Przepuklina rozworu przełykowego. Jakie są przyczyny i jak leczyć przepuklinę przełyku? 

Przepuklina rozworu przełykowego przepony

Rozwór przełykowy to fizjologiczny otwór w przeponie – mięśniu oddzielającym jamę brzuszną od klatki piersiowej. Przez otwór ten przebiega przełyk, a sprawnie działające mięśnie utrzymują szczelność i zapobiegają przedostawaniu się treści żołądkowej do klatki piersiowej.

Osłabienie mięśni przepony lub zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej mogą spowodować przemieszczanie się części żołądka z jamy brzusznej do jamy klatki piersiowej, co nazywamy przepukliną rozworu przełykowego. Częstość występowania przepukliny rozworu przełykowego wzrasta wraz z wiekiem. U osób po 50. roku życia stwierdza się ją u 50-60% przebadanych.

Rozróżnia się cztery rodzaje przepukliny rozworu przełykowego:

• przepuklina ślizgowa – występuje najczęściej stanowiąc 90-95% wszystkich przypadków. Często jest powiązana z chorobą refluksową przełyku. Polega na przemieszczeniu się do klatki piersiowej górnej części żołądka (wpustu) wraz z częścią żołądka. Zaburza to czynność dolnego zwieracza przełyku i zwiększa ryzyko zarzucania kwaśnej treści pokarmowej do przełyku. Wydłużenie czasu kontaktu nabłonka z kwaśną wydzieliną może spowodować przewlekłe zapalenie przełyku i metaplazję nabłonka. To z kolei zwiększa ryzyko rozwoju raka gruczołowego przełyku.
• Przepuklina okołoprzełykowa – stwierdza się ją, gdy dno żołądka przemieszcza się przez ubytek w przeponie do klatki piersiowej, podczas gdy wpust żołądka pozostaje w prawidłowym położeniu w jamie brzusznej. Wraz z upływem czasu żołądek jak i inne przemieszczone narządy jamy brzusznej, ulegają powiększeniu. Powikłaniem przepukliny okołoprzełykowej jest uwięźnięcie przepukliny. To bardzo groźna sytuacja, w której narządy uwięzione w worku przepukliny nie są w stanie wrócić do swojego pierwotnego położenia. Prowadzi to do zaburzeń ukrwienia i może skutkować martwicą tkanki. Ze względu na stan zagrożenia życia wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej. To powikłanie może dotyczyć około 5% przypadków przepukliny okołoprzełykowej, dlatego najczęściej jest ona wskazaniem do leczenia operacyjnego.
• Przepuklina mieszana – wykazuje cechy obu typów przepukliny – ślizgowej i okołoprzełykowej.
• Przepuklina wrodzona – to wada wrodzona objawiająca się krótkim przełykiem.

Przepuklina może też powstać na skutek urazu mechanicznego, np. podczas wypadku komunikacyjnego.

Jakie są przyczyny przepukliny rozworu przełykowego?

Czynnikami ryzyka wystąpienia przepukliny rozworu przełykowego są:

• podeszły wiek (z czasem mięśnie słabną i tracą elastyczność),
• otyłość,
• palenie tytoniu,
• nadkwaśność żołądka,
• zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej (może być spowodowane podnoszeniem ciężarów, przewlekłym kaszlem, noszeniem ubrań uciskających okolice brzucha),
• płeć żeńska (przebyte ciąże, które powodowały wzrost ciśnienia śródbrzusznego),
• obecność wodobrzusza,
• przewlekłe zaparcia.

Przepuklina rozworu przełykowego najczęściej dotyka populację krajów wysokorozwiniętych (Ameryka Północna, Europa Zachodnia). Najrzadziej stwierdza się ją w Afryce i krajach wschodnich. Niektórzy naukowcy sugerują, że ma to związek z dietą ubogą w błonnik i nieprawidłową fizjologicznie, wysoką pozycją siedzącą podczas oddawania kału.

Jakie są objawy przepukliny rozworu przełykowego?

Przepuklina rozworu przełykowego często przebiega bezobjawowo, dlatego jest stosunkowo rzadko rozpoznawana. Szacuje się, że tylko około 9% przypadków przepukliny daje objawy chorobowe. Prawdopodobieństwo wystąpienia objawów zwiększa współistnienie refluksu żołądkowo-przełykowego.

Chorzy skarżą się wówczas na:

• ból w klatce piersiowej,
• duszności,
• zgagę,
• chrypkę,
• świszczący oddech,
• przewlekły kaszel,
• odbijanie,
• nawracające zapalenie gardła, krtani i płuc,
• trudności w przełykaniu,
• wymioty,
• wzdęcia,
• wczesne uczucie sytości,
• niedokrwistość z niedoboru żelaza.

Przeczytaj również:
Zgaga. Jak ją złagodzić?

Żaden z tych objawów nie jest jednoznaczny dla przepukliny rozworu przełykowego, dlatego często mija wiele czasu zanim lekarz postawi właściwą diagnozę. Zdarza się, że pacjent z przepukliną jest pod opieką różnych specjalistów i bywa leczony na astmę, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, niewydolność krążenia, dławicę piersiową lub chorobę wrzodową.

Najczęściej chorzy zgłaszają się do lekarza z powodu dokuczającej im zgagi. Przepisywane są im wtedy leki z grupy inhibitorów pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol, esomeprazol), które hamują wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Postawienie właściwej diagnozy ułatwia wykonanie dodatkowych badań, takich jak gastroskopia, RTG górnego docinka przewodu pokarmowego z kontrastem i manometria przełyku.

Jak leczyć przepuklinę rozworu przełykowego?

Nieleczona przepuklina rozworu przełykowego może się wiązać z późniejszymi powikłaniami w postaci:

• przełyku Baretta – na skutek długotrwałego refluksu wielowarstwowe komórki nabłonkowe wyścielające dolną część przełyku ulegają przemianie w jednowarstwowy nabłonek typu jelitowego, co predysponuje do rozwoju raka przełyku,
• zespół Mallory’ego-Weissa – podłużne pęknięcie błony przełyku spowodowane nagłym wzrostem ciśnienia,
• przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka,
• zwężenie dolnego odcinka przełyku,
• nawracające zapalenia dróg oddechowych.

Przeczytaj również:
Przełyk Barretta. Co to za choroba?

Sposób leczenia przepukliny rozworu przełykowego uzależniony jest od wielu czynników, które lekarz ocenia indywidualnie dla każdego pacjenta. Bierze się pod uwagę wielkość przepukliny, jej rodzaj, nasilenie objawów, sposób w jaki chory reaguje na leczenie objawowe oraz posiadanie chorób współistniejących.

Leczenie farmakologiczne z zastosowaniem inhibitorów pompy protonowej pozwala złagodzić objawy refluksu i zmniejsza ryzyko poważnych uszkodzeń błony śluzowej przełyku. Nie zapobiega jednak w 100% wystąpieniu powikłań przepukliny, dlatego często wdrażane jest leczenie chirurgiczne. Operacja przepukliny rozworu przełykowego jest zalecana, gdy mamy do czynienia ze współistniejąca chorobą refluksową przełyku lub przepukliną okołoprzełykową. Osoby w podeszłym wieku obciążone wieloma chorobami u których leczenie farmakologiczne przynosi odczuwalną ulgę, mogą nie zostać zakwalifikowane do operacji przez wzgląd na podwyższone ryzyko okołooperacyjne.

Zabieg polega na przeniesieniu zawartości przepukliny z powrotem do jamy brzusznej. Worek przepuklinowy zostaje rozcięty i usunięty. Ubytek w przeponie jest uzupełniany przy użyciu otaczającej tkanki lub syntetycznej siatki. Następnie przeprowadza się tzw. fundoplikację. Jest to zabieg polegający na stworzeniu „mankietu” z dna żołądka wokół dolnej części przełyku. Chirurg zakłada 2-3 szwy, co zapobiega ponownemu przemieszczaniu się żołądka w kierunku klatki piersiowej.

Leczenie operacyjne przynosi chorym znaczną poprawę jakości życia i z reguły wiąże się niskim ryzykiem.

Oprócz badań diagnostycznych, przed planowaną operacją wykonuje się tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny w celu trójwymiarowego zobrazowania anatomii i zawartości chirurgiczny worka przepuklinowego.

Pierwszy zabieg przepukliny rozworu przełykowego został przeprowadzony ponad 100 lat temu w 1919 roku. Obecnie operację przeprowadza się głównie laparoskopowo, co znacznie skraca czas rekonwalescencji.

Przepuklinę typu okołoprzełykowego należy operować od razu po postawieniu diagnozy, ze względu na duże ryzyko groźnych powikłań.

Stres a przepuklina rozworu przełykowego

Stres może nasilać dolegliwości u pacjentów borykających się z przepukliną rozworu przełykowego. Przewlekły stres zwiększa napięcie mięśni, co z czasem prowadzi do osłabienia mięśni przepony. Zwiększa to ryzyko nasilenia objawów przepukliny i samego jej rozwoju.

Podczas stresu dochodzi do zmian motoryki przełyku, które prowadzą do zaburzeń określanych mianem „dziadka do orzechów”. Objawia się to bolesnymi skurczami mięśni przełyku.

Chory odczuwa wówczas ból w klatce piersiowej i trudności w przełykaniu (dysfagia). Aby zdiagnozować przyczynę bólu, wykonuje się manometrię przełyku z 24-godzinną pH-metrią w warunkach ambulatoryjnych. Badanie to pozwala zobrazować związek czasowy pomiędzy kwaśnym refluksem lub zaburzeniami motoryki przełyku z występowaniem bólu w klatce piersiowej. Dzięki temu można wykluć kardiologiczne pochodzenie dolegliwości bólowych.

Kawa a przepuklina rozworu przełykowego

Wiele osób zastanawia się, czy można pić kawę mając przepuklinę rozworu przełykowego. Kawa wzmaga wydzielanie kwasu solnego oraz zwiększa objętość treści żołądkowej. Rozluźnia przy tym dolny zwieracz przełyku. Sprzyja to cofaniu się kwaśnej treści pokarmowej do przełyku, podrażnia błonę śluzową i wywołuje zgagę. Dlatego osobom borykającym się z przepukliną, które bardzo często cierpią z powodu refluksu, zaleca się ograniczyć picie kawy. Co zrobić, aby zminimalizować niekorzystne działanie kawy?

Oto kilka wskazówek:

• pić słabą kawę w umiarkowanych ilościach,
• zamienić kawę rozpuszczalną (zawiera więcej kofeiny) na ziarnistą/mieloną,
• do ulubionej kawy dodawać mleko lub napój roślinny,
• przyrządzać kawę bezkofeinową,
• rozważyć alternatywę w postaci kawy zbożowej,
• unikać picia kawy na pusty żołądek,
• nie dodawać do kawy cukru ani słodkich syropów.

W przepuklinie rozworu przełykowego zaleca się stosowanie diety antyrefluksowej. Oprócz kawy, należy ograniczać także spożywanie cytrusów, ostrych przypraw, alkoholu, tłustych, ciężkostrawnych potraw, czosnku oraz mięty. Posiłki powinny być podzielone na małe porcje, a bezpośrednio po jedzeniu lepiej unikać pozycji leżącej i wysiłku fizycznego. Przepuklina rozworu przełykowego to dość częsta przypadłość. Jeśli jesteś w grupie zwiększonego ryzyka i odczuwasz niepokojące objawy, warto porozmawiać o tym ze swoim lekarzem. Odnalezienie pierwotnej przyczyny dolegliwości daje szansę na lepsze na efekty leczenia.

Przeczytaj również:
Refluks a zgaga – jak je odróżnić?