Ketamina. Działanie, zastosowanie medyczne i skutki uboczne

Ketamina – co to za lek i jak działa?

Ketamina jest substancją leczniczą o działaniu znieczulającym i przeciwbólowym. Należy do antagonistów receptora NMDA, który uczestniczy w przekazywaniu sygnałów między komórkami nerwowymi. Wpływa na przetwarzanie bodźców bólowych, świadomość i postrzeganie otoczenia.

W medycynie wykorzystuje się ją przede wszystkim do wywoływania znieczulenia ogólnego. Może powodować stan dysocjacji, czyli poczucie oddzielenia od własnego ciała lub otoczenia. Jej podawanie wymaga nadzoru personelu medycznego, ponieważ może wpływać między innymi na ciśnienie tętnicze, oddychanie i stan świadomości.

Czytaj też:
Depresja. Jak ją rozpoznać i jak leczyć?

Ketamina – działanie na organizm

Efekty działania zależą od dawki, drogi podania oraz indywidualnej reakcji organizmu. W warunkach medycznych substancja ogranicza odczuwanie bólu i może wywoływać znieczulenie. Oddziałuje również na świadomość i odbiór bodźców zewnętrznych.

Do możliwych efektów jej działania należą:

• zmniejszenie odczuwania bólu,
• wzrost ciśnienia tętniczego i przyspieszenie akcji serca,
• zmiany percepcji i dezorientacja,
• zawroty głowy, nudności i wymioty,
• senność oraz zaburzenia koordynacji ruchowej.

Po ustąpieniu znieczulenia mogą wystąpić niepokój, nietypowe sny lub omamy. Z tego względu pacjent wymaga obserwacji podczas wybudzania.

Wskazania do stosowania ketaminy

W Polsce ketaminę wykorzystuje się przede wszystkim w anestezjologii. Może być stosowana jako jedyny środek znieczulający podczas wybranych krótkich zabiegów diagnostycznych i chirurgicznych, a także do wprowadzenia do znieczulenia ogólnego przed zastosowaniem innych leków. W zależności od sytuacji klinicznej może być podawana samodzielnie lub w połączeniu z innymi środkami znieczulającymi.

Lek podaje się w postaci roztworu do wstrzykiwań, w warunkach medycznych i pod nadzorem odpowiednio przygotowanego personelu. Dokładne wskazania i ograniczenia określa aktualna charakterystyka produktu leczniczego.

Działania niepożądane

Stosowanie ketaminy może wiązać się z działaniami niepożądanymi o różnym nasileniu. Ich wystąpienie zależy między innymi od dawki, stanu zdrowia pacjenta i jednocześnie stosowanych leków.

Do możliwych działań niepożądanych należą:

• wzrost ciśnienia tętniczego i przyspieszenie tętna,
• nudności i wymioty,
• nadmierne ślinienie,
• zawroty głowy i zaburzenia równowagi,
• niepokój, dezorientacja i omamy,
• zaburzenia widzenia oraz nietypowe odczucia podczas wybudzania ze znieczulenia.

W niektórych sytuacjach mogą wystąpić poważne zaburzenia oddychania lub inne powikłania wymagające pilnej interwencji. Powtarzane stosowanie, zwłaszcza poza nadzorem medycznym, wiąże się także z ryzykiem tolerancji, uzależnienia oraz uszkodzenia układu moczowego, w tym pęcherza.

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie może prowadzić do nasilonych zaburzeń świadomości, pobudzenia, dezorientacji, znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego i przyspieszenia akcji serca. W ciężkich przypadkach mogą wystąpić zaburzenia oddychania lub utrata przytomności.

Ketamina na depresję – zastosowanie poza znieczuleniem

W Stanach Zjednoczonych niektóre ośrodki psychiatryczne wykorzystują ketaminę w leczeniu osób z depresją lekooporną. Jedną z metod są wlewy dożylne wykonywane w warunkach klinicznych. Pacjent przechodzi kwalifikację, a podczas terapii monitoruje się jego stan zdrowia. Leczenie może być uzupełniane psychoterapią i dalszą opieką psychiatryczną.

Takie zastosowanie ma charakter pozarejestracyjny (off-label), ponieważ amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) nie zatwierdziła ketaminy do leczenia depresji ani zespołu stresu pourazowego (PTSD). Prowadzone są badania nad jej potencjalnym zastosowaniem w tych zaburzeniach, ale wyniki nie oznaczają, że terapia jest odpowiednia dla każdego pacjenta lub że jej skuteczność została potwierdzona we wszystkich tych wskazaniach.

Ketaminę należy odróżnić od esketaminy, która jest substancją pokrewną. Esketamina w postaci aerozolu do nosa została dopuszczona w Unii Europejskiej do określonego zastosowania w depresji lekoopornej u dorosłych, w połączeniu z innym lekiem przeciwdepresyjnym. Podaje się ją pod bezpośrednim nadzorem personelu medycznego.

Czy ketamina jest legalna w Polsce?

Tak, ketamina jest legalna w Polsce do zastosowań medycznych, ale podlega ścisłej kontroli. Jest zaliczana do substancji psychotropowych z grupy II-P, dlatego jej stosowanie i obrót są regulowane przepisami. Nie można jej swobodnie kupować ani stosować na własną rękę.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o ketaminę

Czy ketamina jest legalna w Polsce?

Tak, ketamina może być legalnie stosowana w medycynie, ale podlega kontroli na podstawie polskich przepisów. Nie oznacza to możliwości swobodnego zakupu, posiadania lub stosowania jej poza dozwolonymi warunkami.

Czy ketamina może być stosowana na depresję?

Ketamina jest badana i wykorzystywana w niektórych metodach leczenia depresji lekoopornej. W Polsce nie jest zarejestrowana jako standardowy lek przeciwdepresyjny, natomiast w Unii Europejskiej dopuszczono do określonego zastosowania esketaminę.

Czy ketamina uzależnia?

Tak, stosowana pozamedycznie ketamina może prowadzić do uzależnienia i rozwoju tolerancji. Powtarzane używanie wiąże się również z ryzykiem zaburzeń pamięci i uszkodzenia pęcherza moczowego.

Czy ketamina jest dostępna w tabletkach?

Ketamina jest w Polsce stosowana przede wszystkim w postaci roztworu do wstrzykiwań. Dostępność innych postaci zależy od kraju i rejestracji konkretnego leku.

Jak wygląda dawkowanie ketaminy?

Dawkę ustala lekarz na podstawie wskazania, stanu pacjenta i drogi podania. Ketamina jest stosowana pod nadzorem medycznym, dlatego nie należy samodzielnie dobierać dawki.

Jak działa ketamina?

Ketamina blokuje receptory NMDA w układzie nerwowym, dzięki czemu wywołuje znieczulenie i zmniejsza odczuwanie bólu. Może również wpływać na świadomość, percepcję i ciśnienie tętnicze.

Czy ketamina jest narkotykiem?

Ketamina jest lekiem o działaniu znieczulającym, ale może być również używana pozamedycznie jako substancja psychoaktywna. Stosowanie jej poza nadzorem medycznym wiąże się m.in. z ryzykiem uzależnienia i poważnych działań niepożądanych.

Czy ketaminę można kupić bez recepty?

Ketamina podlega w Polsce ścisłej kontroli i nie jest dostępna do swobodnego zakupu. Jej stosowanie w medycynie odbywa się zgodnie z obowiązującymi przepisami i wskazaniami.

Przeczytaj również:
Substancje o działaniu psychoaktywnym – co warto wiedzieć?