Neurastenia. Objawy, przyczyny i leczenie przewlekłego wyczerpania nerwowego

Co to jest neurastenia?

Określenie neurastenia zostało zapoczątkowane przez Georga Millera Bearda w 1869 roku. Początkowo pojęcie to używano do określenia objawów będących konsekwencją szybkiego tempa życia w dużych rozwijających się miastach. Neurastenia kojarzona była z wyczerpaniem nerwowym. Z biegiem lat popularność tej choroby zmniejsza się. Aktualnie opisy neurastenii przedstawiają ją jako zmęczenie lub osłabienie, któremu mogą towarzyszyć inne objawy.

Według kryteriów diagnostycznych w klasyfikacji ICD10, która obecnie została już zastąpiona przez nowszą klasyfikację ICD-11, rozpoznanie neurastenii jest możliwe po stwierdzeniu uczucia wyczerpania albo osłabienia po niedużym wysiłku fizycznym bądź psychicznym. Objawy wspomnianego zmęczenia i słabości nie zmniejszają się po relaksie i odpoczynku. Co więcej medycy muszą wykluczyć najpierw czy u danego pacjenta nie jest to część choroby organicznej, zaburzeń lękowych czy zaburzeń nastroju.

W nowszej klasyfikacji ICD-11 objawy neurastenii zostały przypisane głównie do kategorii zaburzeń związanych ze stresem, zaburzeń lękowych oraz zaburzeń depresyjnych. Z kolei w klasyfikacji DSM-5 neurastenia nie jest już uwzględniana jako odrębne zaburzenie.

Czytaj też:
Ranking suplementów diety z ashwagandhą

Jakie są przyczyny neurastenii?

W związku z pierwotnym założeniem, że neurastenia była chorobą wyczerpania układu nerwowego jako przyczyny badacze wskazywali wszystkie czynniki mogące do tego doprowadzić.

Wśród objawów medycy wymieniali stres psychiczny, szybkie tempo życia i nadmierną stymulację bodźcami na co dzień. Pojawiały się też głosy, że to praca umysłowa doprowadza do ujawnienia się neurastenii. Niektórzy medycy negowali przewagę pracy umysłowej nad fizyczną jako czynników sprawczych tej choroby. Poszukiwano także biologicznych przyczyn neurastenii, takich jak zatrucia czy infekcje. Ostatecznie większość naukowców wskazywała przede wszystkim na podłoże psychogenne i przewlekły stres.

Jakie są objawy neurastenii?

Pacjenci skarżący się na ogólne zmęczenie fizyczne bądź psychiczne czy też nieustępujące osłabienie wskazywali również na występowanie szeregu innych objawów.

Wśród objawów psychicznych neurastenii diagnozujący je medycy wymieniali:

• drażliwość,
• przygnębiony nastrój,
• zaburzenia snu,
• utrudnione odprężenie się,
• brak możliwości odpoczynku i relaksacji,
• poczucie niestabilności psychicznej,
• niepokój.

Oprócz takich objawów jak subiektywne uczucie roztrzęsienia wewnętrznego pacjenci doświadczali również innych symptomów. Chociaż wyczerpanie psychiczne to pierwsze skojarzenie związane z neurastenią, badacze bardzo często opisywali także dolegliwości fizyczne towarzyszące temu zaburzeniu.

Wśród nich są m.in:

• napięciowy ból głowy,
• ból mięśniowy,
• zawroty głowy,
• niestrawność,
• nerwobóle.
• zaburzenia funkcji seksualnych.

Jak wygląda leczenie neurastenii?

W początkowym okresie leczenie neurastenii opierało się przede wszystkim na odpoczynku, odpowiedniej diecie, a nawet stosowaniu stymulacji elektrycznej. Z czasem badacze wykazali, że w łagodzeniu dolegliwości – szczególnie objawów somatycznych – pomocne mogą być psychoterapia, rehabilitacja fizyczna oraz dbanie o właściwą higienę snu. Naukowcy obserwowali również poprawę ogólnej sprawności i samopoczucia u pacjentów korzystających z terapii poznawczo-behawioralnej. W niektórych przypadkach korzystne efekty przynosiło także leczenie farmakologiczne.

Czy to na pewno neurastenia?

Różnorodność objawów, subiektywne odczucia pacjentów sprawiają, że klinicyści odchodzą od diagnozy neurastenii. Medycy częściej wskazują na to, że uciążliwe objawy pacjentów są częścią zespołu przewlekłego zmęczenia czy fibromialgi.

Zespół przewlekłego zmęczenia to zaburzenie, które występuje przewlekle. Osoby na nie cierpiące odczuwają przez długi czas zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku. Dodatkowo mogą u nich pojawić się inne objawy m.in. problemy z pamięcią, koncentracją, nieefektywny sen oraz zawroty głowy.

Fibromialgia zaś jest zaburzeniem, w którym pacjenci przewlekle odczuwają ból mięśniowo-stawowym oraz ból w wielu tkliwych punktach w obrębie ciała. Częściej dotyka to kobiet. Oprócz tych objawów mogą wystąpić m.in.: zmęczenie, zaburzenia snu, a nawet uczucie sztywności ciała.

Każdy niepokojący objaw sugerujący neurastenię w zależności od nasilenia powinien skłonić do wizyty u psychologa lub lekarza psychiatry. Może się zdarzyć, że objawy te składają się tak naprawdę na obraz kliniczny zaburzeń lękowych bądź depresyjnych lub choroby somatycznej.

Brak odpowiedniej diagnostyki, wykluczenia innej choroby oraz wdrożonego leczenia może sprawić, że nieleczona neurastenia, albo tak naprawdę i inna jednostka chorobowa nie tylko zmniejszy jakość życia i będzie utrudniać funkcjonowanie, ale może pogorszyć stan zdrowia i mieć inne poważne konsekwencje.

FAQ – Najczęstsze pytania o neurastenię

Czy neurastenia nadal jest diagnozowana?

Termin neurastenia jest obecnie używany znacznie rzadziej niż dawniej. Współcześnie lekarze częściej rozpoznają zaburzenia lękowe, depresję, zespół przewlekłego zmęczenia lub fibromialgię.

Czy neurastenia może powodować objawy fizyczne?

Tak, osoby z objawami neurastenii mogą doświadczać m.in. bólów głowy, napięcia mięśniowego, zawrotów głowy, problemów trawiennych czy uczucia przewlekłego osłabienia.

Czy przewlekły stres może prowadzić do objawów neurastenii?

Przewlekły stres, przeciążenie psychiczne i brak odpoczynku są uznawane za jedne z głównych czynników sprzyjających występowaniu objawów przypominających neurastenię.

Czy neurastenia częściej występuje u kobiet czy mężczyzn?

Dawniej neurastenię opisywano zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Obecnie trudno określić dokładną częstość występowania tego zaburzenia, ponieważ nie funkcjonuje już ono jako odrębna jednostka chorobowa w najnowszych klasyfikacjach.

Czy objawy neurastenii mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie?

Tak, przewlekłe zmęczenie, problemy ze snem, drażliwość i trudności z koncentracją mogą wpływać na pracę, relacje z innymi oraz codzienne aktywności.

Przeczytaj również:
Zioła pomagające zwalczyć zmęczenie