3
18 października 2022

Leki nootropowe (nootropy) – jak wpływają na pracę mózgu?

Tempo życia współczesnego człowieka nieustannie rośnie, co zwiększa obciążenia, z jakimi musi codziennie zmagać się mózg. Wielu z nas szuka wsparcia, aby poprawić swoje możliwości, sięgając m.in. po leki nootropowe. Czym są te substancje i czy są bezpieczne?  

Czym są leki nootropowe? 

Leki nootropowe, nazywane również prokognitywnymi, to substancje, których zadaniem jest poprawa funkcji poznawczych oraz pozytywny wpływ na pamięć i koncentrację. Są również stosowane u osób ze zdiagnozowanymi problemami z zaburzeniami pamięci czy otępieniem [1]. Grupa substancji zaliczanych do nootropów jest bardzo zróżnicowana i związana z kilkoma mechanizmami działania.

W związku z korzystnymi efektami ich stosowania w ostatnich latach rośnie zainteresowanie tymi lekami i obserwowany jest wzrost sprzedaży preparatów wpływających na funkcje poznawcze. O ile w przypadku osób ze zdiagnozowanymi problemami zdrowotnymi (np. chorobą Alzheimera) nie wywołuje to poruszenia, to stosowanie nootropów u osób zdrowych budzi pewne kontrowersje

Jakie substancje zalicza się do nootropów? 

Do najbardziej popularnych leków nootropowych należą:  

  • piracetam, 
  • nicergolina, 
  • winpocetyna, 
  • kofeina, 
  • modafinil, 
  • rywastygmina, 
  • donepezil, 
  • memantyna, 
  • metylofenidat, 
  • atomoksetyna. 

Większość tych substancji w Polsce jest dostępna wyłącznie na receptę.  

Alternatywą dla leków nootropowych są substancje dostępne bez recepty, zazwyczaj pochodzenia naturalnego:  

  • żeń-szeń
  • ashwagandha, 
  • cytryniec chiński, 
  • różeniec górski, 
  • bakopa drobnolistna [2-4]. 

W związku z rosnącym zainteresowaniem preparatami wspierającymi funkcje poznawcze nieustannie pojawiają się nowe substancje zaliczane do tej grupy.

Do leków nootropowych często zaliczane są również substancje, których skuteczność nie zostaje potwierdzona w późniejszych badaniach naukowych.

Należy więc zachować ostrożność, sięgając po preparaty poprawiające pamięć.  

Leki nootropowe – mechanizmy działania 

W związku z dużą ilością substancji o działaniu nootropowym można wyróżnić kilka różnych mechanizmów pozwalających na osiągnięcie korzystnych rezultatów.

Przykładowo:

  • piracetam poprawia czynność ośrodkowego układu nerwowego, zwiększa metabolizm neuronów w stanach zmniejszonej aktywności, wspomagając przekazywanie sygnałów przez komórki nerwowe i przyspiesza syntezę neuroprzekaźników;
  • winpocetyna poprawia mikrokrążenie mózgowe, wzmaga zużycie tlenu i glukozy;
  • metylofenidat działa poprzez zmniejszenie wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny, zwiększając ich stężenia w szczelinie synaptycznej.

Naturalne nootropy często działają antyoksydacyjnie i ułatwiają wychwytywanie wolnych rodników. W efekcie dochodzi do poprawy koncentracji i pamięci oraz zwiększenia zdolności do skupienia uwagi. Poprawie ulega ogólne funkcjonowanie intelektualne. Może dochodzić również do pobudzenia [2,4,5].  

Stosowanie leków nootropowych – zagrożenia 

Mimo wielu korzyści płynących ze stosowania nootropów wyróżnia się także pewne zagrożenia i kontrowersje, zwłaszcza w przypadku pozamedycznego stosowania przez zdrowe osoby. Przede wszystkim należy uwzględnić, że leki te nie działają na każdego. Poza tym do rozwoju pełnego profilu ich działania wymagane jest zazwyczaj regularne i długotrwałe stosowanie. Niestety duże zainteresowanie tymi preparatami powoduje, że na rynku dostępne są również preparaty niskiej jakości.  

W związku z tym ważne jest, aby leki i suplementy nabywać jedynie ze sprawdzonych źródeł.  

Kolejną ważną kwestią są potencjalne działania niepożądane. Do najczęstszych należą:  

  • wpływ na agregację płytek, 
  • nadmierne pobudzenie, 
  • nerwowość, 
  • bóle głowy, 
  • zwiększenie masy ciała, 
  • zaburzenia rytmu serca, 
  • zaburzenia snu [1]. 

Duże kontrowersje może również budzić fakt, że stosowanie niektórych preparatów w nadmiernych ilościach może wywołać efekt euforyzujący i narkotyczny. Rekreacyjne stosowanie tych preparatów ma na celu poprawienie nastroju, redukcję stresu i zmęczenia, ale może doprowadzić do rozwoju silnych i uciążliwych działań niepożądanych.  

Leki nootropowe – czy są bezpieczniejsze alternatywy? 

Najlepszym lekiem nootropowym jest zdrowy tryb życia, odpowiednia dieta i wystarczająca ilość snu.  

Jeśli pojawiają się problemy z koncentracją, rozdrażnienie i brak uwagi, warto rozpocząć od oceny codziennych nawyków. Sposób codziennego funkcjonowania ma ogromny wpływ na samopoczucie. Zmiana stylu życia i zwiększenie aktywności fizycznej może dać najszybszy i najbardziej zauważalny efekt.  

Jeśli to nie wystarczy, przed sięgnięciem po preparat wspierający funkcje poznawcze warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Leki nootropowe budzą uzasadnione zainteresowanie, są skuteczne, na ogół dobrze tolerowane i przynoszą oczekiwane efekty. Mogą istotnie poprawić zdolności kognitywne, muszą być jednak stosowane z dużą rozwagą i w odpowiedni sposób. 

Przeczytaj również:
Adaptogeny – substancje przywracające równowagę organizmu

Źródła: 

  1. http://www.mp.pl/social/article/116189 (dostęp: 30.08.2022). 
  2. https://www.aptekarzpolski.pl/wiedza/substancje-nootropowe-bezpieczne-psychostymulanty/ (dostęp: 30.08.2022). 
  3. https://ptsf.pl/archiwum/leki-nootropowe-i-prokognitywne-w-praktyce-aptecznej (dostęp: 30.08.2022). 
  4. Jaha R., Kolak T., Helać H. i wsp., Smartdrugs: Mechanisms of Action and Ethical Issues. In: Badnjevic A, Gurbeta Pokvić L (eds) CMBEBIH 2021. Cham: Springer International Publishing, 2021, pp. 462–468, DOI:10.1007/978-3-030-73909-6_53. 
  5. Uddin M.S., Al Mamun A., Kabir M.T. i wsp., Nootropic and Anti-Alzheimer’s Actions of Medicinal Plants: Molecular Insight into Therapeutic Potential to Alleviate Alzheimer’s Neuropathology. Mol Neurobiol 2019; 56: 4925–4944, DOI: 10.1007/s12035-018-1420-2. 

Odpowiedzi na pytania naszych czytelników

Jak ograniczyć łaknienie przy rzucaniu palenia?

Podczas rzucania palenia przede wszystkim proszę zadbać o swoją dietę i dokładnie planować posiłki, aby ograniczyć podjadanie. Aby wypełnić żołądek,…

Zobacz więcej

Data ważności leku. Jak ją właściwie odczytać?

Termin ważności zapisany na opakowaniu leku (blistrze, butelce, tubce itp.) jako "mm/rrrr" oznacza, że produkt ten można używać do ostatniego…

Zobacz więcej

Najlepsza pora na przyjmowanie leków na nadciśnienie

Istnieją badania, które wskazują, że stosowanie leków na nadciśnienie na noc może powodować obniżenie ryzyka zawału serca i udaru mózgu.…

Zobacz więcej

Jak zadbać o wzrok, pracując przed komputerem?

Polecam wypróbowanie kropli do oczu zawierających chlorek sodu i dekspantenol, np. Xedrenio Dex, nawilżające krople do oczu z dekspantenolem, Hylo…

Zobacz więcej

Stosowanie syropu – jak długo po otwarciu?

Syropy mogą mieć ograniczoną datę ważności po pierwszym otwarciu ze względu na możliwe zanieczyszczenie drobnoustrojami oraz na rozkład (pod wpływem…

Zobacz więcej

Suplementacja witaminy B12 na diecie wegetariańskiej

Witaminę B12 powinny suplementować osoby narażone na jej niedobory, czyli m.in. stosujące dietę wegetariańską i wegańską. Według Instytutu Żywności i…

Zobacz więcej

Jodek potasu – dawkowanie podczas zagrożenia promieniowaniem

W przypadku wystąpienia katastrofy nuklearnej, np. w wyniku zniszczenia elektrowni atomowej, Minister Zdrowia może wydać dyspozycję dotyczącą wydawania leków z…

Zobacz więcej

Onycholiza paznokci – jak ją leczyć?

Onycholiza paznokci, czyli odwarstwienie się paznokcia od macierzy, jest schorzeniem ciężkim do leczenia, ponieważ nie dysponujemy konkretnym preparatem na tę…

Zobacz więcej

Zostaw komentarz

Czytaj także
12 września 2022 mgr Małgorzata Czarnecka
21 lutego 2022 mgr Ewelina Pietrzak
30 marca 2021 mgr farm. Magdalena Szota
07 marca 2022 mgr Ewelina Pietrzak
24 lutego 2021 mgr Ewelina Pietrzak
Dziękujemy za Twoje pytanie!
Postaramy się udzielić odpowiedzi w jak najkrótszym czasie :)
Dziękujemy!
Twój adres e-mail został dodany do newslettera :)