Jak stosować leki przy chorobie nerek? Poznaj ogólne zasady!
Przewlekła choroba nerek (łac. insufficentia renum chronica) jest częstą chorobą występującą u 10-13% populacji. Choroba nerek jest nieodwracalna, postępująca i wiążę się z wyższym ryzykiem wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Pacjenci często pozostają bezobjawowi, a powikłania typowe dla dysfunkcji nerek pojawiają się dopiero w bardziej zaawansowanych stadiach. O czym warto pamiętać podczas stosowania różnych grup leków w trakcie tej choroby?
![Mężczyzna podczas badania u lekarza Jak stosować leki przy chorobie nerek? Poznaj ogólne zasady!](https://gemini.pl/poradnik/wp-content/uploads/2022/04/AdobeStock_267042395-784x441.jpeg)
Czym jest przewlekła choroba nerek?
Uważa się, że przewlekła choroba nerek to zespół chorób o wielu objawach. Jest ona uważana za chorobę cywilizacyjną. Szacuje się, że na całym świecie choruje na nią około 600 milionów osób, z czego w Polsce około 4,3 miliona.
Miąższ nerki jest zbudowany z nefronów. Przy przewlekłej chorobie nerek ich liczba z czasem maleje.
Nieprawidłowości w budowie lub czynności nerek mogą utrzymywać się dłużej niż 3 miesiące i mieć istotne znaczenie dla zdrowia. O problemach z nerkami mogą świadczyć nieprawidłowe wyniki badań.
Nieodpowiednią pracę nerek można zdiagnozować przez:
- badanie moczu (białkomocz, krwiomocz),
- badania krwi (kreatynina, GFR),
- USG nerek (badanie obrazowe w celu wykluczenia np. torbieli).
Jakie są sposoby leczenia przewlekłej choroby nerek ?
Leczenie przewlekłej choroby nerek może mieć charakter zachowawczy (pacjenci bez wskazań do dializy, zwykle z filtracją kłębuszkową powyżej 15 ml/min) lub postać terapii zastępczej (hemodializa, dializa otrzewnowa, przeszczep nerki). Celem leczenia zachowawczego przewlekłej choroby nerek jest spowolnienie postępu dysfunkcji nerek, leczenie powikłań (niedokrwistość, choroby kości, choroby sercowo-naczyniowe), szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz przygotowanie do terapii nerkozastępczej.
Oprócz wprowadzenia odpowiedniej farmakoterapii ważne jest stosowanie poniższych zasad:
- zmiana stylu życia – dotyczy szczególnie osób, które palą papierosy i mają problem z utrzymaniem właściwej masy ciała;
- wprowadzenie dietoterapii;
- unikanie leków nefrotoksycznych i stosowanie odpowiednich dawek leków dostosowanych przez lekarza specjalistę (nefrologa) do wartości GFR.
Jak dobiera się dawki leków przy chorobie nerek?
Lekarz dobiera odpowiednią dawkę leku, uwzględniając poniższe zasady:
- Dawki pozostają takie same jak w przypadku osoby ze zdrowymi nerkami, a lekarz wydłuża okres częstotliwości przyjmowania leku. W praktyce oznacza to, że pacjent chory na przewlekłą chorobę nerek nie przyjmuje leku jak pacjent zdrowy, np. 2 tabletki co 4 godziny. Jest on zobowiązany wydłużyć ten czas dwukrotnie, czyli np. z 4 do 8 godzin.
- Lekarz zmniejsza dawkę leku o 50%, zachowując tę samą częstotliwość przyjmowania leku. Na przykład zdrowa osoba przyjmuje 2 tabletki co 12 godzin, a pacjent z chorobą nerek stosuje 1 tabletkę co 12 godzin.
Zasady te nie zawsze sprawdzają się u wszystkich pacjentów i oprócz zmniejszenia dawek czasami należy wydłużyć odstęp między nimi.
W przypadku pacjentów, którzy uczęszczają na hemodializy, sytuacja dobrania dawek leków nie jest już taka oczywista. Istnieje ryzyko usunięcia substancji czynnej z organizmu pacjenta wskutek dializy. W tym przypadku lekarz może zastosować zmianę pory dawkowania leku lub wprowadzić dodatkową dawkę po dializie.
W czasie leczenia osoby cierpiące na choroby współistniejące są zobowiązane do podjęcia leczenia u wielu specjalistów. Każdy lekarz powinien zostać poinformowany o chorobie nerek. W przypadku wprowadzenia nowego leku istotne, by pacjent zapytał lekarza o bezpieczeństwo stosowania danego leku, sposób dawkowania i częstotliwość jego przyjmowania. Warto dowiedzieć się również, czy nowo przepisany lek nie wejdzie w interakcje z innymi lekami.
Warto, aby pacjent zawsze miał przy listę przyjmowanych leków, co umożliwi lekarzowi szybką weryfikację. O każdych nowo otrzymanych lekach należy powiadomić nefrologa.
Czy osoby z chorobą nerek mogą bezpiecznie stosować zioła?
Aktualnie brakuje danych dotyczących stosowania produktów ziołowych u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek.
Zioła i suplementy ziołowe zawierają wiele substancji o silnym działaniu. Ilość ziół zawartych w preparacie nie jest dokładnie określona.
Nieprawidłowo stosowane zioła mogą doprowadzić do interakcji, prowadząc do pogorszenia stanu zdrowia pacjenta.
Zioła w dużych dawkach mogą uszkodzić nerki. W związku z tym ważne, aby pacjent nie przyjmował dodatkowych suplementów ziołowych bez konsultacji z lekarzem. Należy stosować się do zaleceń lekarza prowadzącego.
Czy osoby z chorobą nerek mogą przyjmować leki bez recepty?
Wiele preparatów przeciwbólowych i przeciwzapalnych jest dostępnych bez recepty. Substancje zawarte w tych lekach są usuwane przez nerki i mogą przyczynić się do pojawienia się działań niepożądanych ze strony tego narządu.
Wszelkie niepokojące objawy, które pojawiły się po zażyciu leku, należy skonsultować z lekarzem.
W przypadku choroby nerek nie powinno się przyjmować leków na własną rękę. Może to zaburzyć działanie leków przepisanych przez lekarza.
Choroba nerek a ogólne zasady stosowania różnych leków
Antybiotyki
Lekarz, przepisując antybiotyk pacjentowi z chorobą nerek, powinien zmniejszyć jego dawkę lub wydłużyć odstęp między przyjmowaniem kolejnych dawek leku. Należy unikać antybiotyków z grupy aminoglikozydów, np. gentamycyny, która może powodować uszkodzenie nerek.
Leki stosowane w nadciśnieniu tętniczym
Inhibitory konwertazy angiotensyny i blokery receptora angiotensynowego to leki często stosowane przez osoby z przewlekłą chorobą nerek. Leczenie rozpoczyna się od najmniejszej dawki, stopniowo ją zwiększając. Po rozpoczęciu leczenia tymi lekami może dojść do podwyższenia kreatyniny w surowicy krwi i zwiększenia ilości potasu, dlatego co 2-3 tygodnie należy przeprowadzać badania. W przypadku wysokiego skoku stężenia kreatyniny możliwe jest odstawienie tej grupy leków.
W przypadku beta-blokerów dawka zazwyczaj jest zmniejszana o 25-50%. Przy stosowaniu blokerów kanału wapniowego i alfa-blokerów nie jest konieczne zmniejszanie dawki.
Leki moczopędne
Diuretyki pętlowe są bezpieczne i mogą być stosowane przez osoby z przewlekłą niewydolnością nerek. Niekiedy dawkowanie tych leków może być dwukrotnie większe niż u osób bez zaburzeń nerek.
Diuretyków oszczędzających potas nie należy przyjmować w V stadium choroby. Podczas ich stosowania ostrożność powinny zachować osoby chore na cukrzycę czy serce – mogą one zwiększać stężenie potasu we krwi.
Leki przeciwcukrzycowe
W przypadku metforminy istotne jest zmniejszenie dawki terapeutycznej u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. W przypadku III stadium choroby należy unikać tej grupy leków.
Podczas stosowania inhibitorów DPP-4 u pacjentów w III i IV stadium choroby dawka zmniejszana jest o połowę.
Leki stosowane w celu obniżenia cholesterolu we krwi
- Atorwastatyna – nie ma potrzeb zmniejszania dawki.
- Lowastatyna – nie należy jej stosować u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, jeśli wynik GFR wynosi <30.
- Rozuwastatyna – maksymalna dawka leku z tej grupy wynosi 10 mg dziennie.
- Simwastatyna – maksymalna dawka leku z tej grupy to 40 mg dziennie.
Leki stosowane w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy
- Omeprazol, pantoprazol, esomeprazol – nie ma potrzeby zmniejszania dawki.
- Famatodyna – w przypadku gdy wynik GFR jest na poziomie <50, należy zmniejszyć dawkę terapeutyczną o 75%; jeśli pacjent znajduje się w V stadium choroby nerek, dawkę należy zmniejszyć o 90%.
- Ranitydyna – jeżeli pacjent jest w III i IV stadium choroby, dawkę leku należy zmniejszyć o 50%; w przypadku V stadium choroby dawkę terapeutyczną powinno się obniżyć o 75%.
Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne
Niesteroidowe leki zapalne (ibuprofen, naproksen, diklofenak) przyjmowane w nadmiernych ilościach powodują ciężkie uszkodzenie nerek. Osoby z przewlekłą chorobą nerek stosujące tę grupę leków mogą nieświadomie przyczynić się do pogorszenia czynności nerek.
Osoby chore na nerki nie powinny przyjmować NLPZ, w szczególności osoby z niewydolnością nerek.
Paracetamol jest najbezpieczniejszym lekiem przeciwbólowym w przypadku osób z chorobami nerek. W trakcie jego stosowania nie ma potrzeby zmniejszania dawek terapeutycznych.
Leki opioidowe są silnymi lekami przeciwbólowymi. U osób z chorobami nerek ich dawkę koniecznie należy zmniejszyć o 50-75% (w przypadku osób posiadających wynik GFR <50). Pacjenci dializowani powinni unikać leków opioidowych bez względu na to, czy lek ma postać tabletek, czy plastra.
Przeczytaj również:
Przewlekła niewydolność nerek – przyczyny, objawy, leczenie
Źródła:
- Ammirati A., Chronic Kidney Disease, Rev Assoc Med. Bras, 2020; 13;66; 03-09.
- Rutkowski B., Przewlekła choroba nerek – klasyfikacja, epidemiologia i diagnostyka, Forum Nefrologiczne 2008, t. 1, nr 1, s. 1-6.
- Jaroszyński A. i in., Przewlekła choroba nerek [w:] Medycyna rodzinna: podręcznik dla lekarzy i studentów, red. A. Windaka, S. Chlabicz, A. Mastalerz-Migas, Wydawnictwo Termedia, Poznań 2015, s. 413-414.
- Renke M. i in., Przewlekła choroba nerek – istotne informacje dla lekarza medycyny pracy, Medycyna Pracy 2018, nr 69(1), s. 67-75.
- Burrowes J.D., Van Houten G., Herbs and dietary supplement use in patients with stage 5 chronic kidney disease. Nephrol Nurs J. 2006 Jan-Feb;33(1):85-88.
- Wieczorek M., Żółtańska J., Lesińska-Sawicka M, Rola i zadania pielęgniarki sprawującej opiekę nad pacjentem podczas zabiegu hemodializy, Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy 2018, nr 26 (1), s. 55-71.
- Matławska I., Farmakognozja. Podręcznik dla studentów farmacji, Akademia Medyczna im. Karola Marcinkowskiego, Poznań 2008.
Super wiadomości chciałbym się jeszcze dowiedzieć czy APAP jest też lekiem bezpiecznyn przy niewydolniści nerek.
Dzień dobry. Substancją czynną leku Apap jest paracetamol, który zalicza się do tych bezpieczniejszych związków w przypadku niewydolności nerek. Jednak wiele zależy od stanu tego narządu i zaawansowania choroby. Ciężka niewydolność nerek jest przeciwwskazaniem do stosowania paracetamolu. W przypadku umiarkowanej niewydolności nerek zwykle zaleca się dawkę 500 mg co 6-8 godzin.
Super artykuł..