Odciski na stopach u dzieci. Jak je leczyć?

Czym są odciski na stopach u dzieci?

Odciski zwane również nagniotkami to miejscowe zgrubienia warstwy rogowej naskórka z centralnym rdzeniem skierowanym w głąb skóry. Odcisk na stopie u dziecka wygląda jak żółtawa, kopulasta grudka o średnicy od kilku milimetrów do około 2 centymetrów.

Odciski u dzieci mogą powodować czasem dużą bolesność, co jest wynikiem ucisku tkanek miękkich przez centralny rdzeń rogowy. Niekiedy w otoczeniu odcisku dodatkowo rozwija się stan zapalny. Odciski u dzieci mogą tworzyć się na całej podeszwie stopy, na krawędziach stopy, pod palcami, na palcach i pomiędzy nimi, na wale paznokciowym, a nawet pod płytką paznokcia. Odciski na palcach u nóg u dzieci nierzadko tworzą się na boczno-grzbietowej powierzchni małego palca stopy.

Nagniotki można podzielić na twarde i miękkie:

• odciski twarde to klasyczne odciski czyli miejscowe bolesne stwardnienia skóry z centralnym rdzeniem, które tworzą się głównie na podeszwie lub na palcach,
• odciski miękkie występują z kolei między palcami stóp Twojego dziecka i towarzyszy im maceracja (zmiękczenie) skóry w wyniku zwieszonego wydzielania potu.

Jakie są przyczyny powstawania odcisków u dzieci na stopie?

Odcisk u dziecka na stopie jest wynikiem przewlekłego, zazwyczaj przerywanego ucisku wywieranego na niewielki obszar skóry. Niejako odpowiedzią obronną skóry jest nadmierne rogowacenie naskórka (hiperkeratoza) tzn. zwiększone podziały komórek naskórka (keratynocytów) i produkcja białka keratyny. Skutkuje to pogrubieniem skóry w miejscu podawanemu uciskowi lub tarciu.

Oto kilka przyczyn, które mogą wywoływać odciski na stopie u twojego dziecka: 

• noszenie zbyt ciasnych i niewygodnych butów,
• noszenie butów bez skarpet,
• noszenie skarpet z syntetycznych materiałów lub z grubymi szwami,
• bardzo duża aktywność fizyczna, 
• nieprawidłowości anatomiczne stóp (np. wady wysklepienia stopy),
• deformacje palców (np. palec młotkowaty), 
• zaburzenia chodu lub postawy.

Czytaj też:
Jak pozbyć się kurzajki?

Odciski i modzele u dzieci – czym się różnią? 

Poza odciskami, częstymi zmianami skórnymi wywołanymi powtarzającym się uciskiem lub tarciem są modzele. Modzele u dzieci mogą powstawać w każdej części ciała, jednak najczęściej spotykane są na dłoniach i stopach.

Modzele to słabo odgraniczone od otoczenia obszary nadmiernego rogowacenia skóry o różnej wielkości, ale w przeciwieństwie do odcisków nie mają rdzenia rogowego i są zwykle niebolesne. Pogrubienia naskórka mają żółte zabarwienie i są twarde w dotyku. 

Modzele u dzieci leczy się podobnymi metodami jak odciski. Najważniejsze jest unikanie czynników wywołujących, np. w przypadku modzeli stóp noszenie wygodnego obuwia. Istniejące już modzele można usuwać mechanicznie przez ścinanie lub ścieranie zmian oraz stosując preparaty złuszczające. 

Odcisk a brodawka na stopie 

Zdecydowanie częściej niż odciski można spotkać brodawki na stopie dziecka. Brodawki zwane również kurzajkami są wywołane przez wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) i mają formę pojedynczej lub rzadziej kilku grudek o zrogowaciałej powierzchni. 

Na powierzchni zmian widoczne są charakterystyczne ciemne punkciki związane z drobnymi zakrzepami w przerosłych pętlach drobnych naczynek. W celu różnicowania odcisków i brodawek może być konieczne udanie się do specjalisty, który przeprowadzi badanie dermatoskopowe lub zetnie zgrubiałą warstwę zewnętrzną. 

W przypadku brodawki, po ścięciu zrogowaciałej warstwy zewnętrznej można zaobserwować punkcikowate krwawienie, natomiast jeżeli mamy do czynienia z odciskiem widoczny będzie centralny rdzeń. Rdzeń rogowy odcisku nie ma naczyń krwionośnych. 

Brodawki na podeszwie stopy mogą być bolesne. Najczęściej leczy się jej preparatami złuszczającymi lub poprzez wymrażanie. Należy pamiętać o możliwości przeniesienia zakażenia i wystąpienia brodawek w innym miejscu na skórze lub ryzku zakażenia innych osób, co nie występuje w przypadku odcisków. 

Co na odciski dla dzieci? 

Odciski na stopie u dziecka można usuwać różnymi metodami, takimi jak:

• preparaty złuszczające i zmiękczające,
• domowe sposoby (np. moczenie stóp),
• metody wykonywane przez specjalistę (opracowanie zmiany, krioterapia, zabieg chirurgiczny).

W pierwszej kolejności stosuje się preparaty zmiękczające i złuszczające (keratolityczne) dostępne w aptece bez recepty pod postacią plastrów, płynów, maści i kremów. Wyroby te najczęściej zawierają kwas salicylowy, kwas mlekowy, kwasy owocowe (AHA) lub mocznik w wyższych stężeniach. Należy jednak zachować ostrożność, ponieważ mogą uszkadzać zdrową skórę wokół zmiany.

U młodszych dzieci, zwłaszcza przy stosowaniu na większą powierzchnię, istnieje ryzyko wchłaniania tych substancji do krwi.

Opisywano przypadki toksycznego działania kwasu salicylowego, dlatego preparaty z jego zawartością nie powinny być stosowane bez nadzoru lekarza u dzieci poniżej 12. roku życia. Informacje o ograniczeniach wiekowych znajdują się w ulotce lub można je uzyskać u farmaceuty.

Alternatywą dla młodszych dzieci mogą być plastry hydrokoloidowe, które zmiękczają skórę, chronią przed uciskiem oraz zmniejszają ból i dyskomfort.

Wielu rodziców sięga również po domowe metody, takie jak moczenie stóp w ciepłej wodzie. Kąpiel powinna trwać około 10–15 minut, a woda powinna być ciepła, ale nie gorąca, aby nie podrażniać skóry dziecka. Do wody można dodać napar z rumianku lub preparaty emolientowe, które pomagają zmiękczyć naskórek i łagodzą podrażnienia.

Po kąpieli stopy należy dokładnie osuszyć, szczególnie przestrzenie między palcami, a następnie nałożyć krem nawilżający lub zmiękczający. Takie postępowanie może zmniejszyć dyskomfort i pomóc przy mniejszych zmianach, jednak nie usuwa przyczyny problemu.

Unikaj samodzielnego usuwania odcisków i stosowania ostrych narzędzi u dzieci, ponieważ może to prowadzić do uszkodzenia skóry i zakażenia.

Jeśli zmiany są bolesne, nawracają lub nie ustępują, warto skonsultować się ze specjalistą. Podolog lub lekarz może usunąć odcisk w sposób bezpieczny, m.in. poprzez jego opracowanie, a w niektórych przypadkach zastosować krioterapię lub zabieg chirurgiczny.

Należy pamiętać, że skuteczne pozbycie się odcisków zapewni przede wszystkim wyeliminowanie przyczyny ich powstawania, czyli przewlekłego ucisku. Pomocna może być zmiana obuwia na lepiej dopasowane, stosowanie wkładek lub separatorów międzypalcowych.

Odciski na stopie dziecka – kiedy udać się do specjalisty? 

W przypadku pojawienia się u Twoich dzieci odcisków, w celu ich usunięcia możesz spróbować zastosować wyroby dostępne w aptece (płyny, maści, plastry), zwłaszcza jeżeli problem dotyczy starszych dzieci. 

Jak wspomniano wcześniej produkty zawierające kwas salicylowy bez nadzoru lekarza można stosować zasadniczo powyżej 12 roku życia, zatem u młodszych dzieci pozostaje jedynie stosowanie plastrów hydrokoloidowych lub udanie się do specjalisty.

Ponadto do lekarza i/lub podologa zwróć się w przypadku gdy: 

• dotychczasowe postępowanie nie przynosi rezultatów (po około 1-2 tygodniach),
• odciski nawracają,
• masz wątpliwość czy dana zmiana skórna to odcisk,
• odciskowi towarzyszą cechy stanu zapalnego lub zakażenia (zaczerwienienie, obrzęk, ucieplenie, duża bolesność, wyciek płynu surowiczego, krwi lub ropy), 
• Twoje dziecko choruje na cukrzycę,
• u Twojego dziecka występują wady postawy oraz nieprawidłowości anatomiczne stóp lub palców.

Nie myl odcisków i pęcherzy!

Zbyt ciasne, niewygodne lub nowe obuwie, a także długie dystanse pokonywane pieszo (np. wycieczki w górach) mogą spowodować na stopie dziecka otarcia i pęcherze. Nierzadko wśród rodziców zdarza się błędnie nazywać te pęcherze – odciskami. Tymczasem pęcherze to przestrzenie rozwarstwionej skóry wypełnione płynem surowiczym, powstające w wyniku tarcia różnych powierzchni o skórę. Leczenie pęcherzy polega na stosowaniu miejscowych środków odkażających, zwłaszcza po ich pęknięciu oraz na używaniu plastrów hydrokoloidowych.

Stosowanie preparatów na odciski z kwasem salicylowym przy pęcherzach może uszkodzić skórę, nasilić ból i zwiększyć dyskomfort.

Jak zapobiegać odciskom na stopie u dziecka?

Przed pojawianiem się odcisków na stopie u dziecka może uchronić jedynie unikanie przyczyny, czyli powtarzającego się ucisku wywieranego na skórę.

Oto kilka rad pomocnych w uniknięciu odcisków u dzieci: 

• kontroluj na bieżąco stan stóp dziecka,
• zadbaj o wygodne i odpowiednio dobrane obuwie,
• unikaj skarpet wykonanych w całości z syntetycznych materiałów, zsuwających się lub posiadających grube szwy,
• dbaj o higienę i odpowiednią pielęgnację stóp dziecka, szczególnie gdy jest ono bardzo aktywne,
• zwróć się do specjalistów w przypadku nieprawidłowości anatomicznych stóp lub wad postawy dziecka w celu ich korekcji chirurgicznej lub dobrania specjalnych wkładek ortopedycznych.

Przeczytaj również:
Grzybica u dzieci. W jaki sposób się ją leczy?