Udar cieplny. Czym jest i jak udzielić pierwszej pomocy?

Udar cieplny a udar słoneczny

Chociaż zazwyczaj używane są zamiennie, nie oznaczają dokładnie tego samego.

Do udaru cieplnego dochodzi, gdy ciało jest poddawane działaniu wysokiej temperatury przez dłuższy czas, często przy dużej wilgotności powietrza i słabym jego ruchu, gdy temperatura ciała rośnie tak bardzo, że organizm nie potrafi jej samodzielnie obniżyć.

Udar słoneczny, nazywany też porażeniem słonecznym, jest jego szczególną odmianą spowodowaną bezpośrednią ekspozycją na słońce głowy i szyi. Objawia się przede wszystkim bólami i zawrotami głowy, którym towarzyszy zaczerwienienie skóry i dyskomfort. Nieformalnie używa się także terminu „przegrzanie słoneczne”. Termin ten odpowiada zmęczeniu opisanym w źródłach medycznych jako wyczerpanie (przegrzanie) cieplne organizmu, czyli łagodniejsza forma przegrzania ciała, która może może poprzedzać pełnoobjawowy udar.

Czytaj też:
Elektrolity bez cukru. Jak działają i które wybrać?

Przegrzanie słoneczne – objawy

Łagodne przegrzanie, określane też jako wyczerpanie cieplne, pojawia się, gdy z powodu długiego przebywania na słońcu organizm traci wodę i sole, a ciśnienie krwi spada.

Zwykle wyprzedza ono groźniejszy udar i daje objawy takie jak:

• nadmierne pocenie się i uczucie silnego osłabienia,
• blada, zimna oraz wilgotna skóra,
• szybkie, ale słabo wyczuwalne tętno,
• nudności lub wymioty oraz zasłabnięcia .

Jeśli w ciągu około 30 minut po przeniesieniu chorego w chłodne miejsce i podaniu mu wody samopoczucie nie poprawia się, istnieje podejrzenie udaru cieplnego.

Udar cieplny – objawy

Brak natychmiastowej pomocy przy udarze cieplnym może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń, w tym śpiączki i śmierci.

Do najczęstszych objawów należą:

• wysoka temperatura ciała, zwykle powyżej 39°C,
• gorąca i czerwona skóra, sucha lub pokryta potem,
• szybkie, dobrze wyczuwalne tętno,
• możliwa utrata przytomności.

Udar cieplny – objawy alarmowe

O w pełni rozwiniętej chorobie świadczą przede wszystkim zaburzenia pracy mózgu, które wymagają natychmiastowej pomocy.

Należą do nich:

• splątanie, dezorientacja i pobudzenie,
• drgawki,
• utrata przytomności lub śpiączka.

Objawom tym towarzyszy zwykle bardzo wysoka temperatura centralna ciała (czyli temperatura jego wnętrza), przekraczająca 40°C, czyli poziom, który realnie grozi uszkodzeniem narządów. Poza szpitalem dokładny pomiar temperatury centralnej bywa jednak trudny, dlatego ważne znaczenie dla rozpoznania mają opisane zaburzenia świadomości.

Udar cieplny – przyczyny i czynniki ryzyka

Bezpośrednią przyczyną jest przeciążenie mechanizmów termoregulacji, które w normalnych warunkach chronią organizm przed przegrzaniem. Ryzyko wzrasta podczas fal upałów, zwłaszcza w przypadkach wilgotnych temperatur z wolnym lub bez ruchu powietrza. Te warunki spowalniają zdolność odprowadzania ciepła.

Szczególnie narażone są:

• niemowlęta i małe dzieci, u których termoregulacja nie działa jeszcze sprawnie,
• osoby starsze oraz przewlekle chore,
• osoby ciężko pracujące fizycznie lub uprawiające sport w upale, u których dochodzi do tzw. hipertermii wysiłkowej, czyli przegrzania wywołanego intensywnym wysiłkiem.

Na wystąpienie porażenia cieplnego wpływają też czynniki, które można ograniczyć, przede wszystkim niedostateczne nawadnianie i spożywanie alkoholu, a także przebywanie w pomieszczeniach, w których wysokiej temperaturze towarzyszą duża wilgotność i brak przepływu powietrza.

Udar cieplny – pierwsza pomoc

Przy podejrzeniu udaru cieplnego trzeba działać jak najszybciej.

Postępuj według kolejnych kroków:

1. Zadzwoń pod numer 112 lub 999 i wezwij pogotowie.
2. Przenieś poszkodowanego w chłodne, zacienione miejsce i zdejmij z niego nadmiar odzieży.
3. Jak najszybciej rozpocznij chłodzenie ciała. Najskuteczniejsze jest zanurzenie całego ciała, po szyję, w zimnej wodzie; jeśli nie jest to możliwe, zastosuj chłodny prysznic, polewanie wodą albo okłady z lodu na szyję, pachy i pachwiny.
4. Jeśli chory jest przytomny, podawaj mu płyny do picia.
5. Kontynuuj chłodzenie również podczas oczekiwania na karetkę i w czasie transportu do szpitala. Obowiązuje zasada: najpierw chłodzenie, potem transport.

Celem tych działań jest jak najszybsze obniżenie temperatury centralnej ciała.

Udar cieplny – co robić, gdy chory traci przytomność?

Jeśli poszkodowany straci przytomność, ale oddycha prawidłowo, ułóż go w pozycji bezpiecznej, na boku, i na bieżąco kontroluj jego oddech. Gdy przestanie oddychać prawidłowo, natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) i prowadź ją do przyjazdu pogotowia.

Jak zapobiegać udarowi cieplnemu?

Gdy temperatura powietrza sięga 30°C i więcej, warto zawczasu zadbać o profilaktykę.

Pomocnych jest kilka prostych zasad:

• przebywaj w chłodnych pomieszczeniach i unikaj bezpośredniego kontaktu ze słońcem,
• noś lekką, luźną odzież i bierz chłodzące prysznice lub kąpiele,
• pij więcej wody niż zwykle i nie czekaj, aż poczujesz pragnienie, a przy pracy na zewnątrz wypijaj od 2 do 4 szklanek wody na godzinę,
• unikaj alkoholu oraz słodkich napojów,
• sprawdzaj, jak czują się osoby z Twojego otoczenia, zwłaszcza dzieci, seniorzy i osoby przewlekle chore.

Podsumowanie

Udar cieplny to groźne przegrzanie organizmu, które nieleczone może prowadzić do uszkodzenia narządów, a nawet śmierci. Najważniejsze sygnały ostrzegawcze to wysoka temperatura ciała oraz zaburzenia świadomości, takie jak splątanie czy utrata przytomności. W razie ich wystąpienia trzeba niezwłocznie wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999 i jak najszybciej rozpocząć chłodzenie ciała, pamiętając, że w upały najlepszą ochroną pozostają nawadnianie i unikanie nadmiernego gorąca.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o udar cieplny

Co to jest udar cieplny?

Udar cieplny to stan zagrożenia zdrowia, w którym temperatura ciała gwałtownie wzrasta, a organizm traci zdolność skutecznego chłodzenia. Możesz wtedy odczuwać m.in. silne osłabienie, ból i zawroty głowy, nudności oraz mieć bardzo gorącą skórę.

Udar cieplny a udar słoneczny – jaka jest różnica?

Udar cieplny a udar słoneczny to określenia często używane zamiennie, ale nie oznaczają dokładnie tego samego. Udar słoneczny jest związany przede wszystkim z długotrwałą ekspozycją głowy i karku na słońce, natomiast udar cieplny może wystąpić również z powodu przebywania w bardzo wysokiej temperaturze, nawet bez bezpośredniego nasłonecznienia.

Czym jest przegrzanie słoneczne?

Przegrzanie słoneczne może pojawić się po dłuższym przebywaniu na słońcu, szczególnie podczas upału. Jeśli masz ból głowy, zawroty, nudności, osłabienie lub bardzo wysoką temperaturę ciała, nie ignoruj objawów i zacznij się schładzać.

Udar cieplny – pierwsza pomoc, co zrobić?

Pierwsza pomoc powinna rozpocząć się od przeniesienia poszkodowanego w chłodne, zacienione miejsce i rozpoczęcia intensywnego schładzania. Jeśli podejrzewasz udar cieplny, wezwij pomoc medyczną pod numerem 112.

Udar cieplny – co robić, gdy ktoś ma objawy?

Jak najszybciej schładzaj ciało, zdejmij nadmiar odzieży i zastosuj chłodne, mokre kompresy lub polewaj skórę wodą. Nie podawaj płynów osobie nieprzytomnej, splątanej lub mającej trudności z połykaniem.

Jak rozpoznać udar cieplny?

Możesz podejrzewać udar cieplny, gdy pojawiają się bardzo wysoka temperatura ciała, zaburzenia świadomości, dezorientacja, silny ból głowy, osłabienie, nudności lub utrata przytomności. To stan nagły, dlatego nie czekaj na samoistną poprawę i wezwij pomoc medyczną.

Przeczytaj też:
Udar słoneczny. Uważaj na te objawy!