Prozopometamorfopsja. Objawy, przyczyny i leczenie zaburzenia widzenia twarzy

Czym jest prozopometamorfopsja?

Prawidłowe widzenie tego, co nas otacza to kluczowa umiejętność w życiu społecznym. Postrzeganie rzeczywistości może ulec zaburzeniom, które medycy dzielą na trzy kategorie.

Są nimi:

• halucynacje wzrokowe – widzenie tego, co naprawdę nie istnieje,
• iluzje wzrokowe – złudzenie, zła interpretacja tego co się widzi,
• metamorfopsje – zniekształcenie widzianego obrazu.

Prozopometamorfopsja należy do grupy metamorfopsji. Zaburzenie to charakteryzuje się zniekształceniem obrazu widzianych twarzy. U większości osób nie zaburza jednak rozpoznawania innych ludzi. Charakterystyczne jest to, że zniekształcenia dotyczą wyłącznie twarzy, a otoczenie i przedmioty widziane są prawidłowo.

Zniekształcenie widzianych twarzy może budzić przerażenie stąd prozopometamorfopsja inaczej określana jest „zespołem twarzy demona”.

Objawy prozopometamorfopsji

Prozopometamorfopsja może objawiać się jako zniekształcenie części lub całej twarzy, a w niektórych przypadkach także jako postrzeganie ludzkiej twarzy jako zwierzęcej.

Wyróżnia się cztery typy prozopometamorfopsji:

• heteroprosopometamorfopsja – zniekształcone postrzeganie twarzy innych osób,
• autoprosopometamorfopsja – postrzeganie własnej twarzy jako zdeformowanej, np. w lustrze,
• zoantropopometamorfopsja – postrzeganie twarzy jako zwierzęcej,
• hemi-prozopometamorfopsja – zniekształcenia obejmujące jedną połowę twarzy.

W publikacjach naukowych opisywane są różne objawy prozopometamorfopsji.

Wśród nich wspomina się o zniekształceniach twarzy takich jak m.in.:

• widzenie dodatkowej pary oczu,
• postrzeganie oka człowieka jako dużej czarnej kropki,
• wydłużenie jednej części twarzy z powiększeniem oka oraz zastąpienie drugiego oka otworem,
• podzielenie twarzy na dwie połowy oddzielające się od siebie,
• „opadanie” jednej strony twarzy,
• postrzeganie twarzy jak głowy ryby,
• widzenie twarzy jak głowa smoka.

W niektórych przypadkach zniekształcenie twarzy pozostawało stałe, natomiast w innych zmieniało się wraz z upływem czasu. Naukowcy opisywali, że objawy prozopometamorfopsji narastały szybko w ciągu kilku sekund wpatrywania się w daną twarz. W innych przypadkach ulegały zmianie w dłuższych odstępach czasowych (nawet i w ciągu kilku dni).

Pacjenci doświadczający prozopometamorfopsji zgłaszają zwiększony poziom stresu na co dzień. Ponadto martwią się często o stan swojego zdrowia psychicznego. Przykre doświadczenia sprawiają, że ograniczają kontakty międzyludzkie do minimum.

Przyczyny prozopometamorfopsji

Badacze wskazują, że wiele czynników może wpływać na wystąpienie prozopometamorfopsji. Jak dotąd badacze opublikowali tylko pojedyncze opisy przypadków, gdzie prozopometamorfopsja występowała od urodzenia. Większość opisanych przypadków wskazuje na wtórną przyczynę tego schorzenia.

Zaburzenie obejmuje stany, w których uszkodzone lub nieprawidłowo funkcjonujące są obszary mózgu odpowiedzialne za rozpoznawanie twarzy. W badaniach obrazowych naukowcy uwidoczniali uszkodzenia znajdujące się zwykle w prawej półkuli mózgu. Dokładnymi miejscami w obrębie mózgu, gdzie przeważnie występowały nieprawidłowości były obszary skroniowo-potyliczne i zakręt wrzecionowaty mózgu.

Najczęściej opisywane przyczyny nabytej prozopometamorfopsji to:

• uraz głowy,
• guzy mózgu,
• udar mózgu,
• padaczka,
• stwardnienie rozsiane.

Wśród innych potencjalnych przyczyn prozopometamorfopsji opisywanych w literaturze wymienia się m.in.:

• migrena,
• zespół Alicji w Krainie Czarów – to zaburzenie, w którym oprócz zniekształcenia w widzeniu twarzy występuje m.in nieprawidłowe postrzeganie innych obiektów,
• krótkotrwałe zaburzenie psychotyczne spowodowane stresem lub niedoborem snu,
• używanie konopi,
• krwiak mózgu,
• krwotok podpajęczynówkowy,
• zatrucie meskaliną.

Badacze opisywali też przypadki wywołania objawów prozopometamorfopsji u zdrowych osób w warunkach eksperymentalnych. Stan ten osiągnięty był przez stymulację elektryczną mózgu u ochotników badań.

Leczenie prozopometamorfopsji

Z uwagi na rzadkie występowanie prozopometamorfopsji brakuje wytyczynych mówiących o leczeniu tego zaburzenia. Patrząc na różnorodność kombinacji objawów i możliwych przyczyn tego stanu każdy pacjent wymaga indywidualnego leczenia.

Postępowanie terapeutyczne jest przede wszystkim ukierunkowane na przyczynę występujących objawów, m.in.:

• leczenie operacyjne guzów mózgu,
• profilaktyczne leczenie migreny,
• stosowanie leków przeciwpadaczkowych w padaczce,
• profilaktykę wtórną po udarze mózgu.

W opisywanych przez badaczy przypadkach osób, których dotyczył ten problem więcej niż połowa wyzdrowiała. Co dziesiąty pacjent uzyskał częściową poprawę, zaś nieco częściej (13%) nie uzyskano powrotu do zdrowia. Wśród opisanych przypadków osób, które wróciły do zdrowia połowa nie była objęta żadnym leczeniem. Poprawę, zniknięcie objawów następowało od kilku godzin do kilku lat.