Powiększenie śledziony. Przyczyny, diagnostyka, leczenie 

Śledziona i jej funkcje

Śledziona to narząd znajdujący się w jamie brzusznej, w lewym podżebrzu. U części osób występują również dodatkowe śledziony – niewielkie struktury zlokalizowane najczęściej w okolicy wnęki śledziony, choć mogą znajdować się także w innych miejscach, np. w okolicy ogona trzustki.

W warunkach fizjologicznych śledziona pełni kilka ważnych funkcji.

Należą do nich:

• usuwanie „starych” krwinek z krwiobiegu,
• udział w odpowiedzi immunologicznej na patogeny,
• magazynowanie krwi.

Mimo pełnienia istotnych funkcji śledziona nie jest niezbędna do życia. Ze względu na swoje położenie i budowę może ulec pęknięciu, m.in. w wyniku urazów. W ciężkich przypadkach konieczne może być jej usunięcie, czyli splenektomia. Zabieg ten wykonuje się również z innych wskazań, m.in. w przebiegu niektórych chorób śledziony i układu krwiotwórczego.

Organizm może prawidłowo funkcjonować bez śledziony, jednak jej brak zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń, szczególnie wywoływanych przez bakterie otoczkowe. Dlatego osoby po splenektomii wymagają odpowiedniej profilaktyki zakażeń, w tym szczepień przeciwko wybranym bakteriom otoczkowym.

Czytaj też:
Mononukleoza. Jak się objawia?

Kiedy można mówić o powiększeniu śledziony?

W prawidłowych warunkach śledziona jest niewyczuwalna podczas badania brzucha. Powiększenie śledziony, czyli splenomegalia, może sprawić, że jej dolny brzeg staje się wyczuwalny poniżej lewego łuku żebrowego. Zwykle dochodzi do tego, gdy narząd zwiększy swoją objętość około półtorakrotnie.

Jak ocenia się wielkość śledziony?

Wielkość śledziony ocenia się przede wszystkim za pomocą badania USG jamy brzusznej. U dorosłych jej długość wynosi zwykle około 12–14 cm, jednak prawidłowy wymiar może różnić się w zależności m.in. od wzrostu, masy ciała, wieku i płci. Dlatego wynik pomiaru, np. 140 mm, nie zawsze oznacza powiększenie śledziony i powinien być interpretowany z uwzględnieniem norm przyjętych dla danego badania oraz pozostałych wyników.

Podczas badania palpacyjnego lekarz może również ocenić, czy śledziona jest powiększona i jak daleko jej brzeg znajduje się od lewego łuku żebrowego. Samo powiększenie śledziony nie wskazuje jednak na konkretną chorobę. Splenomegalia może mieć wiele przyczyn, m.in. infekcje, choroby krwi, choroby wątroby czy zaburzenia autoimmunologiczne.

Powiększona śledziona – objawy

Powiększenie śledziony często nie powoduje żadnych charakterystycznych objawów i może zostać wykryte przypadkowo podczas badania USG jamy brzusznej.

Jeśli dolegliwości się pojawiają, mogą obejmować:

• uczucie pełności lub dyskomfortu w lewym podżebrzu,
• ból w lewej górnej części brzucha,
• uczucie szybkiego nasycenia po posiłku, wynikające z ucisku powiększonej śledziony na żołądek,
• uczucie rozpierania w jamie brzusznej.

Objawy mogą zależeć również od przyczyny powiększenia śledziony. Jeśli splenomegalii towarzyszy hipersplenizm, mogą pojawić się m.in. niedokrwistość, częstsze infekcje lub skłonność do krwawień związana ze zmniejszeniem liczby odpowiednich krwinek.

Silny lub nagły ból w lewym podżebrzu, szczególnie po urazie, wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, ponieważ powiększona śledziona jest bardziej podatna na pęknięcie.

Przyczyny powiększenia śledziony 

Powiększenie śledziony może mieć wiele przyczyn – od infekcji i chorób krwi po zaburzenia funkcjonowania wątroby i choroby autoimmunologiczne.

Do najczęstszych należą:

• nowotwory układu chłonnego i krwiotwórczego, w tym białaczki i chłoniaki,
• niedokrwistości hemolityczne,
• choroby autoimmunologiczne,
• reakcje polekowe o podłożu immunologicznym,
• infekcje bakteryjne, wirusowe i pierwotniakowe, m.in. gruźlica, mononukleoza zakaźna i malaria,
• choroby spichrzeniowe, w których dochodzi do nieprawidłowego odkładania różnych substancji w narządach,
• nadciśnienie wrotne, prowadzące do nadmiernego wypełnienia śledziony krwią, np. w przebiegu marskości wątroby, zakrzepicy żył wątrobowych lub ucisku na żyłę wrotną,
• rzadziej choroby samej śledziony, takie jak torbiele, ropnie oraz łagodne i złośliwe nowotwory, zarówno pierwotne, jak i przerzutowe.

Hipersplenizm a powiększenie śledziony

Powiększeniu śledziony może towarzyszyć hipersplenizm, czyli nadmierne usuwanie przez śledzionę krwinek z krwiobiegu. Proces ten może dotyczyć krwinek czerwonych, białych, płytek krwi lub kilku ich rodzajów jednocześnie.

W zależności od rodzaju i nasilenia zaburzenia mogą pojawić się m.in. niedokrwistość, większa podatność na infekcje lub skłonność do krwawień. Warto jednak pamiętać, że hipersplenizm nie zawsze występuje przy powiększeniu śledziony, a jego obecność i nasilenie zależą przede wszystkim od przyczyny splenomegalii.

Powiększenie śledziony – diagnostyka i leczenie

Stwierdzenie powiększonej śledziony wymaga ustalenia, dlaczego doszło do jej powiększenia.

W tym celu lekarz może zlecić kilka rodzajów badań:

• USG jamy brzusznej – pozwala ocenić wielkość, kształt i strukturę śledziony;
• tomografię komputerową (TK) – umożliwia dokładniejszą ocenę narządu i otaczających tkanek;
• morfologię krwi – pomaga wykryć zmniejszenie liczby krwinek, które może towarzyszyć hipersplenizmowi;
• dodatkowe badania laboratoryjne – dobierane w zależności od podejrzewanej przyczyny splenomegalii;
• biopsję szpiku kostnego – wykonywaną w wybranych przypadkach, gdy konieczna jest dokładniejsza ocena procesu wytwarzania krwinek.

Na czym polega leczenie powiększonej śledziony?

Nie stosuje się jednego leczenia, które zmniejszałoby śledzionę niezależnie od przyczyny. Postępowanie zależy przede wszystkim od choroby lub zaburzenia, które doprowadziło do splenomegalii. Może obejmować leczenie infekcji, chorób krwi, chorób wątroby lub innych rozpoznanych przyczyn.

W niektórych sytuacjach, zwłaszcza gdy inne metody leczenia okazują się niewystarczające lub występują określone powikłania, lekarz może rozważyć splenektomię, czyli chirurgiczne usunięcie śledziony.

FAQ – Najczęstsze pytania o powiększoną śledzionę

Czy powiększona śledziona może się zmniejszyć?

Tak, w niektórych przypadkach śledziona może wrócić do prawidłowych rozmiarów po skutecznym leczeniu przyczyny jej powiększenia. To, czy tak się stanie, zależy jednak od choroby, która doprowadziła do splenomegalii.

Czy śledziona się regeneruje?

Śledziona ma ograniczoną zdolność do regeneracji, a możliwości jej odbudowy zależą m.in. od rodzaju i rozległości uszkodzenia. Po całkowitym usunięciu narządu organizm może funkcjonować bez śledziony, ale wymaga odpowiedniej profilaktyki zakażeń.

Czy nerwica może powodować powiększenie śledziony?

Nerwica nie jest typową przyczyną powiększenia śledziony. Jeśli w badaniu obrazowym stwierdzono splenomegalię, jej przyczyny należy omówić z lekarzem.

Czy są leki na powiększoną śledzionę bez recepty?

Nie ma leków dostępnych bez recepty, które można stosować samodzielnie w celu zmniejszenia powiększonej śledziony. Postępowanie zależy od przyczyny splenomegalii.

Przeczytaj również:
Jak poprawić odporność organizmu?