Bostonka (choroba bostońska). Co to jest, jak zaraża i jak długo trwa?

Co to jest bostonka?

Choroba bostońska i bostonka to potoczne określenia powszechnej choroby wirusowej wieku dziecięcego. Jej właściwa nazwa to choroba dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD – Hand, Foot and Mouth Disease). Zwykle chorują na nią niemowlęta i dzieci poniżej 5. roku życia przebywające w dużych skupiskach, np. żłobkach i przedszkolach.

Czytaj też:
Jakie elektrolity dla dzieci wybrać? Ranking

Jaki wirus wywołuje bostonkę?

Najczęściej bostonkę wywołują wirusy Coxsackie A, zwłaszcza Coxsackie A16. Za część zachorowań odpowiada również enterowirus A71 (EV-A71) oraz inne enterowirusy.

Czy bostonka jest zaraźliwa?

Tak. Bostonka jest bardzo zakaźną chorobą wirusową wywoływaną przez enterowirusy. Najczęściej szerzy się wśród małych dzieci przebywających w dużych skupiskach, takich jak żłobki i przedszkola, jednak mogą zarazić się również dorośli mający kontakt z osobą chorą.

Jak można zarazić się bostonką?

Do zakażenia dochodzi przez kontakt z wydzielinami lub wydalinami osoby chorej oraz przedmiotami zanieczyszczonymi wirusem.

Zarazić się możesz przez:

• nieumyte ręce,
• powierzchnie zanieczyszczone wirusem (np. zabawki, blaty czy klamki),
• ślinę,
• wydzielinę z nosa i gardła,
• płyn z pęcherzyków,
• kał (np. podczas zmiany pieluszki),
• drogę kropelkową podczas kaszlu lub kichania,
• bliski kontakt z osobą chorą, np. przytulanie.

Jak długo można zarażać bostonką?

Największe ryzyko zakażenia występuje w pierwszych dniach choroby, gdy objawy są najbardziej nasilone. Wirus może być jednak wydalany, zwłaszcza z kałem, jeszcze przez kilka tygodni po ustąpieniu objawów, dlatego warto nadal przestrzegać zasad higieny, zwłaszcza dokładnie myć ręce po skorzystaniu z toalety lub zmianie pieluszki.

Bostonka u dzieci

Bostonka u dzieci najczęściej występuje przed 5. rokiem życia. Okres wylęgania choroby trwa zwykle 3–6 dni i przebiega bezobjawowo. Następnie pojawiają się pierwsze dolegliwości, które u większości dzieci ustępują samoistnie w ciągu 7–10 dni.

Najczęstsze objawy bostonki u dzieci to:

• pogorszenie samopoczucia,
• gorączka,
• ból gardła,
• zmniejszenie apetytu.

Gorączka zwykle nie przekracza 39°C i ustępuje samoistnie w ciągu 2–3 dni.

Po 1–2 dniach od wystąpienia gorączki w jamie ustnej pojawiają się bolesne pęcherzyki otoczone czerwoną obwódką. Szybko pękają, pozostawiając niewielkie nadżerki przypominające afty. U części dzieci zmiany te mogą współwystępować z herpanginą, czyli enterowirusowym zapaleniem gardła. Z powodu bólu dziecko może odmawiać jedzenia i picia, co zwiększa ryzyko odwodnienia.

W ciągu kolejnych 1–2 dni rozwija się charakterystyczna wysypka. Początkowo ma postać czerwonych plam, które mogą przekształcać się w niewielkie pęcherzyki. Najczęściej pojawia się na dłoniach i podeszwach stóp, ale może występować również:

• na kolanach,
• na łokciach,
• na pośladkach,
• w okolicy narządów płciowych.

U niektórych dzieci występują także łagodne objawy ze strony przewodu pokarmowego lub układu oddechowego.

Po ustąpieniu zmian skórnych u części dzieci dochodzi do przejściowego złuszczania skóry dłoni i stóp. Kilka tygodni po przebyciu choroby mogą pojawić się również zmiany na paznokciach, takie jak białe linie, bruzdy lub oddzielanie się płytki paznokciowej (onychomadeza). Zmiany te zwykle ustępują samoistnie wraz z odrastaniem paznokcia.

Bostonka u dorosłych

Choć choroba bostońska występuje przede wszystkim u dzieci, mogą na nią zachorować również dorośli. Najczęściej zakażają się rodzice, opiekunowie oraz osoby pracujące w żłobkach i przedszkolach, które mają bliski kontakt z chorymi dziećmi.

Bostonka u dorosłych może przebiegać bezobjawowo lub dawać mniej charakterystyczne objawy niż u dzieci, dlatego rozpoznanie bywa trudniejsze. Zmiany skórne są często bardziej rozległe i mogą pojawiać się nie tylko na dłoniach i stopach, ale także na pośladkach oraz w okolicy narządów płciowych.

U części osób wysypka utrzymuje się dłużej niż u dzieci.

Przebieg bostonki u dorosłych bywa cięższy niż u dzieci, jednak poważne powikłania, takie jak zapalenie mięśnia sercowego czy powikłania neurologiczne, występują rzadko. W większości przypadków choroba ustępuje samoistnie i wymaga jedynie leczenia objawowego.

Bostonka w ciąży

Na bostonkę mogą zachorować również kobiety w ciąży, szczególnie jeśli mają kontakt z małymi dziećmi uczęszczającymi do żłobka lub przedszkola.

U większości ciężarnych choroba przebiega łagodnie i nie prowadzi do powikłań ani u matki, ani u płodu. Wysoka gorączka, niezależnie od jej przyczyny, może jednak niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży, dlatego kobieta z podejrzeniem bostonki powinna skontaktować się z lekarzem.

Leczenie ma charakter objawowy i polega przede wszystkim na odpowiednim nawodnieniu oraz odpoczynku. W przypadku bólu lub gorączki można stosować paracetamol zgodnie z zaleceniami lekarza.

Przebycie bostonki nie zapewnia trwałej odporności, ponieważ chorobę mogą wywoływać różne typy enterowirusów. Z tego powodu możliwe jest ponowne zachorowanie.

Bostonka a inne choroby

Bostonka a ospa wietrzna

Choroba bostońska może być mylona z ospą wietrzną. Jednak w przypadku ospy wietrznej zmiany skórne występują głównie w okolicy tułowia i kończyn, a także na dłoniach i podeszwach stóp, twarzy i owłosionej skórze głowy. Wysypka początkowo przyjmuje postać czerwonych plamek. Następnie przekształca się w pęcherzyki, które są okrągłe i jasne na rumieniowym podłożu. Często porównuje się je do kropli rosy na jednolitej powierzchni. Po pęknięciu zmiany szybko zasychają i tworzą strupki. Ospa wietrzna powoduje silny świąd skóry.  

Bostonka a szkarlatyna

Inną chorobą, która może być mylona z bostonką jest szkarlatyna (płonica). Wysypka w szkarlatynie pojawia się początkowo na tułowiu w okolicy szyi i obojczyków. Następnie rozszerza się na inne części ciała, ale nie pojawia się na dłoniach i podeszwach stóp. Zmiany mogą pojawić się na twarzy, omijają jednak tzw. trójkąt Fiłatowa (obszar między nosem, ustami i policzkami). Największe nasilenie zmian występuje w obszarze zgięcia kolan, łokci i pachwin. Kolejnym objawem, który różnicuje szkarlatynę od bostonki, jest malinowy język.  

Bostonka a wyprysk potnicowy

Bostonka może być mylona również z wypryskiem potnicowym. W przypadku wyprysku pęcherzyki są okrągłe, znajdują się zwłaszcza na palcach i wywołują silny świąd. Zmiany mogą lokalizować się także w jamie ustnej, co utrudnia diagnostykę. 

Jak diagnozuje się bostonkę?

W większości przypadków lekarz rozpoznaje bostonkę na podstawie charakterystycznych objawów oraz badania fizykalnego. Szczególną uwagę zwraca na zmiany w jamie ustnej oraz wysypkę na dłoniach i stopach.

Badania laboratoryjne zwykle nie są konieczne. Mogą zostać zlecone jedynie w przypadku nietypowego przebiegu choroby, ciężkich objawów lub wątpliwości diagnostycznych. W razie potrzeby możliwe jest wykonanie badań molekularnych (RT-PCR) wykrywających materiał genetyczny enterowirusów, najczęściej z wymazu z gardła, kału lub płynu z pęcherzyków.

Bostonka – leczenie

Bostonka jest chorobą wirusową, dlatego nie istnieje leczenie przyczynowe ani lek, który skraca czas jej trwania. Antybiotyki nie działają na wirusy i nie są stosowane, chyba że dojdzie do nadkażenia bakteryjnego zmian skórnych.

Leczenie ma charakter objawowy i polega przede wszystkim na łagodzeniu dolegliwości oraz zapobieganiu odwodnieniu. U większości dzieci objawy ustępują samoistnie w ciągu 7–10 dni.

Jeśli dziecko ma gorączkę lub odczuwa ból, możesz podać paracetamol lub ibuprofen zgodnie z jego wiekiem i masą ciała oraz informacjami zawartymi w ulotce. Jeśli na początku choroby nie masz pewności, czy dziecko choruje na bostonkę, czy ospę wietrzną, bezpieczniejszym wyborem jest paracetamol. W przypadku ospy wietrznej stosowanie ibuprofenu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nadkażeń bakteryjnych.

W łagodzeniu bólu i zmian w jamie ustnej pomocne mogą być:

• chłodne napoje,
• lody lub sorbety (bez kwaśnych dodatków),
• miękkie i letnie posiłki,
• preparaty do stosowania miejscowego łagodzące ból i podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej.

Kontroluj ilość wypijanych płynów, ponieważ bolesne zmiany w jamie ustnej mogą prowadzić do odwodnienia. Unikaj podawania kwaśnych, ostrych i słonych potraw oraz napojów, które mogą nasilać ból.

Zmiany skórne zwykle nie wymagają specjalnego leczenia. Staraj się ograniczyć ich drapanie, aby zmniejszyć ryzyko nadkażenia bakteryjnego. Jeśli skóra jest przesuszona lub zaczyna się łuszczyć, pomocne mogą być preparaty nawilżające i emolienty.

W przypadku nasilonego świądu lekarz może zalecić zastosowanie leków przeciwhistaminowych.

Jeśli dojdzie do nadkażenia bakteryjnego zmian skórnych, lekarz może zdecydować o wdrożeniu antybiotykoterapii – miejscowej lub ogólnej, w zależności od nasilenia zakażenia.

Z jakimi powikłaniami wiąże się bostonka?

Najczęstszymi powikłaniami w przypadku bostonki są:

• odwodnienie (z powodu odmowy przyjmowania płynów, gorączki i czasem biegunki),
• nadkażenia bakteryjne – zdarzają się szczególnie u dzieci, które rozdrapują zmiany skórne z powodu nasilonego świądu (szczególnie u dzieci z atopowym zapaleniem skóry, u których objawy są bardziej nasilone),
• złuszczenie paznokci u dłoni i stóp – objaw ten może pojawić się nawet kilka tygodni po zachorowaniu, paznokcie w całości odrastają.
• wirusowe zapalenie opon mózgowych.

Bardzo rzadko choroba ta może wiązać się z powikłaniami neurologicznymi, m.in. z:

• zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych,
• zapaleniem mózgu, 
• porażeniem wiotkim.

Jak uchronić się przed bostonką?

Całkowite wyeliminowanie ryzyka zakażenia bostonką nie jest możliwe, jednak przestrzeganie zasad higieny może znacząco zmniejszyć ryzyko przeniesienia wirusa.

Aby ograniczyć ryzyko zakażenia:

• dokładnie myj ręce wodą z mydłem, zwłaszcza po zmianie pieluszki, skorzystaniu z toalety oraz przed jedzeniem,
• regularnie czyść i dezynfekuj zabawki oraz często dotykane powierzchnie, takie jak blaty, klamki czy poręcze,
• unikaj bliskiego kontaktu z osobą chorą, w tym wspólnego korzystania z naczyń, sztućców i kubków,
• ucz dziecko zasłaniania ust i nosa podczas kaszlu oraz kichania,
• jeśli dziecko ma gorączkę, liczne zmiany skórne lub źle się czuje, pozostaw je w domu do czasu poprawy stanu zdrowia.

Pamiętaj, że osoba zakażona może zarażać jeszcze przez kilka tygodni po ustąpieniu objawów, ponieważ wirus najdłużej utrzymuje się w kale. Z tego względu szczególnie ważne jest przestrzeganie zasad higieny również po zakończeniu choroby.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o bostonkę

Czy możesz drugi raz zachorować na bostonkę?

Tak. Przebycie bostonki nie daje pełnej odporności, dlatego możesz zachorować ponownie po zakażeniu innym typem wirusa.

Czy możesz wykąpać dziecko podczas bostonki?

Tak. Krótka kąpiel w letniej wodzie pomoże utrzymać skórę w czystości i nie nasili objawów, jeśli unikasz gorącej wody i mocnego pocierania skóry.

Czy po bostonce paznokcie odrosną?

Tak. Nawet jeśli po kilku tygodniach paznokcie zaczną się łuszczyć lub odklejać, zwykle odrastają całkowicie bez trwałych uszkodzeń.

Czy możesz zarazić się bostonką od osoby, która wyzdrowiała?

Tak. Wirus może być wydalany jeszcze przez kilka tygodni po ustąpieniu objawów, dlatego nadal warto dbać o dokładne mycie rąk i higienę.

Czy bostonka swędzi?

To zależy od przebiegu choroby. U części osób wysypka nie swędzi, a u innych może powodować świąd lub pieczenie, dlatego staraj się nie rozdrapywać zmian.

Czy po bostonce możesz od razu wrócić do przedszkola lub pracy?

Najlepiej wróć wtedy, gdy ustąpi gorączka i poczujesz się dobrze. Dzięki temu zmniejszysz ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby.

Przeczytaj również:
Ospa wietrzna – leczenie, przebieg, ile trwa?