Pryszczyca u ludzi. Objawy i leczenie

Pryszczyca, co to za choroba?

Choroba ta (ang. foot and mouth disease, FMD) jest zakaźną i wysoce zaraźliwą chorobą wirusową zwierząt parzystokopytnych, zarówno domowych, jak i dzikich. Wywołuje ją wirus z rodzaju Aphthovirus, należący do rodziny Picornaviridae. Najbardziej wrażliwe na zakażenie jest bydło, a w dalszej kolejności świnie, owce i kozy. Spośród zwierząt dzikich chorują m.in. jelenie, sarny i dziki.

Wśród zwierząt wirus przenosi się wyjątkowo łatwo – z wydychanym powietrzem, śliną, mlekiem i mięsem, a także drogą powietrzną, z wiatrem oraz przez skażoną paszę, wodę i sprzęt. Ostatni przypadek choroby w Polsce stwierdzono w 1971 roku, a obecnie kraj jest uznawany za urzędowo wolny od niej przez Światową Organizację ds. Zdrowia Zwierząt (WOAH). W 2025 roku ogniska pryszczycy potwierdzono jednak u zwierząt w Niemczech, na Węgrzech i Słowacji, dlatego temat choroby wrócił do dyskusji także w Polsce.

Czytaj też:
Bostonka (choroba bostońska). Co to jest, jak zaraża i jak długo trwa? 

Pryszczyca u dzieci a bostonka (choroba dłoni, stóp i jamy ustnej)

Rodzice szukający informacji o pryszczycy u dzieci, zwykle mają na myśli inną chorobę. Chodzi o bostonkę, czyli chorobę dłoni, stóp i jamy ustnej. Wywołują ją wirusy z grupy Coxsackie, należące do enterowirusów, a zaraźliwość jest szczególnie wysoka wśród dzieci przebywających w zbiorowiskach.

Bostonka szerzy się przez bezpośredni kontakt z osobą chorą oraz jej śliną, wydzielinami z nosa i gardła i płynem z pękających pęcherzyków. Podobieństwo nazw i objawów bywa mylące.

Główny Inspektorat Sanitarny zwraca uwagę, że u ludzi, zwłaszcza u dzieci, objawy zakażenia wirusem pryszczycy mogą przypominać bostonkę. To dwie różne choroby wywoływane przez inne wirusy, dlatego rozpoznanie warto zostawić lekarzowi.

Jakie są objawy pryszczycy u ludzi?

Wirus pryszczycy nie jest groźny dla człowieka, a zachorowania u ludzi zdarzają się sporadycznie i mają łagodny przebieg. Do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt z chorym zwierzęciem wydalającym wirusa albo przez spożycie surowego, skażonego mięsa oraz niepasteryzowanego mleka i jego przetworów. Okres wylęgania, czyli czas od zakażenia do pierwszych objawów, wynosi u człowieka od 2 do 12 dni, średnio 3–4 dni. Dotychczas nie zgłoszono przypadków przenoszenia się choroby z człowieka na człowieka.

Do objawów u człowieka zalicza się m.in.:

• zmiany pęcherzykowe na błonie śluzowej jamy ustnej,
• pęcherzyki na skórze dłoni i stóp,
• gorączkę,
• ból gardła oraz bóle głowy.

Choroba nie zagraża życiu, a jej łagodny przebieg kończy się wyzdrowieniem w ciągu 1–2 tygodni.

Dla porównania, nawet podczas dużej epidemii u zwierząt w Wielkiej Brytanii w 2001 roku, gdy odnotowano ponad 2000 ognisk, nie zgłoszono żadnego zachorowania u ludzi.

Jak przebiega leczenie pryszczycy?

Nad osobami narażonymi na zakażenie prowadzi się nadzór epidemiologiczny, a przy wystąpieniu objawów zgłoś się do lekarza. Zachorowanie na pryszczycę u człowieka podlega w Polsce obowiązkowi zgłoszenia. W przypadku bostonki u dzieci stosuje się wyłącznie leczenie objawowe.

Choroba u zwierząt podlega natomiast obowiązkowi zgłaszania i zwalczania.

W razie podejrzenia choroby u zwierząt parzystokopytnych niezwłocznie powiadom powiatowego lekarza weterynarii.

Ognisko zwalcza się przez zabicie zwierząt wrażliwych i utylizację ich zwłok.

Jak chronić się przed zakażeniem?

Ryzyko zakażenia dotyczy głównie osób mających kontakt z chorymi zwierzętami.

Jeśli pracujesz przy zwierzętach gospodarskich lub przebywasz w rejonie ogniska, zadbaj o podstawowe środki ostrożności:

• stosuj środki ochrony osobistej, w tym odzież i obuwie ochronne, oraz dbaj o higienę rąk,
• unikaj surowego mięsa oraz niepasteryzowanego mleka i przetworów z niepewnego źródła,
• zachowaj ostrożność przy kontakcie z wydzielinami i wydalinami chorych zwierząt.

Mięso z legalnego źródła, objęte nadzorem weterynaryjnym, jest bezpieczne, ponieważ każde zwierzę przechodzi badanie przed- i poubojowe. Wirusa mogą natomiast przenosić mięso i mleko nie poddane odpowiedniej obróbce, dlatego znaczenie ma obróbka termiczna i pasteryzacja. Jeśli u własnych zwierząt zauważysz objawy wskazujące na chorobę, zgłoś to lekarzowi weterynarii lub władzom gminy.

Podsumowanie

Pryszczyca to przede wszystkim groźna choroba zwierząt parzystokopytnych, której ostatni przypadek w Polsce odnotowano w 1971 roku. U człowieka zakażenia są rzadkie i mają łagodny przebieg, a objawy, takie jak pęcherzyki w jamie ustnej oraz na dłoniach i stopach, gorączka i ból gardła, bywają mylone z bostonką, zwłaszcza u dzieci. W razie takich objawów skonsultuj się z lekarzem, a podejrzenie choroby u zwierząt zgłoś służbom weterynaryjnym.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o pryszczycę

Pryszczyca u ludzi – czy można się nią zarazić?

Tak, ale zdarza się to bardzo rzadko. Do zakażenia może dojść po bliskim kontakcie z chorymi zwierzętami lub materiałem zakaźnym.

Pryszczyca – co to za choroba i czy jest groźna dla człowieka?

Jest to przede wszystkim wysoce zakaźna choroba wirusowa zwierząt parzystokopytnych. U ludzi zakażenia występują sporadycznie i zwykle mają łagodny przebieg.

Jakie są objawy pryszczycy u ludzi?

Objawy pryszczycy u ludzi mogą obejmować gorączkę, złe samopoczucie oraz pęcherzyki lub nadżerki w jamie ustnej, a niekiedy także zmiany na dłoniach i stopach. Jeśli podejrzewasz zakażenie, skontaktuj się z lekarzem.

Czy pryszczyca u dzieci występuje częściej niż u dorosłych?

Nie ma danych wskazujących, że pryszczyca u dzieci występuje szczególnie często. Ważne jest też, aby nie mylić jej z bostonką -chorobą dłoni, stóp i jamy ustnej, która jest inną infekcją wirusową i znacznie częściej dotyczy dzieci.

Na czym polega leczenie pryszczycy u ludzi?

Leczenie pryszczycy u człowieka ma przede wszystkim charakter objawowy. Jeśli wystąpią niepokojące objawy po kontakcie z zakażonym zwierzęciem, zgłoś się do lekarza, który oceni sytuację i dobierze odpowiednie postępowanie.

Przeczytaj również:
Ospa wietrzna – leczenie, przebieg, ile trwa?