Lipoproteina (a). Normy, badanie i przyczyny podwyższonego wyniku

Lipoproteina (a) – co to za marker? 

Lipoproteina (a) jest cząsteczką zbudowaną z lipoproteiny LDL, potocznie nazywanej „złym cholesterolem”, oraz białka apo(a). Jej dokładna rola fizjologiczna nie została jeszcze w pełni poznana. Wiadomo jednak, że podwyższone stężenie lipoproteiny (a) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Stężenie lipoproteiny (a) jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie. Obserwuje się je częściej na podwyższonym poziomie u kobiet niż u mężczyzn, a jego wzrost może występować również po menopauzie. Wyższe wartości lipoproteiny (a) notuje się także w czasie ciąży oraz u osób z przewlekłą chorobą nerek.

Czytaj też:
Naturalne statyny w walce z cholesterolem – czy są skuteczne?

Badania wykazały, że podwyższone stężenie lipoproteiny (a) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia:

• zawału serca,
• zwężenia zastawki aortalnej,
• miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej (ASCVD).

Istnieją również dowody wskazujące, że wysoki poziom lipoproteiny (a) może zwiększać ryzyko:

• udaru niedokrwiennego mózgu,
• niewydolności serca,
• choroby tętnic obwodowych.

Im wyższe stężenie lipoproteiny (a), tym większe ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, zwłaszcza u osób obciążonych dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak wysokie stężenie cholesterolu LDL, nadciśnienie tętnicze czy palenie papierosów.

Jaka jest norma lipoproteiny (a)?

Za prawidłowe uznaje się zwykle stężenie lipoproteiny (a) poniżej 30 mg/dl (75 nmol/l). Warto jednak pamiętać, że interpretacja wyniku może różnić się w zależności od indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego pacjenta.

Za podwyższony poziom uznaje się zwykle stężenie powyżej 30 mg/dl (75 nmol/l).

Eksperci wskazują, że stężenie powyżej 50 mg/dl (125 nmol/l) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy miażdżyca. U osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka, np. wysokim stężeniem cholesterolu LDL, nadciśnieniem tętniczym lub cukrzycą, znaczenie podwyższonej lipoproteiny (a) może być jeszcze większe.

Kiedy warto wykonać badanie lipoproteiny (a)?

Eksperci z Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) oraz Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego (PTL) sugerują, aby lipoproteina (a) była oznaczona u każdego przynajmniej raz w życiu. Są grupy pacjentów, którzy mają inne czynniki ryzyka wystąpienia zawału serca bądź innego stanu zagrażającego życiu ze strony serca i naczyń krwionośnych. U tych osób szczególnie można wziąć pod uwagę wykonanie badanie lipoproteiny (a). To m.in.: osoby palące papierosy, z otyłością, nadciśnieniem tętniczym, wysokim poziomem cholesterolu LDL, cukrzycą czy chorobą nerek.

Co więcej eksperci wskazują rozważenie badania lipoproteiny(a) przy: 

• rodzinnej hipercholesterolemii,
• wystąpienie choroby sercowo-naczyniowej w młodym wieku,
• leczeniu statyną, które nie przynosi efektu.

Badacze sugerują też, aby lipoproteina (a) była oceniona u kobiet w ciąży. Wyniki badań wskazują, że podwyższona lipoproteina (a) może wiązać się z ryzykiem poronienia, ograniczeniem wewnątrzmacicznego wzrastania płodu oraz nawracających utrat ciąży.

Kiedy warto powtórzyć badanie lipoproteiny (a)?

Eksperci podają, że lipoproteina (a) może być oznaczona ponownie przy m.in.: 

• wieku kobiety > 50 rż,
• wystąpieniu przewlekłej chorobie nerek,
• pierwszym pomiarze na poziomie 30-50 mg/dl (75-125 nmol/l).

Czy można obniżyć poziom lipoproteiny (a)?

Obecnie nie ma skutecznej metody leczenia, która pozwalałaby na znaczące obniżenie stężenia lipoproteiny (a). Trwają jednak badania nad nowymi lekami, takimi jak pelakarsen, olpasiran, zerlasiran czy muwalaplin, które w przyszłości mogą znaleźć zastosowanie u osób z podwyższonym poziomem tego parametru.

Choć obecnie nie można skutecznie zmniejszyć stężenia lipoproteiny (a), osoby z jej podwyższonym poziomem mogą ograniczyć ryzyko zawału serca, udaru mózgu i innych chorób sercowo-naczyniowych poprzez kontrolę pozostałych czynników ryzyka.

Eksperci zalecają przede wszystkim:

• skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, podwyższonego stężenia cholesterolu oraz przewlekłej choroby nerek,
• zaprzestanie palenia papierosów i unikanie biernego palenia,
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
• regularną aktywność fizyczną (co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo),
• stosowanie zdrowej diety, np. śródziemnomorskiej lub DASH,
• dbanie o odpowiednią ilość snu (7-8 godzin na dobę),
• ograniczenie spożycia alkoholu, cukrów prostych i innych używek,
• redukcję przewlekłego stresu.

FAQ – Najczęściej zdawane pytania o lipoproteinę (a)

Czy wysoka lipoproteina (a) jest dziedziczna?

Tak. Stężenie lipoproteiny (a) jest w dużej mierze uwarunkowane genetycznie i zwykle pozostaje względnie stałe przez całe życie. Jeśli u jednego z członków rodziny stwierdzono podwyższony poziom lipoproteiny (a), warto rozważyć wykonanie badania również u bliskich krewnych.

Czy można mieć podwyższoną lipoproteinę (a) mimo prawidłowego cholesterolu?

Tak. Podwyższona lipoproteina (a) może występować również u osób z prawidłowym stężeniem cholesterolu całkowitego i LDL. Z tego powodu oznaczenie tego parametru może dostarczyć dodatkowych informacji o ryzyku sercowo-naczyniowym.

Czy badanie lipoproteiny (a) trzeba wykonywać na czczo?

W większości przypadków oznaczenie lipoproteiny (a) nie wymaga specjalnego przygotowania i może być wykonane niezależnie od posiłku. Warto jednak stosować się do zaleceń laboratorium lub lekarza kierującego na badanie.

Przeczytaj również:
Cholesterol nie-HDL. Co to jest? Badanie, wyniki, normy