Kwas acetylosalicylowy (aspiryna). Kiedy ją stosować?

Aspiryna – co to jest? 

Aspiryna to potoczna nazwa kwasu acetylosalicylowego (ASA) – substancji należącej do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). W 1899 roku przedsiębiorstwo Bayer rozpoczęło sprzedaż tej substancji pod nazwą Aspiryna. Lek ten zdobył popularność w trakcie pandemii grypy hiszpanki w latach 1918-1919. Popularność aspiryny utrzymywała się do czasu, aż zostały opracowane paracetamol i ibuprofen.

Kiedy stosować kwas acetylosalicylowy?

Kwas acetylosalicylowy (ASA) wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. W odpowiednich dawkach może być stosowany w leczeniu bólu o małym lub umiarkowanym nasileniu oraz gorączki.

W małych dawkach kwas acetylosalicylowy działa przeciwpłytkowo, czyli hamuje zlepianie się płytek krwi. Takie leczenie stosuje się u niektórych pacjentów w ramach profilaktyki wtórnej chorób sercowo-naczyniowych, m.in. po zawale serca, udarze niedokrwiennym lub przemijającym epizodzie niedokrwiennym (TIA).

Do grupy pacjentów, u których lekarz może zalecić takie leczenie, należą również osoby po niektórych zabiegach na sercu lub naczyniach oraz pacjenci z rozpoznaną chorobą miażdżycową.

Kwasu acetylosalicylowego w małych dawkach nie należy rozpoczynać samodzielnie „na serce”. Decyzję o jego stosowaniu podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę wskazania do leczenia, ryzyko krwawienia, inne choroby oraz przyjmowane leki.

Czytaj też:
Niesteroidowe leki przeciwzapalne. Jak działają?

Aspiryna – dawkowanie 

Dawkowanie kwasu acetylosalicylowego zależy przede wszystkim od powodu stosowania leku oraz dawki substancji czynnej w konkretnym preparacie. Inaczej stosuje się go przy bólu i gorączce, a inaczej w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

Aspiryna na ból i gorączkę

U dorosłych w przypadku preparatów zawierających 500 mg kwasu acetylosalicylowego jednorazowa dawka wynosi zwykle 500–1000 mg. W razie potrzeby można ją powtarzać co 4–8 godzin.

Maksymalna dawka dobowa kwasu acetylosalicylowego dla osoby dorosłej wynosi 4000 mg. Nie przekraczaj zalecanej dawki – większa ilość leku nie zwiększy jego skuteczności, a może zwiększyć ryzyko działań niepożądanych.

Aspiryna „na serce”

W profilaktyce wtórnej chorób sercowo-naczyniowych stosuje się małe dawki kwasu acetylosalicylowego, najczęściej 75–150 mg raz na dobę. Takie dawkowanie jest stosowane m.in. po zawale serca, w stabilnej chorobie wieńcowej oraz po niektórych zabiegach na sercu i naczyniach.

Czy dzieci mogą przyjmować aspirynę?

Kwasu acetylosalicylowego nie należy podawać dzieciom poniżej 12. roku życia. U młodzieży powyżej 12 lat jego stosowanie powinno odbywać się wyłącznie na zlecenie lekarza. W przypadku preparatu Aspirin 500 mg zalecana dawka jednorazowa dla młodzieży wynosi 500 mg, a maksymalna dawka dobowa – 1500 mg.

Kwas acetylosalicylowy – leki

Kwas acetylosalicylowy jest dostępny w różnych postaciach i dawkach. Preparaty stosowane przeciwbólowo i przeciwgorączkowo mogą mieć formę tabletek przeznaczonych do połykania. W zależności od preparatu mogą zawierać również dodatkowe substancje, np. kofeinę, która może wspomagać działanie przeciwbólowe, lub inne składniki dopasowane do przeznaczenia leku.

Dla osób, które mają trudności z połykaniem tabletek, dostępne są również preparaty w postaci tabletek musujących, które należy rozpuścić w wodzie. Często zawierają one dodatkowo witaminę C.

Kwas acetylosalicylowy występuje także w małych dawkach stosowanych w określonych wskazaniach sercowo-naczyniowych. Takie preparaty powinny być przyjmowane zgodnie z zaleceniem lekarza.

Aspiryna – przeciwwskazania 

Kwasu acetylosalicylowego nie stosuj w przypadku: 

• nadwrażliwości na kwas acetylosalicylowy, inne salicylany lub składniki preparatu,
• skazy krwotocznej,
• ostrej choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy,
• napadu astmy lub reakcji nadwrażliwości wywołanych salicylanami albo innymi NLPZ,
• ciężkiej niewydolności nerek, wątroby lub serca,
• jednoczesnego stosowania metotreksatu w określonych dawkach,
• III trymestru ciąży,
• dzieci poniżej 12. roku życia – w przypadku preparatu Aspirin 500 mg.

Aspiryna w ciąży i w okresie karmienia piersią 

Stosowanie kwasu acetylosalicylowego w ciąży zależy od dawki i etapu ciąży. Preparaty zawierające duże dawki ASA, stosowane przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, nie powinny być przyjmowane w ciąży bez konsultacji z lekarzem. W III trymestrze stosowanie takich dawek jest przeciwwskazane. Od 20. tygodnia ciąży ASA może m.in. zwiększać ryzyko zaburzeń czynności nerek u płodu i małowodzia, a w późniejszej ciąży może prowadzić do przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego.

Małe dawki kwasu acetylosalicylowego mogą być stosowane w ciąży w określonych wskazaniach, np. w profilaktyce stanu przedrzucawkowego. Taką terapię zawsze prowadzi lekarz.

Kwas acetylosalicylowy i jego metabolity przenikają do mleka kobiecego. Krótkotrwałe stosowanie małych dawek zwykle nie wymaga przerwania karmienia piersią, jednak podczas stosowania większych dawek lub długotrwałego leczenia konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Aspiryna a planowanie ciąży

Kwas acetylosalicylowy może przejściowo wpływać na płodność kobiet poprzez hamowanie owulacji. Działanie to ustępuje po zakończeniu leczenia. Jeśli planujesz ciążę, przed rozpoczęciem stosowania ASA skonsultuj się z lekarzem, szczególnie jeśli lek ma być przyjmowany regularnie.

Działania niepożądane kwasu acetylosalicylowego 

Kwas acetylosalicylowy może powodować działania niepożądane, szczególnie ze strony przewodu pokarmowego i układu krzepnięcia. Ich ryzyko zwiększa się m.in. przy stosowaniu większych dawek.

Możliwe działania niepożądane obejmują:

• dolegliwości żołądkowo-jelitowe – ból brzucha, zgagę, nudności, wymioty, niestrawność, a także owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego,
• zwiększoną skłonność do krwawień i wydłużenie czasu krwawienia,
• objawy ze strony układu nerwowego – zawroty głowy i szumy uszne, szczególnie po zastosowaniu większych dawek,
• zaburzenia czynności nerek,
• skurcz oskrzeli i napady astmy, zwłaszcza u osób nadwrażliwych na ASA lub inne NLPZ,
• reakcje nadwrażliwości, np. wysypkę, pokrzywkę, obrzęk czy zaburzenia oddychania.

Rzadziej mogą wystąpić ciężkie krwawienia, w tym krwawienie śródczaszkowe, a także zaburzenia czynności wątroby.

Interakcje z innymi lekami 

Kwas acetylosalicylowy może wchodzić w interakcje z wieloma lekami. Niektóre połączenia zwiększają przede wszystkim ryzyko krwawień, inne mogą wpływać na działanie lub stężenie jednego z leków.

Jeśli przyjmujesz kilka leków jednocześnie, przed zastosowaniem kwasu acetylosalicylowego skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku jednoczesnego stosowania:

• metotreksatu – ASA może zwiększać jego toksyczność, m.in. poprzez nasilanie działania na szpik kostny,
• leków przeciwzakrzepowych, trombolitycznych i przeciwpłytkowych – zwiększa się ryzyko krwawień,
• innych NLPZ – rośnie ryzyko działań niepożądanych, w tym owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego,
• leków z grupy SSRI – zwiększa się ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego,
• digoksyny – ASA może zwiększać jej stężenie we krwi,
• leków przeciwcukrzycowych – ASA może nasilać ich działanie hipoglikemizujące,
• leków moczopędnych oraz inhibitorów ACE – ASA może osłabiać ich działanie, szczególnie u osób odwodnionych lub z zaburzeniami czynności nerek,
• kwasu walproinowego – ASA może zwiększać jego działanie i ryzyko toksyczności,
• leków stosowanych w leczeniu dny moczanowej – ASA może osłabiać działanie niektórych z nich poprzez wpływ na wydalanie kwasu moczowego.

Aspiryna a alkohol 

Nie należy łączyć kwasu acetylosalicylowego z alkoholem. Takie połączenie zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego.

Mogą pojawić się m.in.:

• ból brzucha,
• niestrawność,
• krwawienie z przewodu pokarmowego,
• owrzodzenie błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy.

Jeśli przyjmujesz leki zawierające kwas acetylosalicylowy, unikaj alkoholu podczas leczenia.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o kwas acetylosalicylowy

Czy aspirynę można przyjmować na pusty żołądek?

Lepiej przyjmować kwas acetylosalicylowy po posiłku i popijać go odpowiednią ilością wody. Może to ograniczyć ryzyko podrażnienia przewodu pokarmowego.

Czy można łączyć aspirynę z ibuprofenem?

Nie zaleca się samodzielnego łączenia kwasu acetylosalicylowego z ibuprofenem ani innymi NLPZ. Takie połączenie może zwiększać ryzyko działań niepożądanych, w tym owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego.

Po jakim czasie zaczyna działać aspiryna?

Kwas acetylosalicylowy stosowany przeciwbólowo i przeciwgorączkowo zaczyna działać stosunkowo szybko po przyjęciu doustnym. Czas uzyskania efektu zależy m.in. od postaci preparatu i sposobu jego przyjęcia.

Czy aspiryna rozrzedza krew?

Potoczne określenie „rozrzedza krew” odnosi się do przeciwpłytkowego działania kwasu acetylosalicylowego. Lek zmniejsza zdolność płytek krwi do zlepiania się, przez co może ograniczać powstawanie zakrzepów, ale jednocześnie zwiększa ryzyko krwawień.

Czy można brać aspirynę przed zabiegiem lub operacją?

Nie należy samodzielnie odstawiać ani przyjmować kwasu acetylosalicylowego przed zabiegiem. Jeśli stosujesz ASA regularnie, poinformuj o tym lekarza lub personel medyczny przed planowaną procedurą. Decyzja o ewentualnym odstawieniu leku zależy od przyczyny jego stosowania i rodzaju zabiegu.

Czy aspiryna pomaga na migrenę?

Kwas acetylosalicylowy może być stosowany w leczeniu ostrego napadu migreny u części pacjentów. W przypadku częstych lub silnych napadów warto skonsultować sposób leczenia z lekarzem.

Co zrobić, jeśli zapomnę przyjąć aspirynę „na serce”?

Jeśli przyjmujesz kwas acetylosalicylowy regularnie i pominiesz dawkę, nie należy samodzielnie przyjmować podwójnej dawki. Postępowanie zależy od konkretnego preparatu i pory, w której przypomnisz sobie o pominięciu dawki — warto sprawdzić ulotkę lub skonsultować się z farmaceutą.

Przeczytaj również:
Zawał serca. Jak udzielić pierwszej pomocy?