Kleszcz afrykański w Polsce. Jak wygląda i czy jest groźny?

Kleszcz afrykański – co to za gatunek?

Kleszcz afrykański to potoczna nazwa gatunku Hyalomma marginatum, nazywanego również kleszczem wędrownym. Naturalnie występuje głównie w Afryce, Azji oraz południowej części Europy, jednak sporadycznie jest obserwowany także w Polsce.

W przeciwieństwie do dobrze znanych w naszym kraju kleszczy Hyalomma marginatum wyróżnia się większym rozmiarem i charakterystycznym wyglądem. Ze względu na prążkowane odnóża bywa określany także jako „kleszcz w paski”.

Czytaj też:
Jak wyciągnąć kleszcza?

Jak wygląda kleszcz Hyalomma?

Hyalomma jest wyraźnie większy od pospolitych kleszczy występujących w Polsce. Dorosłe osobniki po nassaniu krwią mogą osiągać nawet około 2 cm długości.

Charakterystyczne cechy tego kleszcza to:

• długie odnóża,
• ciemny pancerz,
• jasne paski na nogach,
• szybkie poruszanie się.

To właśnie pasiasty wygląd nóg sprawia, że Hyalomma bywa nazywany „kleszczem w paski”.

Dlaczego mówi się o nim „kleszcz wędrowny”?

Określenie „kleszcz wędrowny” nie jest przypadkowe. W przeciwieństwie do większości krajowych kleszczy Hyalomma aktywnie poszukuje żywiciela i może przemieszczać się na większe odległości. Nie czeka biernie na trawie lub krzewach. Potrafi podążać za człowiekiem lub zwierzęciem, reagując m.in. na ruch, ciepło i zapach. To właśnie ta cecha sprawia, że wzbudza duże zainteresowanie i niepokój.

Czy kleszcz afrykański występuje w Polsce?

W ostatnich latach pojedyncze przypadki obecności kleszczy Hyalomma odnotowano również w Polsce. Najczęściej trafiają one do Europy wraz z migrującymi ptakami, które są ważnym żywicielem młodych form tego pasożyta.

Eksperci podkreślają jednak, że nadal są to przypadki sporadyczne. Obecnie nie ma dowodów na to, że Hyalomma marginatum tworzy w Polsce trwałe populacje.

Czy zmiany klimatu sprzyjają rozprzestrzenianiu się Hyalomma?

Naukowcy zwracają uwagę, że wzrost temperatur może ułatwiać przeżywanie i dalsze rozprzestrzenianie się tych kleszczy w Europie. Modele klimatyczne przewidują, że w przyszłości północna granica występowania Hyalomma marginatum może przesuwać się dalej na północ. Szczególnie sprzyjające warunki mogą pojawić się m.in. w części Europy Środkowej i Wschodniej. Nie oznacza to jednak, że kleszcz afrykański stanie się w Polsce gatunkiem powszechnym. Jego rozwój zależy od wielu czynników, m.in. temperatury, wilgotności i dostępności żywicieli.

Czy Hyalomma jest groźny?

Kleszcze z rodzaju Hyalomma mogą przenosić różne drobnoustroje chorobotwórcze. Najwięcej uwagi poświęca się możliwości przenoszenia wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej (CCHF).

Poza tym Hyalomma może być nosicielem także innych patogenów, m.in.:

• riketsji,
• bakterii z rodzaju Anaplasma,
• pierwotniaków z rodzaju Babesia i Theileria.

Pamiętaj, że samo ukąszenie przez kleszcza nie oznacza zakażenia.

Ryzyko zależy m.in. od:

• gatunku kleszcza,
• czasu żerowania,
• obecności drobnoustrojów w organizmie pasożyta.

Jakie choroby może przenosić kleszcz afrykański?

Najwięcej uwagi poświęca się możliwości przenoszenia wirusa krymsko-kongijskiej gorączki krwotocznej (CCHF). Jest to ciężka choroba wirusowa przenoszona głównie przez kleszcze z rodzaju Hyalomma.

Początkowo objawy mogą przypominać grypę.

Najczęściej pojawiają się:

• wysoka gorączka,
• dreszcze,
• bóle mięśni i głowy,
• światłowstręt,
• nudności, wymioty i biegunka,
• silne osłabienie.

W cięższych przypadkach dochodzi do zaburzeń krzepnięcia i objawów krwotocznych, takich jak wybroczyny na skórze i błonach śluzowych czy krwotoki. Choroba może prowadzić do niewydolności narządów, a śmiertelność szacuje się na około 5–30%.

Kleszcz wędrowny może przenosić również bakterie wywołujące riketsjozy. Choroby te mogą powodować m.in. gorączkę, bóle mięśni, wysypkę oraz zmiany skórne w miejscu ukąszenia.

Jak chronić się przed kleszczami?

Zasady ochrony przed Hyalomma są podobne jak w przypadku innych kleszczy.

Podczas spacerów po łąkach, lasach i wysokiej trawie warto:

• nosić ubrania zakrywające ciało,
• stosować repelenty,
• dokładnie oglądać skórę po powrocie do domu,
• szybko usuwać zauważone kleszcze.

Ważne jest również kontrolowanie sierści zwierząt po spacerach.

Co zrobić po ukąszeniu kleszcza?

Kleszcza należy usunąć jak najszybciej, najlepiej za pomocą pęsety lub specjalnego przyrządu. Nie smaruj pasożyta tłuszczem, alkoholem ani innymi substancjami.

Po usunięciu kleszcza obserwuj miejsce ukąszenia i swój stan zdrowia. Jeśli pojawią się niepokojące objawy, takie jak gorączka, osłabienie czy zmiany skórne, należy skontaktować się z lekarzem.

FAQ – Najczęstsze pytania o kleszcza afrykańskiego

Czy kleszcz afrykański jest większy od zwykłego kleszcza?

Tak. Hyalomma marginatum jest zwykle większy i ma dłuższe odnóża niż kleszcze najczęściej spotykane w Polsce. Dzięki temu łatwiej go zauważyć na skórze lub ubraniu.

Czy kleszcz afrykański potrafi szybko się poruszać?

Tak. W przeciwieństwie do wielu krajowych gatunków Hyalomma marginatum może aktywnie przemieszczać się w poszukiwaniu żywiciela. Z tego powodu bywa nazywany kleszczem wędrownym.

Czy ukąszenie kleszcza afrykańskiego boli?

Samo ukąszenie zwykle nie powoduje bólu, ponieważ kleszcze podczas żerowania wydzielają substancje znieczulające. Niektóre osoby mogą jednak później zauważyć zaczerwienienie, świąd lub niewielki obrzęk skóry.

Czy kleszcza afrykańskiego można przynieść do domu na ubraniu?

Tak. Kleszcze mogą przyczepić się do odzieży, plecaka lub sierści zwierzęcia. Dlatego po spacerze warto dokładnie obejrzeć ubrania i wziąć prysznic.

Czy każdy duży kleszcz to kleszcz afrykański?

Nie. Większy rozmiar nie zawsze oznacza, że mamy do czynienia z kleszczem afrykańskim. Oprócz wielkości charakterystyczne dla Hyalomma marginatum są także długie odnóża oraz jasne paski na nogach.

Przeczytaj również:
Rumień wędrujący. Czy zawsze oznacza boreliozę?