Antykoncepcja mechaniczna. Działanie, skuteczność, rodzaje

Jak działa antykoncepcja mechaniczna?

Mechaniczne metody antykoncepcji tworzą fizyczną barierę dla plemników. W zależności od wybranej metody znajduje się ona na penisie, wewnątrz pochwy albo bezpośrednio przed szyjką macicy.

Do antykoncepcji mechanicznej zalicza się:

• prezerwatywy zewnętrzne, tradycyjnie nazywane męskimi,
• prezerwatywy wewnętrzne, nazywane również damskimi,
• diafragmy, czyli błony dopochwowe,
• kapturki naszyjkowe,
• gąbki antykoncepcyjne.

Środki plemnikobójcze nie są metodą mechaniczną – działają chemicznie. Często stosuje się je jednak razem z diafragmą lub kapturkiem naszyjkowym.

Spirala antykoncepcyjna, czyli wkładka domaciczna, nie należy do antykoncepcji mechanicznej. Wkładkę umieszcza się w macicy, ale jej działanie nie polega na stworzeniu bariery, która fizycznie zatrzymuje plemniki. Miedziana wkładka domaciczna jest metodą bezhormonalną, ale stanowi odrębną metodę antykoncepcji.

Jak skuteczna jest antykoncepcja mechaniczna?

Skuteczność antykoncepcji mechanicznej zależy od rodzaju metody, ale również od tego, czy za każdym razem stosujesz ją prawidłowo. Dlatego rozróżnia się prawidłowe stosowanie i typowe stosowanie. Prawidłowe stosowanie oznacza używanie metody dokładnie według zaleceń podczas każdego stosunku. Typowe stosowanie uwzględnia błędy, które zdarzają się w codziennym życiu, np. zbyt późne założenie prezerwatywy, jej zsunięcie czy nieprawidłowe umieszczenie diafragmy.

Dobrze pokazują to prezerwatywy. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) prezerwatywa zewnętrzna przy prawidłowym stosowaniu zapobiega nieplanowanej ciąży w około 98% przypadków. W codziennym stosowaniu skuteczność jest niższa, ponieważ nie zawsze udaje się użyć jej bezbłędnie.

W przypadku metod barierowych sposób stosowania ma więc szczególnie duże znaczenie. Im więcej czynności musisz prawidłowo wykonać przed lub po stosunku, tym większe znaczenie ma znajomość instrukcji i konsekwencja. Przy każdej z metod opisanych niżej znajdziesz najważniejsze zasady, które pomagają ograniczyć ryzyko niepowodzenia.

Jeśli zależy Ci przede wszystkim na możliwie wysokiej skuteczności, a pamiętanie o zabezpieczeniu i jego prawidłowe stosowanie przy każdym stosunku jest dla Ciebie trudne, warto omówić z lekarzem również inne metody antykoncepcji.

Rodzaje antykoncepcji mechanicznej

Poszczególne metody różnią się sposobem zakładania, skutecznością i dostępnością. Tylko prezerwatywy dodatkowo zmniejszają ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową. Diafragma, kapturek naszyjkowy i gąbka antykoncepcyjna nie zapewniają takiej ochrony.

Prezerwatywa zewnętrzna – jak jej prawidłowo używać?

Prezerwatywa zewnętrzna jest jedną z najłatwiej dostępnych metod antykoncepcji. Zakłada się ją na penisa we wzwodzie przed stosunkiem. Zatrzymuje nasienie i utrudnia plemnikom przedostanie się do dróg rodnych.

Najczęściej prezerwatywy produkuje się z lateksu. Jeśli masz alergię lub nadwrażliwość na ten materiał, możesz wybrać wariant syntetyczny, np. z poliizoprenu. Sam brak lateksu nie oznacza mniejszej skuteczności.

Inaczej należy traktować prezerwatywy wykonane z naturalnej błony zwierzęcej. Mogą zapobiegać ciąży, ale nie zapewniają odpowiedniej ochrony przed HIV i innymi infekcjami przenoszonymi drogą płciową.

Aby zmniejszyć ryzyko pęknięcia lub zsunięcia prezerwatywy:

• sprawdź termin ważności i stan opakowania,
• otwieraj opakowanie palcami, bez używania ostrych przedmiotów,
• załóż prezerwatywę przed stosunkiem,
• podczas zakładania ściśnij zbiorniczek na jej końcu,
• rozwiń ją do nasady penisa,
• po wytrysku przytrzymaj ją przy nasadzie podczas wycofywania penisa,
• podczas każdego stosunku używaj nowej prezerwatywy.

Znaczenie ma również rozmiar. Zbyt luźna prezerwatywa może się zsunąć, a zbyt ciasna powodować dyskomfort i być bardziej narażona na uszkodzenie.

Czytaj też:
Rozmiary prezerwatyw. Jak dobrać odpowiedni?

Jeśli potrzebujesz dodatkowego nawilżenia, sprawdź, czy wybrany lubrykant nadaje się do stosowania z materiałem, z którego wykonano prezerwatywę. W przypadku lateksu wybieraj przede wszystkim preparaty na bazie wody lub silikonu. Tłuste produkty, np. wazelina czy oleje, mogą osłabiać lateks.

Prezerwatywa wewnętrzna – czym różni się od zewnętrznej?

Prezerwatywa wewnętrzna ma postać miękkiego woreczka umieszczanego w pochwie. Wewnętrzny pierścień pomaga utrzymać ją we właściwym miejscu, natomiast zewnętrzna część pozostaje przed wejściem do pochwy.

Możesz założyć ją jeszcze przed stosunkiem, więc nie trzeba przerywać zbliżenia tuż przed penetracją.

Nie stosuj jednocześnie prezerwatywy wewnętrznej i zewnętrznej. Tarcie między nimi może spowodować przesunięcie lub uszkodzenie jednej z osłon.

Prezerwatywy wewnętrzne są w Polsce znacznie trudniej dostępne niż prezerwatywy zewnętrzne.

Kapturek naszyjkowy – jak działa?

Kapturek naszyjkowy to niewielka, elastyczna kopułka umieszczana bezpośrednio na szyjce macicy. Przykrywa jej ujście i stanowi przeszkodę dla plemników. Zwykle stosuje się go razem ze środkiem plemnikobójczym.

Kapturek jest wielorazowy i nie zawiera hormonów. Wymaga jednak prawidłowego dopasowania oraz umiejętnego założenia. Jeśli nie przykryje całej szyjki macicy, jego skuteczność spada. Po stosunku nie usuwaj go od razu. Powinien pozostać na miejscu przez co najmniej 6 godzin, a maksymalny czas stosowania zależy od konkretnego wyrobu – zawsze sprawdź instrukcję producenta.

Kapturek nie jest odpowiedni dla każdej osoby. Nie powinien być stosowany m.in. przy znacznych nieprawidłowościach anatomicznych utrudniających jego prawidłowe dopasowanie. Aktualne wytyczne wskazują również ograniczenia w przypadku śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy (CIN) i raka szyjki macicy oczekującego na leczenie.

Po porodzie trzeba odczekać około 6 tygodni przed powrotem do tej metody i ponownie sprawdzić dopasowanie kapturka, ponieważ budowa szyjki macicy i pochwy mogła się zmienić.

Diafragma antykoncepcyjna – jak ją stosować?

Diafragma, czyli błona dopochwowa, jest elastyczną kopułką umieszczaną w pochwie tak, aby przykrywała szyjkę macicy. Jest większa od kapturka naszyjkowego i opiera się o ściany pochwy. Obie metody działają podobnie, ale kapturek zakłada się bezpośrednio na szyjkę macicy, a diafragma zajmuje większą przestrzeń w pochwie.

Diafragmę stosuje się razem z preparatem przeznaczonym do danej metody, np. środkiem plemnikobójczym lub żelem antykoncepcyjnym. Po założeniu sprawdź palcem, czy szyjka macicy znajduje się pod membraną. Jeśli nie jest całkowicie przykryta, ochrona przed ciążą może być mniejsza.

Po stosunku diafragma powinna pozostać w pochwie przez co najmniej 6 godzin. Maksymalny czas jej pozostawienia zależy od konkretnego produktu, dlatego zawsze sprawdź zalecenia producenta. Diafragma jest wielorazowa, więc nie musisz używać nowej przy każdym stosunku. Przed ponownym założeniem sprawdź jednak, czy nie jest uszkodzona, i stosuj ją zgodnie z instrukcją.

Gąbka antykoncepcyjna

Gąbka dopochwowa łączy barierę mechaniczną z działaniem środka plemnikobójczego. Umieszcza się ją głęboko w pochwie tak, aby przykrywała szyjkę macicy.

Jest jednorazowa. Może działać do 24 godzin, ale po ostatnim stosunku powinna pozostać na miejscu przez co najmniej 6 godzin. Nie zostawiaj jej dłużej, niż zaleca producent.

Środki plemnikobójcze – kiedy stosuje się je z metodami barierowymi?

Spermicydy należą do chemicznych metod antykoncepcji. Występują m.in. jako żele, kremy, pianki, globulki czy tabletki dopochwowe. Niszczą plemniki lub ograniczają ich ruchliwość. Stosuje się je samodzielnie albo jako uzupełnienie niektórych diafragm i kapturków. Stosowane samodzielnie zapewniają niższą ochronę przed ciążą niż wiele innych metod.

Spermicydy nie chronią przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową. Szczególnej ostrożności wymaga nonoksynol-9. Częste stosowanie dużych dawek tej substancji może podrażniać lub uszkadzać błonę śluzową pochwy i szyjki macicy, a takie zmiany zwiększają podatność na zakażenie HIV. Z tego powodu preparaty z nonoksynolem-9 nie są odpowiednim sposobem ochrony przed zakażeniami.

Co zrobić, jeśli antykoncepcja mechaniczna zawiedzie?

Prezerwatywa może pęknąć lub się zsunąć, a diafragma czy kapturek mogą zostać niewłaściwie umieszczone.

Jeśli doszło do stosunku i istnieje ryzyko ciąży, rozważ jak najszybciej antykoncepcję awaryjną. Nie czekaj na spodziewaną miesiączkę, ponieważ skuteczność części metod antykoncepcji awaryjnej zależy od czasu, który upłynął od stosunku.

Jeżeli doszło do pęknięcia lub zsunięcia prezerwatywy i istnieje również ryzyko zakażenia przenoszonego drogą płciową, skonsultuj potrzebę wykonania badań. Przy możliwej ekspozycji na HIV znaczenie ma czas – profilaktykę poekspozycyjną rozpoczyna się możliwie szybko po narażeniu.

Czy antykoncepcja mechaniczna wpływa na późniejszą płodność?

Metody barierowe działają tylko podczas ich stosowania. Nie hamują owulacji, dlatego po ich odstawieniu nie trzeba czekać na powrót płodności. Jeśli przestaniesz używać prezerwatyw, diafragmy czy kapturka, wcześniejsze stosowanie tych metod nie powinno utrudniać zajścia w ciążę.

Jeżeli mimo regularnego współżycia bez antykoncepcji ciąża nie pojawia się przez dłuższy czas, warto skonsultować się z ginekologiem i ustalić możliwą przyczynę.

Antykoncepcja mechaniczna u młodych osób

Jeśli rozpoczynasz współżycie, ważna jest metoda, której sposób stosowania dobrze rozumiesz i którą potrafisz zastosować prawidłowo również podczas spontanicznego zbliżenia.

Prezerwatywa ma szczególne znaczenie, ponieważ pomaga jednocześnie ograniczyć ryzyko ciąży i zakażeń przenoszonych drogą płciową. Możesz stosować ją razem z inną skuteczną metodą antykoncepcji. Takie rozwiązanie nazywa się podwójną ochroną.

Jeśli zależy Ci zarówno na wysokiej ochronie przed ciążą, jak również na ograniczeniu ryzyka zakażenia, połączenie prezerwatywy z drugą skuteczną metodą pozwala zabezpieczyć się na dwa różne sposoby.

FAQ – najczęstsze pytania o antykoncepcję mechaniczną

Czy antykoncepcja mechaniczna jest skuteczna?

Tak, ale jej skuteczność zależy od metody i prawidłowego stosowania. W przypadku prezerwatywy zewnętrznej wynosi około 87% przy typowym i około 98% przy prawidłowym użyciu.

Czy prezerwatywa chroni przed wszystkimi infekcjami przenoszonymi drogą płciową?

Nie całkowicie. Znacznie zmniejsza ryzyko wielu zakażeń, w tym HIV, ale słabiej chroni przed infekcjami przenoszonymi również przez kontakt skóry poza obszarem przykrytym prezerwatywą.

Czy diafragma jest trudna w użyciu?

Na początku może wymagać wprawy. Najważniejsze jest prawidłowe umieszczenie jej tak, aby całkowicie przykrywała szyjkę macicy.

Czy spirala antykoncepcyjna jest metodą mechaniczną?

Nie. Miedziana wkładka domaciczna jest metodą bezhormonalną, ale nie działa poprzez stworzenie fizycznej bariery dla plemników.

Czy antykoncepcja mechaniczna wpływa na późniejszą płodność?

Nie. Po zaprzestaniu stosowania metod barierowych nie musisz czekać na powrót płodności.

Jaka metoda antykoncepcji jest najzdrowsza?

Nie ma jednej metody najlepszej dla wszystkich. Wybór zależy m.in. od Twojego zdrowia, wygody stosowania i tego, czy potrzebujesz także ochrony przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.

Przeczytaj także:
Wkładka domaciczna. Czy powoduje skutki uboczne?