Tężyczka utajona. Czym jest i jak się objawia?

Czym jest tężyczka utajona?

Tężyczka jawna oznacza wystąpienie napadu skurczów mięśni wywołanego zwiększoną pobudliwością nerwowo-mięśniową, która jest efektem zaburzeń gospodarki elektrolitowej lub kwasowo-zasadowej organizmu. Natomiast tężyczka utajona zwana również spazmofilią, to wzmożona gotowość do wystąpienia takiego napadu tężyczkowego, który można ujawnić poprzez wywołanie odpowiednich objawów.

Pobudliwość komórek nerwowych i mięśniowych jest uzależniona, m.in. od poziomu elektrolitów takich jak wapń, magnez czy potas w płynach ustrojowych. Zaburzenia elektrolitowe mogą zatem przyczyniać się do zmian pobudliwości mięśni i układu nerwowego. Niezwykle ważną rolę odgrywa tutaj wapń, a jego obniżony poziom, czyli hipokalcemia jest główną przyczyną tężyczki jawnej. Co więcej, o pobudliwości komórek decyduje forma zjonizowana tego pierwiastka, a z kolei to, ile z całkowitej puli wapnia znajduje się w tej formie może być zależne od pH krwi.

Jakie są przyczyny tężyczki utajonej?

Tężyczka utajona czasem jest nazywana tężyczką normokalcemiczną, gdyż zwykle nie jest ona spowodowana niedoborem wapnia. Najczęstszą przyczyną tężyczki utajonej jest obniżenie stężenia magnezu we krwi, czyli hipomagnezemia.

Przyczynami spadku poziomu magnezu w organizmie mogą być:

• niedożywienie,
• intensywny wzrost,
• zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego,
• leki nasilające wydalanie przez nerki (np. leki moczopędne),
• przewlekłe stosowanie inhibitorów pompy protonowej (leki zmniejszające produkcję kwasu solnego w żołądku),
• choroba alkoholowa.

Czytaj też:
Hipomagnezemia. Niedobór magnezu – objawy i przyczyny

Innym czynnikiem mogącym odpowiadać za tężyczkę utajoną jest zasadowica (wzrost pH krwi) spowodowana hiperwentylacją, czyli szybszym i głębokim oddychaniem. Takie oddychanie prowadzi do większego usuwania z krwi dwutlenku węgla, co powoduje bardziej zasadowy odczyn krwi. W wyższym pH więcej wapnia łączy się z białkami krwi, co powoduje spadek zjonizowanej (aktywnej) formy wapni. Do hiperwentylacji może dochodzić w sytuacjach stresowych, w przebiegu nerwic, w napadach lękowych i atakach paniki.

Jakie są objawy tężyczki utajonej?

W tężyczce utajonej nie występuje klasyczny napad tężyczkowy charakteryzujący się spontanicznymi, niekontrolowanymi i często bolesnymi napadami skurczów mięśni, a jedynie stwierdza się nadpobudliwość nerwowo-mięśniową.

Pamiętaj jednak, że tężyczce utajonej mogą towarzyszyć bardzo różne, niespecyficzne dolegliwości z różnych narządów i układów, m.in.:

• zaburzenia pamięci i koncentracji,
• przewlekłe zmęczenie,
• drażliwość,
• bezsenność,
• wzmożona lękliwość,
• kołatanie serca,
• duszność,
• ból i kłucie w klatce piersiowej,
• nudności,
• bóle brzucha,
• uczucie ciała obcego w gardle,
• drętwienia i mrowienia kończyn, twarzy, języka,
• drżenie powiek, rąk i innych części ciała,
• skurcze łydek i stóp,
• bóle i zawroty głowy.

Jak rozpoznać tężyczkę utajoną?

Tężyczka utajona często pozostaje niewykryta ze względu na brak charakterystycznych objawów. Dotyczy ona głównie młodych kobiet, które ze względu na wielu różnorodnych dolegliwości mogą szukać pomocy u lekarzy różnych specjalności. W diagnostyce tężyczki utajonej istotne jest wykazanie zwiększonej gotowości do występowania skurczów mięśni, które można wywołać określonymi bodźcami. W tym celu lekarz może zbadać u Ciebie odpowiednie objawy i przeprowadzić specyficzne próby.

Najważniejsze z nich to:

• objaw Chvostka – skurcz mięśni twarzy po uderzeniu młoteczkiem w nerw twarzowy około 2 cm do przodu od płatka ucha,
• objaw Trousseau – obraz „ręki położnika’’ czyli dłoniowe zgięcie palców czwartego i piątego w odpowiedzi na ucisk ramienia mankietem ciśnieniomierza przez 3 min, napompowanego 20 mm Hg powyżej ciśnienia skurczowego,
• objaw Ibrahima–Lusta – skurcz mięśni strzałkowych z odwiedzeniem stopy wywołany uderzeniem młoteczkiem w nerw strzałkowyponiżej głowy kości strzałkowej,
• objaw Erba – zwiększona pobudliwość nerwów ruchowych w odpowiedzi na prąd galwaniczny,
• test hiperwentylacji – zaciśnięcie dłoni („ręka położnika”) po forsownym oddychaniu przez około minutę.

Poza wymienionymi objawami istotne jest wykonanie badań laboratoryjnych, m.in. w celu oznaczenia poziomu elektrolitów. Dodatkowo możesz mieć zlecone badanie elektromiograficzne (EMG), elektrokartiograficzne (EKG), elektroencefalograficzne (EEG). W tężyczce utajonej, ze względu na komponentę psychosomatyczną ważna jest również konsultacja psychologiczna.

Jak wygląda leczenie tężyczki utajonej?

Leczenie tężyczki utajonej powinno być uzależnione od wykrytej przyczyny. Zatem jeżeli badania laboratoryjne wykażą niedobory wapnia, magnezu lub potasu należy je uzupełnić. W przypadku tężyczki utajonej leczenie będzie najczęściej polegało na przyjmowaniu preparatów zawierających magnez. Zalecane są głównie związki organiczne magnezu, takie jak mleczan, cytrynian lub asparaginian, gdyż organizm najłatwiej je przyswaja. Wchłanianie magnezu poprawiają, m.in. witaminy B6 i D3.

W ramach profilaktyki niedoborów magnezu pamiętaj o produktach spożywczych będących źródłem magnezu takich jak: rośliny strączkowe (fasola, groch, soja), orzechy, migdały, pestki dyni, daktyle, rodzynki, produkty zbożowe, banany, kakao i gorzka czekolada. Możesz również suplementować magnez gdy występują u Ciebie czynniki ryzyka jego niedoboru. Dodatkowo, ze względu na często psychosomatyczne podłoże tężyczki utajonej ważne jest objęcie chorych opieką psychologiczną. U osób z objawami psychicznymi należy rozważyć techniki relaksacyjne, psychoterapię lub włączenie leków z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI).

Jeżeli jesteś młodą osobą, szczególnie płci żeńskiej, i doświadczasz niespecyficznych dolegliwości, zwłaszcza ze strony układu nerwowo-mięśniowego, którym towarzyszy lęk lub napięcie, rozważ diagnostykę w kierunku tężyczki utajonej. Schorzenie to może być zazwyczaj skutecznie leczone poprzez uzupełnienie niedoborów magnezu oraz wsparcie psychologiczne.

Przeczytaj również:
Skurcze mięśni. Gdzie tkwi przyczyna?