Cukrzyca LADA. Utajona cukrzyca dorosłych

Czym jest cukrzyca typu LADA?

Cukrzyca określana skrótem LADA (ang. latent autoimmune diabetes in adults) oznacza cukrzycę utajoną o podłożu autoimmunologicznym występującą u osób dorosłych. Zgodnie z rekomendacjami m.in. Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) nie jest ona traktowana jako odrębny typ cukrzycy, ale jako forma cukrzycy typu 1. Natomiast termin LADA jest nadal powszechnie używany i dopuszczalny.

Cukrzyca to cała grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się wysokim poziomem glukozy we krwi. To schorzenia spowodowane zaburzeniami wydzielania insuliny przez trzustkę i/lub niedostatecznym efektem działania tego hormonu.

Można wyróżnić 2 główne typy cukrzycy:

• Cukrzyca typu 1 – wywołana jest zniszczeniem komórek β trzustki głównie na skutek procesu autoimmunologicznego. W tym typie cukrzycy organizm przestaje produkować insulinę, a leczenie polega na podawaniu tego hormonu. Rozpoznawana zwykle u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych.
• Cukrzyca typu 2 – obecnie najczęstsza forma cukrzycy, w której występuje zaburzenie działania insuliny (tzw. insulinooporność) oraz nieprawidłowe jej wydzielanie. Zwykle jest związana z nadwagą i otyłością, rozpoznawana głównie w wieku dorosłym.

Cukrzyca LADA ma cechy mieszane pomiędzy typową postacią cukrzycy typu 1, do której jest zaliczana oraz cukrzycą typu 2, z którą jest często mylona ze względu na wiek pacjenta i przebieg kliniczny.

Porównanie najważniejszych cech cukrzycy typu 1, LADA i typu 2.

Cukrzyca LADA – przyczyny

Cukrzyca LADA wynika z uszkodzenia komórek β wysp trzustki, które wytwarzają insulinę. Proces ten przebiega podobnie jak w klasycznej postaci cukrzycy typu 1 i jest konsekwencją reakcji autoimmunologicznej, gdzie układ odpornościowy zaczyna atakować własne tkanki organizmu. Różnica polega na tym, że w cukrzycy LADA proces autoimmunologiczny rozwija się znacznie wolniej, dlatego choroba ujawnia się w późniejszym wieku, a jej objawy są zwykle mniej nasilone.

Na rozwój procesu autoimmunologicznego wpływają czynniki genetyczne, ale istotną rolę mogą również odgrywać czynniki środowiskowe, takie jak:

• narażenie na substancje toksyczne i stres,
• nadwaga,
• brak aktywności fizycznej,
• spożywanie alkoholu oraz palenie tytoniu.

Wyrazem toczącego się procesu autoimmunologicznego jest produkcja autoprzeciwciał skierowanych przeciwko elementom komórek wysp trzustkowych (tzw. przeciwciała przeciwwyspowe).

Co istotne, w cukrzycy LADA obserwuje się również insulinooporność, co wymaga wyższych stężeń insuliny do utrzymania prawidłowego poziomu glukozy we krwi. Niemniej jednak, insulinooporność w cukrzycy LADA jest mniej nasilona w porównaniu z cukrzycą typu 2.

Cukrzyca LADA – objawy

O tym, że chorujesz na cukrzycę mogą świadczyć takie objawy jak:

• wielomocz (poliuria),
• zwiększone pragnienie (polidypsja),
• cechy odwodnienia (suchość błon śluzowych, zmniejszenie elastyczności skóry),
• osłabienie i senność,
• zakażenia układu moczowo-płciowego lub ropne zakażenia skóry.

W przypadku cukrzycy typu 1, do której zaliczana jest obecnie cukrzyca LADA, choroba może ujawnić się nagle tzw. śpiączką ketonową. Natomiast w przypadku cukrzycy LADA, z uwagi na powolny proces niszczenia komórek trzustki produkujących insulinę, objawy kliniczne są dyskretne i długo mogą pozostać niezauważone. Ponadto zależą one od wieku pacjenta, a do ujawnienia się pełnego obrazu klinicznego dochodzi zwykle około 40. roku życia. W cukrzycy typu LADA objawy kliniczne nie zawsze pozwalają na postawienie ostatecznej diagnozy.

Cukrzyca LADA – jak rozpoznać?

Rozpoznanie cukrzycy typu LADA rozpoczyna się od stwierdzenia u pacjenta podwyższonego poziomu glukozy we krwi (spełniającego kryteria diagnostyczne cukrzycy). W przypadku wolno rozwijającej się cukrzycy typu LADA zwykle podwyższony cukier we krwi rozpoznaje się przypadkowo podczas rutynowych badań okresowych. Z racji pojawienia się cukrzycy w dorosłym wieku, mniej nasilonych objawów i częstszego niż w klasycznej postaci cukrzycy typu 1 występowania nadwagi lub otyłości, cukrzyca LADA jest często mylona z cukrzycą typu 2.

Nawet około 5-10% cukrzyc rozpoznawanych jako typ 2 może w rzeczywistości być cukrzycą LADA.

Z drugiej jednak strony, rzadziej niż w przypadku klasycznej cukrzycy typu 2, chorzy z cukrzycą LADA są otyli i mają rodzinny wywiad w kierunku cukrzycy. Warto pamiętać, że ze względu na częściowo genetyczne uwarunkowanie procesu autoimmunizacyjnego, chorzy na cukrzycę typu LADA lub ich krewni często mają inną chorobę autoimmunologiczną, np. nadczynność (choroba Gravesa-Basedowa) lub niedoczynność tarczycy (choroba Hashimoto) czy celiakię. Przy diagnozowaniu cukrzycy LADA istotne znaczenie mają dodatkowe badania laboratoryjne określające obecność autoprzeciwciał oraz oceniające wydzielanie insuliny (w tym celu oznacza się peptyd C wydzielany wraz z insuliną).

Zatem za rozpoznaniem cukrzycy LADA przemawia:

• wiek pojawienia się cukrzycy – powyżej 35. roku życia,
• niejednoznaczny obraz kliniczny (nie jest typowy ani dla cukrzycy typu 1 ani 2),
• obecność autoprzeciwciał we krwi (anty-GAD65 lub innych),
• obniżone stężenie peptydu C we krwi (ale wyższe niż w klasycznej postaci cukrzycy typu 1).

Cukrzyca LADA – leczenie

Ponieważ cukrzyca typu LADA jest formą cukrzycy typu 1, w której dochodzi do spadku produkcji insuliny, powinna być leczona insuliną. Początkowo ta forma cukrzycy może nie wymagać podawania insuliny. Bywa rozpoznawana jako cukrzyca typu 2 i na początku jest leczona lekami nieinsulinowymi.

Eksperci uważają, że wszyscy pacjenci z cukrzycą typu 1, w tym z jej odmianą LADA, powinni od momentu rozpoznania otrzymywać insulinę, nawet w okresie przejściowej remisji choroby. Modele insulinoterapii są różne, w zależności od potrzeb pacjenta. Może to być np. stosowanie szybkodziałającego analogu insuliny przed posiłkami, w dawce odpowiadającej wymiennikom węglowodanowym i zależnej od indywidualnej wrażliwości na isnulinę. W przypadku współistniejącej insulinooporności włączenie metforminy może przynieść korzyść w postaci zmniejszonego zapotrzebowania na insulinę.

Dodatkowo, lekami które w połączeniu z insuliną prowadzą do poprawy kontroli poziomu cukru we krwi oraz obniżenia masy ciała, są inhibitory SGLT-2 (tzw. flozyny) oraz agoniści receptora GLP-1 (np. semaglutyd). Warto zaznaczyć, że leki z tych grup nie są obecnie zarejestrowane do leczenia wspomagającego cukrzycy typu 1 i stosowane są poza wskazaniami.

Pamiętaj, że poza przyjmowaniem leków, niezbędnym elementem wspierającym leczenie jest odpowiednio dobrana dieta i regularny wysiłek fizyczny.

Modyfikacja stylu życia jest szczególnie istotna w przypadku współistniejącej nadwagi lub otyłości.

Cukrzyca LADA – dieta

Dieta dla osób z cukrzycą LADA powinna:

• utrzymywać w normie stężenie glukozy we krwi,
• umożliwiać utrzymanie prawidłowej masy ciała lub jej redukcję w przypadku nadwagi lub otyłości,
• wspierać utrzymanie prawidłowego ciśnienia tętniczego oraz poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

Nie ma diety uniwersalnej dla wszystkich osób z cukrzycą. Jeżeli rozpoznano u Ciebie cukrzycę LADA, poproś o poradę dietetyczną, w trakcie której otrzymasz zalecenia dobrane indywidualnie do twoich potrzeb, preferencji i możliwości.

Wskazówki dietetyczne powinny uwzględniać leczenie insuliną, w tym naukę tego, jak skład posiłków może wpłynąć na stężenie glukozy we krwi (m.in. zapoznanie z systemem wymienników węglowodanowych).

Wskazówki dietetyczne dla diabetyków

• Unikaj węglowodanów łatwo przyswajalnych, w tym cukrów dodanych w procesie produkcji i przygotowania potraw i tzw. wolnych cukrów (słodycze, miód, soki). Jedz warzywa i wybieraj głównie te niskoskrobiowe.
• Wybieraj pełnoziarniste produkty zbożowe.
• Unikaj żywności wysokoprzetworzonej.
• Wybieraj roślinne tłuszcze zawierające nienasycone kwasy tłuszczowe, a ogranicz spożycie izomerów trans, zwłaszcza z żywności przetworzonej.
• Pamiętaj o odpowiedniej zawartości białka w diecie (około 1–1,5 g/kg masy ciała/dzień).
• Możesz suplementować witaminę D zgodnie z zaleceniami, kwas foliowy (kobiety w wieku rozrodczym) i witaminę B12, gdy długo przyjmujesz metforminę oraz inne witaminy i minerały, gdy dojdzie do ich niedoborów.
• Unikaj alkoholu, szczególnie gdy stosujesz insulinę, ponieważ może on sprzyjać wystąpieniu hipoglikemii.

Cukrzyca LADA – rokowania

Cukrzyca LADA rozwija się powoli, a wieloletni przebieg pozornie łagodnego wzrostu glukozy we krwi sprzyja podstępnemu rozwojowi przewlekłych powikłań cukrzycy w postaci chorób układu krążenia, uszkodzenie nerek, nerwów, oczu. Autoimmunologiczny proces niszczenia komórek produkujących insulinę postępuje cały czas, co sprawia, że pacjent prędzej czy później będzie wymagał podawania insuliny. Istnieją doniesienia, że wczesne rozpoczęcie podawania insuliny może mieć efekt ochronny na komórki produkujące insulinę.

Podobne działanie ochronne wykazują w badaniach leki z grupy inhibitorów DPP-4 (np. sitagliptyna). Warto zauważyć, że z kolei stosowanie pochodnych sulfonylomocznika wiązało się z nasileniem uszkodzenia komórek β trzustki. Zatem celem terapii cukrzycy LADA jest nie tylko kontrola poziomu cukru we krwi i zapobieganie powikłaniom cukrzycy, ale też podtrzymanie funkcji komórek β, aby odwlec w czasie wystąpienie pełnej insulinozależności.