.

Należą do nich m.in:

• Cambridge Face Perception (CFPT) – to test wykonywany przy wykorzystaniu komputera. Należy uporządkować 6 widocznych twarzy sugerując się tym, które są bardziej podobne do twarzy docelowej.
• Glasgow Face Matching Test(GFMT) – stosowany w celach naukowych. Polega na pokazywaniu zdjęć par twarzy z różnych aparatów fotograficznych. Należy ocenić, czy należą do jednej osoby.
  •  

Testy rozpoznawania twarzy – polegają na uczeniu się pokazywanych twarzy wcześniej nieznanych osób, a następnie wybraniu tej, którą była widziana.

• Cambridge Face Memory Test(CFMT) – najbardziej znany test. Trwa około 15 minut i polega na zapamiętaniu 6 wcześniej nieznanych twarzy, które następnie rozpoznaje się w zmienionych warunkach, np. przy innym oświetleniu lub z dodanym „szumem” graficznym. Istnieją również wersje testu przeznaczone dla dzieci.

Testy identyfikacji twarzy – polegają na ocenie zdolności rozpoznawania znanych osób, najczęściej publicznych.

• Jednym z ich rodzajów jest Test znanych twarzy (FFT), w którym po zaprezentowaniu zdjęć znanych osób należy odpowiedzieć na pytania dotyczące ich tożsamości lub informacji z nimi związanych.

W diagnostyce wykorzystywane są również inne kwestionariusze. Wśród nich pomocny w diagnostyce jest PI20 (The 20-item prosopagnosia index). To kwestionariusz samooceny. Odpowiadający na 20 pytań badani mają ocenić w skali 1-5 czy dane stwierdzenie pasuje do ich doświadczeń z rozpoznawaniem twarzy.

Prozopagnozja – przyczyny

Wyróżniane są dwa typy prozopagnozji – wrodzony i nabyty. W przypadku wrodzonej prozopagnozji osoby dotknięte zaburzeniem od urodzenia nie mają zdolności rozpoznawania twarzy. W nabytej – tracą tę zdolność na skutek pewnych czynników uszkadzających mózg.

Za pojawienie się prozopagnozji nabytej mogą odpowiadać:

• udar mózgu obustronny lub jednostronny po prawej stronie,
• zapalenie mózgu,
• guz mózgu,
• uraz głowy,
• krwotoki mózgu,
• uszkodzenie podczas operacyjnego leczenia padaczki,
• zatrucie tlenkiem węgla,
• zanik prawej części płata skroniowego,
• choroba Parkinsona,
• choroba Alzheimera.

Co ciekawe, zaburzenie to może występować u dzieci ze spektrum autyzmu i zespołem Aspergera. Naukowcy nadal nie ustalili, jakie zaburzenia w rozwoju doprowadzają do wystąpienia prozopagnozji wrodzonej.

Prozopagnozja – leczenie

Problem z rozpoznawaniem twarzy może wpływać na wiele aspektów życia. Często konieczna jest pomoc wielu specjalistów, by polepszyć komfort codziennego funkcjonowania. W przypadku tego zaburzenia na poprawę jakości życia może wpłynąć skorzystanie z pomocy psychologa i lekarza psychiatry. 

Niestety nie ma skutecznego sposobu całkowitego wyleczenia prozopagnozji. Możliwe jest jednak korzystanie z treningów umożliwiających poprawę w zakresie rozpoznawania twarzy.

Jednym z nich jest trening kompensacyjny. Ułatwia on radzenie sobie w rozpoznawaniu twarzy poprzez wyuczone kojarzenie określonych cech twarzy, czy też innych cech szczególnych. Innym podejściem cechuje się trening naprawczy. Koncentruje się on na próbach poprawy bądź przywrócenia umiejętności poznawania twarzy. Pacjenci trenują umiejętności, które umożliwiają rozpoznawanie każdej twarzy. Wydaje się, w prozopagnozji wrodzonej po przeprowadzeniu serii terapii możliwe jest osiągnięcie większych korzyści niż w prozopagnozji nabytej. Są jednak opisane przypadki, w których prozopagnozja nabyta ustąpiła samoistnie.