Hipochondria. Na czym polega lęk o własne zdrowie?

Hipochondria – co to jest?

Hipochondria to zaburzenie psychiczne, w którym osoba odczuwa silny i utrzymujący się lęk o własne zdrowie. Osobę zmagającą się z tym zaburzeniem potocznie nazywa się hipochondrykiem. Często interpretuje ona zwykłe lub niewielkie dolegliwości jako objawy ciężkiej choroby, nawet jeśli wyniki badań nie potwierdzają jej obaw.

Współcześnie hipochondrię określa się również jako zaburzenie lęku o zdrowie (illness anxiety disorder).

Lęk o zdrowie – kiedy jest naturalny, a kiedy staje się problemem?

Pewien poziom troski o własne zdrowie jest naturalny i pomaga odpowiednio reagować na niepokojące objawy oraz zgłaszać się do lekarza, gdy jest to potrzebne. Z kolei zbyt mały lęk może prowadzić do bagatelizowania dolegliwości, odkładania wizyt lekarskich i rezygnacji z badań profilaktycznych.

Problem pojawia się wtedy, gdy obawy o zdrowie stają się nadmierne i niewspółmierne do rzeczywistego stanu organizmu. Osoba z hipochondrią może wyolbrzymiać istniejące objawy lub być przekonana o ciężkiej chorobie mimo prawidłowych wyników badań i zapewnień lekarza.

Nadmierny lęk o zdrowie może znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Często prowadzi do częstych wizyt lekarskich, wykonywania licznych badań diagnostycznych oraz poszukiwania informacji o chorobach, co wiąże się z dużym stresem i pogorszeniem jakości życia.

Czytaj też:
Zaburzenia lękowe – objawy, leczenie

Hipochondria – przyczyny 

Hipochondria najczęściej wynika z nieprawidłowego interpretowania sygnałów wysyłanych przez organizm. Osoba zmagająca się z tym zaburzeniem może odbierać powszechne i zwykle niegroźne dolegliwości jako objawy ciężkiej choroby. Przykładowo ból głowy może uznać za oznakę nowotworu, a ból brzucha – za objaw poważnej choroby narządów wewnętrznych.

Taki sposób myślenia nasila lęk o zdrowie i sprawia, że uwaga skupia się przede wszystkim na obserwowaniu własnego ciała. Z czasem może to negatywnie wpływać na samopoczucie, relacje z bliskimi oraz codzienne funkcjonowanie.

Na rozwój hipochondrii mogą wpływać m.in.:

• większa skłonność do lęku i zamartwiania się,
• traumatyczne doświadczenia związane z chorobą własną lub bliskiej osoby,
• przewlekły stres,
• doświadczenia z dzieciństwa związane z poczuciem braku bezpieczeństwa lub wsparcia,
• występowanie poważnych chorób w rodzinie.

Przykładowo osoba, której bliski krewny chorował na nowotwór, może odczuwać silny lęk przed zachorowaniem na tę samą chorobę. W efekcie uważnie obserwuje swoje ciało i nawet niewielkie dolegliwości może interpretować jako objaw poważnego schorzenia.

Objawy hipochondrii 

Objawy hipochondrii mogą znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Osoba zmagająca się z tym zaburzeniem jest silnie przekonana, że choruje na poważną chorobę, mimo braku potwierdzenia w badaniach lub niewielkiego nasilenia objawów. Rozpoznanie stawia psychiatra lub psycholog na podstawie wywiadu oraz obowiązujących kryteriów diagnostycznych.

Do najczęstszych objawów hipochondrii należą:

• utrzymujące się przekonanie o ciężkiej chorobie, mimo braku potwierdzenia w badaniach;
• częste wizyty u lekarzy i wykonywanie badań diagnostycznych lub przeciwnie – unikanie kontaktu z ochroną zdrowia z obawy przed rozpoznaniem choroby;
• nasilony lęk o zdrowie, niewspółmierny do rzeczywistych objawów lub występujący mimo braku dolegliwości;
• ciągłe analizowanie sygnałów wysyłanych przez organizm i poszukiwanie u siebie nowych objawów;
• częste wyszukiwanie informacji o chorobach, stawianie sobie samodzielnych diagnoz i trudności z zaakceptowaniem opinii lekarza;
• problemy ze snem, koncentracją lub codziennym funkcjonowaniem wynikające z ciągłego zamartwiania się stanem zdrowia;
• drażliwość i niepokój, gdy bliscy lub lekarz zapewniają o braku choroby.

Leczenie hipochondrii

Podstawą leczenia hipochondrii jest psychoterapia. Szczególnie dobre efekty przynosi psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pomaga zmienić sposób interpretowania objawów, ograniczyć lęk o zdrowie oraz stopniowo zmienić utrwalone schematy myślenia i zachowania.

Jeśli objawy są nasilone lub hipochondrii towarzyszą zaburzenia lękowe albo depresja, lekarz może zalecić również leczenie farmakologiczne, najczęściej z wykorzystaniem leków przeciwdepresyjnych.

Czym jest cyberchondria? 

Cyberchondria ma wiele wspólnego z hipochondrią. Jest to zjawisko, w którym obawy na temat własnego stanu zdrowia pojawiają się w wyniku ciągłego poszukiwania informacji w internecie. Osoba cierpiąca na cyberchondrię wpada w mechanizm tzw. błędnego koła. Szuka informacji, aby uspokoić swój lęk. Jednak każda kolejna samodiagnoza prowadzi do coraz silniejszych obaw i kolejnych godzin spędzonych w internecie.

Cyberchondia i hipochondria mają wiele wspólnych cech, ale występują także między nimi pewne różnice.

• Osoby z hipochondrią mogą poszukiwać w internecie informacji na temat swoich domniemanych chorób, jednak nie robią tego w sposób tak kompulsywny, jak ma to miejsce w przypadku cyberchondrii.  
• U osób z hipochondrią mogą pojawić się problemy w relacji pacjent-doktor. Są one wynikiem braku zaufania do specjalisty i postawionej przez niego diagnozy (niezgodnej z opinią pacjenta). U osób z cyberchondrią te problemy są jeszcze bardziej nasilone. Brak zaufania i defensywne nastawienie sprawia, że osoby z cyberchondrią poszukują pomocy w innych miejscach i są bardziej skłonne stawiać samodiagnozę na podstawie pozyskanych w ten sposób informacji.  
• Osoby z hipochondrią często skupiają swoje lęki wokół jakiejś konkretnej choroby i sprecyzowanych objawów. Bywa to spowodowane pewnymi traumami i przykrymi doświadczeniami z przeszłości, np. wystąpieniem określonej choroby u członka rodziny. Natomiast w przypadku cyberchondrii dana osoba nie koncentruje swoich obaw na konkretnej jednostce chorobowej. Jest podatna na informacje znajdujące się w internecie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o hipochondrię

Czy hipochondria może minąć samoistnie?

U części osób objawy mogą się okresowo zmniejszać, jednak utrzymujący się lęk o zdrowie zwykle wymaga pomocy specjalisty.

Czy hipochondria jest uleczalna?

Tak. Odpowiednio dobrana psychoterapia, a w razie potrzeby także leczenie farmakologiczne, mogą znacznie zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia.

Jak rozmawiać z osobą z hipochondrią?

Warto okazać zrozumienie i zachęcać ją do skorzystania z pomocy specjalisty. Bagatelizowanie jej obaw lub krytykowanie zwykle nie przynosi dobrych efektów.

Czy hipochondria częściej występuje u kobiet czy u mężczyzn?

Hipochondria może występować zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Dotychczasowe badania nie wskazują na wyraźną przewagę jednej z płci.

Przeczytaj również:
Najlepsze tabletki na uspokojenie. Jakie preparaty wybrać?