Rumień zakaźny u dzieci i dorosłych. Objawy, leczenie i zaraźliwość

Rumień zakaźny u dzieci – przyczyny  

Rumień zakaźny dotyka głównie dzieci, szczególnie w wieku od 2 do 12 lat. Jest to najczęstsza infekcja wirusowa objawiająca się wysypką, która występuje u dzieci uczęszczających do szkoły. Jej inna nazwa to „piąta choroba”.

Zwykle zdarza się, że w tym samym czasie na rumień zapada wiele osób z jednego przedszkola czy szkoły. Objawy choroby mogą się nieco różnić w zależności od wieku dziecka. Ta zakaźna choroba rozwija się po kontakcie z osobą zarażoną parwowirusem B19. Dość często rumień przebiega zupełnie bezobjawowo. Jednak nawet wtedy osoba zakażona przenosi go na osoby ze swojego otoczenia. 

Czytaj też:
Najlepsze preparaty na odporność dla dzieci. Ranking syropów i suplementów

Rumień zakaźny – objawy. Jak wygląda wysypka?

Pomimo nazwy choroby początkowe oznaki zakażenia parwowirusem B19 nie mają nic wspólnego z rumieniem.

Pierwszy etap to niecharakterystyczne objawy infekcji.

W tym czasie u dziecka możemy zaobserwować: 

• stan podgorączkowy lub gorączkę, 
• złe samopoczucie,  
• bóle głowy i mięśni, 
• katar, 
• kaszel, 
• objawy zapalenia gardła, 
• nudności i wymioty. 

Objawy obecne są zwykle tylko przez kilka dni, po czym dziecko może sprawiać wrażenie zupełnie zdrowego.

Następnie na twarzy pojawia się charakterystyczny rumień, szczególnie widoczny na policzkach. Nie obejmuje on nosa ani okolicy ust, dlatego wygląd twarzy określa się jako „spoliczkowana twarz”.

W kolejnych dniach wysypka może pojawić się również na ramionach, tułowiu, nogach i pośladkach. Przybiera wówczas postać różowo-czerwonych plamek i grudek, które mogą łączyć się w charakterystyczny koronkowy lub siateczkowaty wzór. Zwykle nie obejmuje dłoni ani stóp.

Zmiany skórne mogą ponownie pojawiać się pod wpływem ciepła, wysiłku fizycznego, stresu lub ekspozycji na słońce. Ostatecznie ustępują samoistnie.

U osób z niektórymi chorobami krwi, takimi jak talasemia, anemia sierpowata czy sferocytoza, zakażenie parwowirusem B19 może prowadzić do przejściowego zahamowania produkcji czerwonych krwinek. W efekcie może rozwinąć się ciężka niedokrwistość, której objawami są m.in. znaczne osłabienie, senność oraz bladość skóry i błon śluzowych.

Ile trwa rumień zakaźny?

Pierwsze objawy rumienia zakaźnego zwykle ustępują po kilku dniach, a charakterystyczna wysypka pojawia się później. Sama wysypka najczęściej znika w ciągu około 1–3 tygodni, ale może okresowo powracać, np. po wysiłku fizycznym, ogrzaniu skóry lub ekspozycji na słońce.

Rumień zakaźny u niemowlaka

Rumień zakaźny może wystąpić również u niemowląt, choć zakażenie w tej grupie wiekowej jest rzadsze niż u starszych dzieci. Objawy mogą być mniej charakterystyczne, dlatego w przypadku pojawienia się gorączki, wysypki lub wyraźnego osłabienia dziecka warto skonsultować się z pediatrą.

Rumień zakaźny u dorosłych

Rumień zakaźny najczęściej występuje u dzieci, ale mogą zachorować również dorośli, którzy wcześniej nie mieli kontaktu z parwowirusem B19. Po zakażeniu organizm zwykle wytwarza trwałą odporność.

U dorosłych przebieg zakażenia może różnić się od tego obserwowanego u dzieci. Częściej pojawiają się bóle i obrzęki stawów, szczególnie dłoni, nadgarstków, kolan i stóp. Dolegliwości mogą dotyczyć obu stron ciała i utrzymywać się przez kilka tygodni. Wysypka występuje rzadziej niż u dzieci i może mieć inny wygląd – obejmować m.in. dłonie i stopy oraz powodować świąd.

Rumień zakaźny a szkarlatyna – czym się różnią?

Rumień zakaźny i szkarlatyna mogą powodować wysypkę, ale są wywoływane przez różne drobnoustroje. Rumień zakaźny jest chorobą wirusową wywoływaną przez parwowirusa B19, natomiast za szkarlatynę odpowiada zakażenie paciorkowcem grupy A. Różnią się również wyglądem wysypki i pozostałymi objawami, dlatego w razie wątpliwości warto skonsultować dziecko z lekarzem.

Rumień zakaźny w ciąży 

Możliwe jest zakażenie parwowirusem B19 przez łożysko, czyli przeniesienie wirusa z ciężarnej na rozwijający się płód. Matka nie musi przy tym mieć żadnych objawów choroby.

Zakażenie parwowirusem B19 może wystąpić na każdym etapie ciąży, jednak ryzyko powikłań dla płodu jest największe, gdy do zakażenia dochodzi między 9. a 20. tygodniem ciąży.

Parwowirus B19 może przeniknąć przez łożysko i zakażać płód. W niektórych przypadkach prowadzi to do zahamowania produkcji czerwonych krwinek i ciężkiej niedokrwistości, która może skutkować obrzękiem uogólnionym płodu.

Do możliwych powikłań należą:

• niedokrwistość płodu,
• obrzęk uogólniony płodu,
• utrata ciąży.

Większość zakażeń parwowirusem B19 w ciąży nie prowadzi do poważnych powikłań u płodu. Ryzyko niekorzystnego przebiegu ciąży wynosi około 5–10% i jest największe w przypadku zakażenia między 9. a 20. tygodniem ciąży.

Rumień zakaźny – kiedy zaraża? 

Cechą charakterystyczną parwowirusa B19 jest duża zaraźliwość. Po kontakcie z nim zachoruje nawet 50-60% osób. 

Parwowirus B19 przenosi się przede wszystkim drogą kropelkową (poprzez kichanie czy kaszel). Rzadziej dzieje się to poprzez przetoczenie zakażonej krwi. Możliwe jest również przeniesienie zakażenia z matki na płód przez łożysko.

Pierwsze oznaki choroby pojawiają się w ciągu 4-14 dni od zakażenia wirusem. Chory zaraża osoby ze swojego otoczenia tylko przez kilka dni, zwykle około tygodnia przed wystąpieniem wysypki. Gdy już się ona pojawi, chory przestaje zarażać. Ta reguła nie dotyczy jednak osób z obniżoną odpornością. W ich przypadku ryzyko przeniesienia choroby na innych ludzi trwa dłużej, ponieważ wirus jest obecny w wydzielinie z dróg oddechowych przez dłuższy czas.

Rumień zakaźny – diagnostyka 

Aby rozpoznać rumień zakaźny, nie potrzeba zwykle żadnych badań dodatkowych. Lekarz może zdiagnozować chorego na podstawie charakterystycznych objawów oraz informacji o kontakcie z osobą zarażoną parwowirusem B19.  W niektórych przypadkach konieczne jest jednak potwierdzenie infekcji na podstawie badań laboratoryjnych, szczególnie u: 

• kobiet w ciąży, 
• osób, u których rozwinęło się powikłanie – anemia aplastyczna, 
• chorych z zaburzeniami odporności, np. stosujących leki immunosupresyjne po przeszczepie narządu, 
• noworodków podejrzewanych o zakażenie wewnątrzmaciczne.

W razie potrzeby zakażenie potwierdza się badaniami krwi, m.in. oznaczeniem przeciwciał IgM i IgG. U osób z zaburzeniami odporności pomocne może być również badanie PCR wykrywające DNA parwowirusa B19.

Rumień zakaźny – leczenie

Leczenie rumienia zakaźnego opiera się jedynie na łagodzeniu jego objawów. Ponieważ jest to choroba wirusowa, nie stosuje się tu antybiotyku.

Wskazany jest za to oszczędzający tryb życia. Jeśli występuje gorączka, pacjent powinien odpoczywać w łóżku, często zmieniać ubrania i dbać o odpowiednie nawodnienie. W walce z podwyższoną temperaturą ciała i bólami stawów pomogą leki o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym czy przeciwzapalnym (np. paracetamol) lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. ibuprofen).

Jeśli zakażenie parwowirusem B19 zostanie rozpoznane u kobiety w ciąży, konieczna jest obserwacja rozwijającego się w jej ciele dziecka. Ginekolog wykonuje w tym celu kontrolne badania USG. Gdy u płodu dojdzie do powikłania, jakim jest obrzęk uogólniony, specjalista może zadecydować o transfuzji wewnątrzmacicznej. Oznacza to przetoczenie krwi dziecku, które znajduje się jeszcze w łonie matki.

Rumień zakaźny to typowa choroba wieku dziecięcego, podczas której pojawia się wysypka. Niestety nie ma szczepionki, która mogłaby ochronić nas przed zachorowaniem.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o rumień zakaźny

Czy można zarazić się rumieniem zakaźnym po pojawieniu się wysypki?

W typowym przebiegu zakażenie jest najbardziej zaraźliwe przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki. Po jej wystąpieniu dziecko zwykle nie stanowi już istotnego źródła zakażenia.

Czy dziecko z rumieniem zakaźnym może chodzić do przedszkola?

Jeśli pojawiła się już charakterystyczna wysypka, dziecko zwykle nie jest już zakaźne i może wrócić do przedszkola, jeśli dobrze się czuje. W przypadku wątpliwości warto skonsultować się z pediatrą.

Czy rumień zakaźny można przechorować więcej niż raz?

Zwykle nie. Po zakażeniu organizm wytwarza przeciwciała zapewniające długotrwałą odporność, dlatego ponowne zachorowanie jest bardzo rzadkie.

Czy rumień zakaźny swędzi?

Wysypka zwykle nie powoduje silnego świądu, ale u części osób może pojawić się swędzenie lub dyskomfort skóry.

Czy rumień zakaźny można smarować?

Zwykle nie ma potrzeby stosowania specjalnego leczenia zmian skórnych, ponieważ wysypka ustępuje samoistnie. Jeśli powoduje dyskomfort, lekarz lub farmaceuta może zalecić preparat łagodzący objawy.

Czy rumień zakaźny jest niebezpieczny dla dziecka?

U większości zdrowych dzieci choroba ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie. Szczególnej uwagi wymagają dzieci z niektórymi chorobami krwi lub obniżoną odpornością.

Przeczytaj również:
Parwowirus B19 u dzieci. Jakie choroby wywołuje?